Лукуга өзені: Танганьика көлінің ағысы, геологиясы және тарихы
Lukuga River
Лукуга өзені: Конго ДР-дегі Таңганьика көлінің саласы. Климат өзгерулеріне байланысты су ағыны маусымдық және ұзақ мерзімді түрде өзгереді. Су шығыны 18% құрайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лукуга өзені – Конго Демократиялық Республикасындағы (КДР) Луалаба өзенінің саласы, ол Танганьика көлін құйылатын жерге дейін ағызады. Оның ерекшелігі – ағысы тек маусымдық ғана емес, сонымен қатар ұзақ мерзімді климаттық өзгерістерге байланысты да өзгеретінінде.
The Lukuga River is a tributary of the Lualaba River in the Democratic Republic of the Congo (DRC) that drains Lake Tanganyika. It is unusual in that its flow varies not just seasonally but also due to longer term climate fluctuations.
Орналасқан жері
Лукуга Катанга жазығының солтүстік жиегімен ағып өтеді. Өзен Танганьика көлінен Калеми қаласынан басталып, таулы аймақтағы жарық арқылы батысқа қарай Танганьика провинциясы арқылы ағып, Кабало мен Конголо арасындағы Луалаба өзеніне қосылады. Әдетте, өзен көлден судың 18% жоғалуына себеп болады, ал қалғаны булану нәтижесінде болады. Лукуга өте минералды. Лукуга өзені көлден шығарғандағы иондық құрауымдардың арақатынамында магний мен калий кальций мен натрийден артық болуы Альбертин жарылысының гидротермальдық әсерінен туындайды, бұл Киву және Эдуард көлдерінің шығару жерлерінде де байқалады. Қазіргі гидрологиялық жүйе, Вирунга жанартауларының әлі де белсенділігі сақталғандағы жарылыстарынан кейін, Киву көлінен Эдуард көліне қарайғы су ағынын тоқтатып, оның орнына Рузизи өзені арқылы Танганьика көліне оңтүстікке қарай ағызуға мәжбүрлеген кезде қалыптасқан болуы мүмкін. Осыған дейін Танганьика көлі, немесе қазіргі көлдегі жеке су алаптары, буланудан басқа шығу жолы болмаған болуы мүмкін. Лукуга өзені гидрологтар үшін үлкен қызығушылық тудырады, себебі ол көлге жеткізетін су көлемі уақыт өте келе айтарлықтай өзгеріп отырады. Өзеннің су ағыны мамыр айында ең жоғары, ал қараша айында ең төмен болады, бұл көл деңгейінің маусымдық ауытқуына сәйкес келеді. Өзен ұзақ мерзімді климаттық өзгерістерге өте сезімтал, мысалы, шамамен б.з.д. 4000 жылға дейінгі неолиттік субаплавиаль кезеңіне. 1965 жылдан бері су шығынының көлемі артып келеді, бірақ Конго өзенінен жалпы шығын азайып барады. Лукуга салыстырмалы түрде жақында пайда болды, бұл Конго бассейнінің су өсімдіктерінің Танганьика көліне таралуына мүмкіндік берді. Өзенде бегемоттар мен крокодилдер мекендейді. Калеми мен Молуба қалаларының солтүстігіндегі өзен салаларының бойында төмен сапалы көмір кен орындары бар.
The Lukuga runs along the northern edge of the Katanga Plateau. The river leaves Lake Tanganyika at Kalemie and flows through a gap in the highlands westward through Tanganyika Province to join the Lualaba between Kabalo and Kongolo. Typically the river accounts for 18% of water loss from the lake, with the rest being due to evaporation. The Lukuga is heavily mineralized. The proportions of ionic contents where the Lukuga River leaves the lake, with magnesium and potassium more prevalent than calcium and sodium, are caused by the Albertine Rift's hydrothermal inputs, as seen also at the outlets of Lake Kivu and Lake Edward. It seems likely that the present hydrological system was established quite recently when the still active Virunga volcanoes erupted and blocked the northward flow of water from Lake Kivu into Lake Edward, causing it instead to discharge southward into Lake Tanganyika through the Ruzizi River. Before that, Lake Tanganyika, or separate sub basins in what is now the lake, may have had no outlet other than evaporation. The Lukuga is of considerable interest to hydrologists, since the volume of water it carries from the lake varies considerably from time to time. The river flow is greatest in May and least in November, corresponding to seasonal fluctuations in the lake level. The river is highly sensitive to longer term climate variations, such as the Neolithic Subpluvial around 4000 BC. Since 1965 the outflow has tended to increase, although the total outflow of the Congo has been declining. The Lukuga has formed relatively recently, providing a route through which aquatic species of the Congo Basin could colonize Lake Tanganyika. The river is home to hippopotamus and crocodiles. There are low grade coal deposits along the river's tributaries north of Kalemie and Moluba.
