Кіріспе

Эдгар Райс Берроуздың 1913 жылғы "Марстың құдайлары" романы – американдық жазушы Эдгар Райс Берроуздың ғылыми-фантастикалық романы және оның "Барсум" сериясының екінші кітабы. Онда Джон Картер және Картердің әйелі Дежа Торис тұлғалары бейнеленген. Алғаш рет бұл роман 1913 жылдың қаңтар-мамыр айларында "The All Story" журналында бес бөлімнен тұратын тізбек ретінде жарияланды. Кейіннен 1918 жылдың қыркүйегінде А. К. МакКлург оны толық роман түрінде басып шығарды, және одан кейін көптеген басылымдарда қайта жарық көрді.

Қорытынды

Ол әдеттегідей, Берроуз мәтінге қалай ие болғанын түсіндіретін кіріспе әңгімемен бастайды. Бірінші кітаптың соңында, «Марстың ханшайымы» романында Джон Картер еріксіз Жерге қайта оралды. Шын мәніндегі оқиға оның он жылдық үзілістен кейін Деджа Торис, туылмаған баласы және Гелий мемлекетінің қызыл марсиандарымен бірге Барсумға (Марс) оралуымен басталады, оларды ол өзінің халқы деп қабылдаған. Айырықша жағдай, Картер Барсумда ешкімге кетуге рұқсат етілмейтін бірден-бір жерде пайда болады: Барсумдық өмірден кейінгі өмір саналатын Дор аңғарында. Джон Картер келгеннен кейін, Исс өзеніндегі жасыл марсиандардың қайығына бұрын белгісіз Өсімдік Адамдары шабуыл жасайды. Оқиғаның жалғыз куәгері – оның досы Тарс Таркас, Тарктың Джеддакі, Картерді табу үшін Дор аңғарына саяхат жасаған. Өз өмірін сақтап қалған Картер мен Тарс Таркас, өзіндік құдайлар деп жариялаған ақ терілі Терндердің басқа жердегі барсумиандарды Дор аңғарына бару – жұмаққа саяхат деген өтірікпен алдап келгенін анықтайды. Көбінесе жаңа келгендер осында мекендейтін жыртқыштардың шабуылынан қаза табады, ал қалғандары Терндердің құлына айналады немесе олардың тағамына айналады. Картер мен Тарс Таркас құл қыз Тхувияны құтқарып, Барсумның қара қарақшыларының Терндерге жасаған шабуылынан туындаған жағдайды пайдаланып, қашуға тырысады. Шабуыл кезінде Тарс Таркас пен Тхувия Қара қарақшылардың ұшағын ұрлап алады, ал Картер басқа ұшаққа шабуылдайды, қарақшылардың барлығын, біреуін қоспағанда, өлтіріп, тұтқынға алынған Терн ханшайымын құтқарады. Тұтқынға алынған қарақшы Ксодардан Картер «Бірінші туылғандар» деп аталатын Қара қарақшылардың да өздерін құдайлар деп санайтынын, соған сәйкес Терндерді қудалайтынын біледі; сонымен қатар тұтқынға алынған Терн ханшайымының Терндердің «Киелі Хеккадорының» (жоғарғы діни қызметкерінің) қызы Фейдор екенін анықтайды. Олардың ұшағын Тұңғыш Туғандар қайтадан тұтқындап, Омеанның жер асты патшалығына алып кеткенде, Картер Барсумның өзін-өзі жариялаған құдайы Исс алдына әкелінеді, ол Терндерге құдайлық аян деп қате санаған құпия байланыс арқылы нұсқау береді. Исс Фейдорды бір марстық жылға қызметші ретінде алады; ал Картер Картерден жеңілгені үшін жаза ретінде Ксодарды құлы ретінде қамауға алады. Содан кейін Картер оған құрметпен қарайды және осылайша оның достығына ие болады. Түрмеде олар кейіннен Картердің ұлы Карторис деп танылған жас жігітпен кездеседі, Картер онымен бірге өткен жылғы қызметші қыздар өлтіріліп, кейіннен Исс пен оның асыл тұтқындары жейтін ойындарға қатысады. Картер тұтқындардың көтерілісіне басшылық етеді, көптеген Тұңғыш туғандарды өлтіреді; және олардың көтерілісі басылғаннан кейін, ол және Карторис туннельдер арқылы қашып кетеді және көтеріліспен таныс емес күзетшілерге өздерін түрмеге қайтару үшін береді. Көтеріліс туралы естіген соң, Ксодар Исс құдайлығын қабылдамайды және басқаларға қосылады. Кейінірек ұшағын тастап кеткенде, олар Тхувиямен кездеседі, ол Тарс Таркасты Вархуунның (өзінің кланымен бәсекелесетін) жасыл жауынгерлерінің басып алуын сипаттайды. Картер Тарс Таркасты құтқару үшін барады, бірақ оны жаулары табады. Тювияны аңшылықтан кейін жалғыз атпен жіберген кезде, ерлер Уорхундарға қарсы тұруға тырысады. Олар Гелиумдік флотпен құтқарылады, бірақ Тувияны таба алмайды. Соғыс кемелерінің біріне Картердің досы Кантос Кан командалық етеді, бірақ флотты жаушы клиенттік мемлекет Зоданганың Джед (басшысы) басқарды, ал Картер Дор аңғарынан қайтып келген деп күдіктенеді, бұл өліммен жазаланады. Тардос Морс, Гелиумның Джеддакі және Морс Кажак, Хастордың Джед (келесілері Деджа Тористің атасы және әкесі, демек, Картердің күйеу баласы) Гелиумнан жоқ, олар Картористі іздеу