Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канадалық саясаткер (1868–1965)
Canadian politician (1868–1965)
Ол қоғамдық өмірін ұнататын, бірақ өмірінің мақсатсыз екенін сезінді; кейіннен ол мұны "уақытты мүмкіндігінше жағымды өткізу" деп сипаттады. 1890 жылдардың ортасында ол Швейцарияда аурудан емделді. 1896 жылы Үндістанда бірге болған отбасылық досы Аликс Уэстхед Иренені Солтүстік-Батыс территорияларына (қазіргі Альберта) қонаққа шақырды. Олар 1896 жылдың күзінде никелесіп, кейін Альберта штатының Аликс қаласының жанында үй салды. 1899 жылы Айрин мен Уолтер Англиядағы туыстарына барып қайтты. 1899 жылдың қараша айында Англияда ол Хамфри Мэриат Холл Парлби деген ұл тауып алды.
She enjoyed her social life, but felt that her life was aimless; she later described this as "killing time as pleasantly as possible". In the mid 1890s, she spent time in Switzerland, recovering from an illness. In 1896, Alix Westhead, a family friend from their time in India, invited Irene to stay with her in the Northwest Territories (present day Alberta). They were engaged by the autumn of 1896, and later built a house near Alix, Alberta. Irene and Walter visited family in England in 1899. In November 1899, while in England, she gave birth to a son, Humphrey Marryat Hall Parlby.
Саяси мансап
Парлбидің саяси өмірі 1914 жылы ол, аймақтағы басқа әйелдермен бірге, Аликс ауылдық әйелдер клубын (ААК) құрғанда басталды, ал Парлби хатшы болып сайланды. ААК-ның алғашқы жетістіктерінің бірі – провинциядағы алғашқылардың бірі болған жергілікті кітапхананы құру болды. 1915 жылы Альберта Біріккен фермерлерінің қосымша ұйымы – Альберта Біріккен фермер әйелдері (АБФӘ) құрылғанда, ААК АБФӘ-нің алғашқы жергілікті бөлімшесіне айналды. Келесі жылы ол АБФӘ-нің бірінші президенті болып сайланды. 1918-1920 жылдар аралығында ұйым мүшелерінің саны 1450-ден 4000-қа дейін өсті. Президент ретінде Парлби денсаулық сақтауды жақсарту және қалалық ауруханалар ашуға көмектесті. 1920 жылы ол президенттік лауазымынан қалып, былай деді: «Ұйым өз күшімен дамып, алға жылжуға жетті, қызығушылықты ояту мен ұйымның беделін орнатудың қиын кезеңдері аяқталды, мен барлық белсенді жұмысты өзімнен де қабілетті адамдарға тапсыра аламын деп ойлаймын». 1921 жылғы Альбертаның жалпы сайлауында Парлби Лакомб сайлау округінен кандидаттығын қойды және күтпеген жерден жеңіске жетті. Әйел болғандықтан оған жасалған мазақтауды «жағымсыз» деп сипаттады. Герберт Гринфилд премьер-министр болып сайланды, ал Парлби Кабинетте портфелі жоқ министр болып тағайындалды, бұл оны Британ империясында министрлік лауазымын атқарған екінші әйел, Британдық Колумбиялық Мэри Эллен Смиттен кейін, етті. 1930 жылы премьер-министр Р.Б. Беннетт оны Женевадағы Ұлттар Лигасына Канаданың үш делегатының бірі ретінде таңдады, ол 1934 жылға дейін қызмет етті. Парлби көптеген заң жобаларын ұсынды және қолдады, соның ішінде әйелдерге арналған ең төменгі жалақы туралы заң, ол Альбертаны әйелдер үшін ең төменгі жалақыны бекіткен алғашқы провинция етті. Ол сондай-ақ әйелдерге некеге келген кезде әкелген барлық мүлкіне, сондай-ақ сыйлықтар мен мұраға иелік етуге мүмкіндік беретін Мүліктік теңдік туралы заңды қабылдауға тырысты, бірақ ол тым радикалды деп есептелгендіктен қабылданбады. Сол кездегі көптеген солшыл Альберта саясаткерлері сияқты, соның ішінде «Атақты бестік» мүшелері Мерфи мен МакКлунг, Парлби Альбертадағы евгеника қозғалысын қолдады. Парлби психикалық аурулары бар балалардың аналарына көңіл жасыды және «проблеманың басты және жалғыз шешімі» – ақыл-ойы кем адамдарды стерилизациялау екенін айтты.