Алғашқы жылдар
Солтүстіктегі Лукуга, Танганьика көлі, оңтүстіктегі Лувуа өзені және Луалаба бір кезде батыстағы Хемба халқы мен шығыстағы таулы аймақтағы Тумбве халқының қоныстанған жерін құрады. Түмбе руының Қасангалары осы аймақтағы түрлі шағын мемлекеттерді басқарды. Төменгі Лукуга мен Луалаба табиғи байланыс жолдары болды, ал өзен аңғарлары тығыз халқымен көзге түсті. Шамамен 1800 жылы, Луба императоры Илунга Сунгудың билігінің екінші жартысында, Луба әскерлері Луалаба арқылы шабуылдар жасады, олар бір кезде Калемиге дейін жетті. Кейбір Лубалар осы аймаққа қоныстанды, ал Калеми маңындағы халық Кумвимбе Нгомбе мен Илунга Кабале билігінде Лубаға бағынды. Луба империясының шеткі аймақтарын, мысалы Лувуа-Лукуга дәлізін басқару үшін «от патшасы» деген ұғымды қалыптастырды, онда жергілікті билеуші Луба императорымен шамалас болып, тек сирек сыйлықтар жіберді. Бамдудье және Бакасанджи құпия қоғамдары бұл аймаққа енгізіліп, от патшаларының мәртебесін бекітуге көмектесетін мифтерді ұсынды. XIX ғасырдың соңына қарай Калемидегі Холохоло халқы осы мифтерді қабылдап, өңдеді. Кьомбо Мкубва Хемба мемлекеті Луба империясының маңызды клиенттік мемлекетіне айналды. Дегенмен, еуропалықтар аймаққа енген кезде Мсиридің ұлы Симби оңтүстіктен жылжып, Тіппу Тіптің шабуылдарына қарсы Хемба билеушілерімен одақтасып, Кьомбо Мкубваны Луба орталығынан бөліп алды.
The Lukuga in the north, Lake Tanganyika, the Luvua River to the south and the Lualaba form a territory that was once occupied by the Hemba people in the western part and the Tumbwe people in the more mountainous east. Kasangas of the Tumbwe lineage ruled various small states in this region. The lower Lukuga and the Lualaba were natural lines of communication, and the river valleys were densely populated. Around 1800, in the second half of the rule of the Luba Emperor Ilunga Sungu, Luba forces launched raids over the Lualaba that at one point reached as far as Kalemie. Some of the Luba settled in the region, and the people around Kalemie were subject to the Luba in the following reigns of Kumwimbe Ngombe and Ilunga Kabale. The Luba evolved the concept of the "fire king" to rule the peripheral areas of their empire such as the Luvua Lukuga corridor, with the local ruler being a near equal of the Luba emperor, sending only occasional tributes. The bamdudye and bakasandji secret societies were introduced into the area, providing genesis myths that helped legitimize the fire kings' position. These myths had been adopted and adapted by the Holoholo people of Kalemie by the late nineteenth century. The Hemba state of Kyombo Mkubwa became the main client state of the Luba Empire. However, by the time Europeans started to penetrate the region, Msiri's son Simbi, advancing from the south and forming alliances with the Hemba rulers against incursions from Tippu Tip, had detached Kyombo Mkubwa from the Luba heartland.
Еуропалық байланыс
1871 жылы Дэвид Ливингстон "Логумба" өтетін төбелердегі жарылысты байқады және бұл өзеннің Танганьика көлінің шығару арнасы болуы мүмкін екенін, ал солтүстікте тағы да арналар болуы мүмкін екенін болжады. Верни Ловетт Камерон 1874 жылы мамыр айында Африканы шығыстан батысқа дейін кезіп жүрген сапарында өзен көлден шығатын жерге жетті. Ол бұл өзеннің Танганьика көлінің жалғыз шығару арнасы екенін растады, бірақ Луалабаға құятынын анықтау үшін онымен бірге жүретін жетекшіні таба алмады. 1876 жылы Генри Мортон Стэнли көлге келді. Ол келген кезде көлдің су деңгейі төмен болғандықтан, Лукуганы батысқа қарай ұзаққа созылған үлкен арна деп сипаттады. Дегенмен, ол көлдің су деңгейі көтерілгенде Лукуганың шығару арнасы ретінде тағы да жұмыс істейтініне келісті. Өзеннің аузында құмды тосқауыл пайда болған және өзеннің ар жағында лай жиналған болуы мүмкін. 1879 жылы Джозеф Томсон Памбетеден Касенгеге келді, қиын өңірден өтіп. Ол Лукуга арнасының үлкен және тез ағысқа ие өзен екенін анықтады. Ол бірнеше күн бойы өзеннің бағытын ұстанды, бірақ аймақтың жауырымызды тұрғындары оның одан әрі зерттеулеріне кедергі келтірді. 1882 жылы Герман фон Виссман өзенге жеткенде, ол өзеннің тез және кең ағысқа ие екенін көрді. Ол сондай-ақ көлдің су деңгейі ең жоғары белгіден төмен екенін атап өтті.
Around 1871 David Livingstone noticed the break in the hills through which the "Logumba" passed, and suggested that the river might be an outlet of Lake Tanganyika, and that there could be other outlets further north. Verney Lovett Cameron reached the river at the point where it left the lake in May 1874 on his journey across Africa from east to west. He confirmed that it was the only outlet of Lake Tanganyika, but was unable to get a guide to accompany him down the river to verify that it flowed into the Lualaba. In 1876 Henry Morton Stanley visited the lake. When he arrived, the lake level was low and he described the Lukuga as no more than a large creek extending westward for a great distance. However, he agreed that as the lake level rose the Lukuga would act as an outlet. It seems that a sandbar had formed across the river mouth, and the river had silted behind the bar. In 1879 Joseph Thomson came to Kasenge from Pambete, travelling through very rough country. He found that the Lukuga creek was a large and fast flowing river. He followed the course of the river for a few days, but hostile inhabitants of the region blocked his further explorations. When Hermann von Wissmann reached the river in 1882 he found that the river had become a fast and wide effluent. He also noted that the lake level was below the highest watermark.
Бүгін
2008 жылға қарай Лукуга өзені Луалабаға құятын жерінде өте ластанған еді. 2010 жылдың желтоқсан айында оңтүстік африкалық белгілі каякші және саяхатшы Хендрик Коетзи Лукуга өзенінде каягынан суға тартылып, крокодил шалып өлтірілді.
As of 2008, the Lukuga was highly polluted at the point where it entered the Lualaba. In December 2010 the well known South African kayaker and explorer Hendrik Coetzee was dragged out of his kayak on the Lukuga and killed by a crocodile.