үшін флотты басқарды. Кейін Картер Деджа Тористің оны іздеу үшін Дор аңғарына зыяратқа барған болуы мүмкін екенін біледі. Гелиумға оралғаннан кейін Картерді зодангалықтар ересектен айыптады, бірақ Гелиум халқы бұған төзбейді. Зат Аррас Картерді Зат Аррастың Гелийдің Джеддакі ретінде қолдау үшін Зат Аррастың еркіндік ұсынысынан бас тартқаннан кейін қамауға алады және оны ұлы босатып алғанға дейін 365 күнге қамауға алады. Содан кейін ол Деджа Тористі құтқару үшін 1000 мықты соғыс кемесінен, 5000 он адамнан тұратын крейсерлерден, 10000 бес адамнан тұратын барлау кемесінен және 100000 бір адамнан тұратын барлаушылардан тұратын флотымен, 900 ірі әскер кемесі мен олардың 250 мың жасыл марсиан жауынгерлерін алып жүретін эскорттарымен бірге, олардың барлығын бір миллион гелиумдік жауынгерлер басқарады. Омеанға жақын жерде Картерді мыңдаған соғыс кемесінен тұратын Терндер флоты алғашқыда күш сынасады. Картер Тұңғыш Туғандардың флотына қарсы тұру үшін он соғыс кемесін жібереді. Содан кейін ол 100 мың жасыл марсиан жауынгерін Терндердің үйіне шабуыл жасау үшін жасайды және Терндер флотына шабуыл жасайды. Жасыл жауынгерлер Терндерге ауыр үдеу келтіргеннен кейін, Картер оларды көлікке қайта отыруға бұйырады, өйткені флот екінші жау флотын – 5000 кемеден тұратын, Зат Аррас басқаратын флотты көреді. Зат Аррас флотын көргеннен кейін Терндер атуды қайта бастайды. Картердің флоты қайтадан Терндер флотына шабуыл жасайды және жасыл жауынгерлерді Терндерді одан да қатты қиратуға бұйырады. Картер Терндермен шайқасқанда, ол Тұңғыш Туғандарға қарсы күзет үшін жіберген он соғыс кемесінің шегініп бара жатқанын көреді. Бір сәт Картер үмітін жояды, бірақ содан кейін ол өзінің жауынгерлеріне қосылып шайқасады. Терн кемесін басып алғаннан кейін ол Кантос Канға қосылады, ол төңкеріс жасады. Зат Аррас флотында Гелиумдік экипаждар Зодангалық әскерлеріне қарсы көтеріліп, Зат Аррас флотындағы барлық кемелердің бақылауын өз қолына алады, оның жетекші кемесінен басқа. Картер Зат Аррас жетекші кемесіне шабуыл жасаған отрядқа жетекшілік етеді және Зодангалық әскерлерді жеңіп алады. Картердің тапсырмасымен өлімін күтуге мәжбүр болғаннан кейін Зат Аррас өзінің кемесінен суға секіріп өледі. Терндер мен Тұңғыш Туғандардың кездескенде бір-бірімен шайқасқанын көрген Картер Гелиумдік кемелеріне шайқастан алыстауға және оңтүстік-батысқа шегінуге бұйырады. Ол жасыл жауынгерлерді көлікке қайта отыруға және олардың көліктерін негізгі флотқа қосуға бұйырады. Картер Ксодарға 5000 соғыс кемесі мен көліктерді басқаруды тапсырады және оны Исс ғибадатханасының бағына немесе айналасына шабуыл жасауға жібереді. Картер, Карторис және Кантос Кан қалған флотқа (500 кеме) Омеанға, ғибадатхананың астындағы шұңқырлар арқылы шабуыл жасауға жетекшілік етеді. Олар Йерстед басқаратын Тұңғыш Туғандардың суасты кемесін басып алады, ол Картерге Деджа Тористің әлі тірі екенін айтады. Бұрын Картер оны өлген деп есептеген, бірақ Йерстедтің мәлімдемесінен кейін ол Марстың жылы 687 күнге созылады, Жердің 365 күні емес екенін түсінеді. Оның күштерінен Картер Исс ғибадатханасының астындағы шұңқырлар арқылы жетекшілік ететін 5000 адамнан тұратын күш құрады. Алайда, шұңқырлар Омеанның сорғылары тоқтатылғандықтан баяу суға толып жатыр. Жолдасу кезінде су деңгейі соншалыққа көтерілді, Картер әскердің бір бөлігін басқа шұңқырға кіруге мәжбүр болды. Картерге бағынған 3000 әскердің (30 утан) көп бөлігі қашып құтылды. Зардаптар аз болды. Алайда, жол жүрісінде олар басып өткен шұңқырда Тұңғыш Туғандардың тудырған химиялық өрт болды. Картер шамамен 2000 әскерді тағы бір шұңқырға жолдады. Ол өрттен ешбір әскер қалмағанын көз жеткізу үшін қайта оралды. Алайда, ол қайта оралғанда, шұңқыр жолын бітеген алып болат торды тапты. Ұзақ уақыттан кейін түтін соншалыққа күшейді, Картер суға батып өлуге үміттене отырып, шұңқырға кері қайтуға мәжбүр болды. Алайда, ол Деджа Ториске тікелей жетелеген тағы бір шұңқырдан қашып құтылды. Ол оны өзі шыққан шұңқырлардан жасырды және өзінің адамдарын іздеуге кетті. Ол 500 адамнан тұратын, қызыл марсиандар мен Тұңғыш Туғандардан тұратын, өлімге дейін шайқасқан камерада өзін тапты. Картер қосылғаннан кейін, қарақшылардың қатары бұзылды және Тұңғыш Туғандар...