Parlby's political life began in 1914 when she, along with other women in the area, created the Alix Country Women's Club (ACWC), and Parlby was chosen as secretary. One of the first accomplishments of the ACWC was to establish a local library, one of the first in the province. When the United Farm Women of Alberta (UFWA), an auxiliary group of the United Farmers of Alberta, was formed in 1915, the ACWC became the first local branch of the UFWA. The next year, she was elected to be the first president of the UFWA. Between 1918 and 1920, the membership grew from 1,450 to 4,000 women. As president, Parlby worked to improve healthcare and helped to establish municipal hospitals. In 1920, she resigned as president, saying: "The organization has reached a stage when its own momentum will help to carry it along, the difficult days of arousing interest and establishing the position of the organization are over, and I feel I can leave all active work in it to those who are more capable of carrying on than myself." In the 1921 Alberta general election, Parlby put her name forward as a candidate for the riding of Lacombe, which she won, to her surprise. She called the campaign "nasty", due to the harassment she received for being female. Herbert Greenfield was chosen to be the Premier, and Parlby was selected to be the Minister without Portfolio in the Cabinet, making her the second woman in the British Empire to hold a ministerial position, after Mary Ellen Smith of British Columbia. In 1930, she was chosen by Prime Minister R. B. Bennett to be one of three delegates of Canada to the League of Nations in Geneva, where she served until 1934. Parlby introduced and sponsored a large number of bills, including the Minimum Wage for Women Act, which made Alberta the first province to pass a minimum wage for women. She also attempted to pass the Community of Property Act, which would have allowed women to own all property they brought into a marriage, along with gifts and inheritance, but this was not passed as it was seen as too radical. Like many other prominent left wing Albertan politicians of the time, including fellow Famous Five members Murphy and McClung, Parlby was an advocate for the eugenics movement in Alberta. Parlby expressed sympathy for the mothers of mentally ill children and stated that the "great and only solution to the problem" was the sterilization of feeble minded persons.
Белгілі бес адам және Персон ісі
Парлби әйгілі бестіктің бірі болды, оған Генриетта Мьюр Эдвардс, Нелли МакКлунг, Луиза МакКинни және Эмили Мерфи кіретін бес әйелден тұратын топ, олар федералды үкіметтен әйелдердің сенатор болып қызмет ету құқығын талап етті. 1927 жылы бұл мәселе Канаданың Жоғарғы Сотына жеткізілді, ол әйелдердің Сенатқа тағайындалуға құқығы жоқ деп шешті. Кейін бұл шешім Лондон қаласындағы Британ империясының жоғарғы сатыдағы соты – Ұлыбританияның құпия кеңесінің сот комитетіне шағымданылды. 1929 жылы Сот комитеті Жоғарғы Соттың шешімін күштен шығарып, әйелдерге Сенатта қызмет етуге мүмкіндік берді. Алғашқы әйел сенатор, Керин Уилсон, келесі жылы тағайындалды.
Parlby was one of the Famous Five, a group of five women including Henrietta Muir Edwards, Nellie McClung, Louise McKinney, and Emily Murphy, who petitioned the federal government for the right of women to serve as senators. In 1927, the case was taken to the Supreme Court of Canada, which ruled that women were not eligible for appointment to the Senate. The case was then appealed to the Judicial Committee of the Privy Council in London, the highest court of the British Empire. In 1929, the Judicial Committee overturned the Supreme Court's decision, allowing women to serve in the Senate. The first woman to serve in the Senate, Cairine Wilson, was appointed the following year.
Өлім және мұра
1935 жылы соңғы екі онжылдықтағы еңбектерінің құрметі ретінде ол Алберта университетінен құрметті докторлық дәрежесін алған алғашқы әйел болды. 1966 жылдың мамыр айында Парлби Канада үкіметі тарапынан Ұлттық тарихи маңызы бар тұлға ретінде мойндалды. Бұл құрметке арналған тақта Альберта штатының Аликс қаласында орналасқан. 1997 жылы «Адамдар ісі» Ұлттық тарихи оқиға ретінде танылды. 2000 жылы Калгариде (Альберта штаты) және Канада Сенаты ғимаратының жанында, Онтарио штатының Оттава қаласында екі бірдей ескерткіш орнатылды. «Әйелдер – тұлғалар!» деп аталатын ескерткіштерде «Бес атақты» мүшелері «Адамдар ісі» бойынша жеңісі туралы жаңалықты оқып отырған бейнесі сомдалған. Кейіннен бұл ескерткіштер «Канадалық саяхат» сериясындағы 50 долларлық банкнотада бейнеленді. 2009 жылдың қазан айында Сенат Парлбиді және «Бес атақты» құрамындағы қалғандарын Канаданың алғашқы «құрметті сенаторлары» деп атады.
In 1935, as recognition for her achievements over the past two decades, she became the first woman to be granted an honorary doctorate from the University of Alberta. In May 1966, Parlby was recognized as a Person of National Historic Significance by the government of Canada. A plaque commemorating this is found in Alix, Alberta. In 1997, the Persons Case was recognized as a National Historic Event. In 2000, two identical monuments were created in Calgary, Alberta, and near the Senate of Canada Building, in Ottawa, Ontario. The monuments, called Women are Persons!, depict the members of the Famous Five reading the news about their victory in the Persons Case. The monuments were later featured on the $50 banknote of the Canadian Journey series. In October 2009, the Senate voted to name Parlby and the rest of the Famous Five Canada's first "honorary senators".