Жазу

1912 жылдың 4 наурызында Барроудың All Story Magazine журналындағы редакторы Ньюэлл Меткалф «Under the Moons of Mars» (Марстың ханшайымы) романының жалғасын жазуды ұсынды. Дор аңғары, Исс өзені және Корус теңізі – бұлар Марстың жұмақ немесе өмірден кейінгі әлем туралы ұғымындағы маңызды орындар болатын, оларды Берроуз «Марстың ханшайымы» романында таныстырған. Меткалф бұл мистикалық жерлердің бұрынғы оқиғаны оқығандарға қатты әсер ететінін ойлап, Джон Картердің Жерден осы жерге келіп, осы дінді жалған деп әшкерелеп, жоюға көмектесетінін болжады. Бұл идеялар, мүмкін, Берроуздың өзінде де болған, оған үлкен шабыттандырды. 1912 жылы Берроуз «Апилардың Тарзаны» романымен айналысып, оны сол жылдың маусым айында аяқтады. 1912 жылдың 20 қыркүйегіне қарай Берроуз «Марстың ханшайымы» романының жалғасы «Марстың құдайлары» деп аталатын туындыны жазуды шамалы аяқтады. Ол 1912 жылдың 2 қазанында тапсырылды. Меткалф оқиғада Деджа Тористі өлтіруді ұсынған, бірақ Берроуз мұны істей алмайтынын мойындады. Оқырмандар «Марстың ханшайымы» кітабының соңындағы кернеулі жағдайға наразылық білдіргенімен, Берроуз тағы да бір рет аяқталмаған оқиғаны жазды. Бұл әңгіме 1912 жылдың желтоқсан айында шыққан «All Story» журналында жарияланды.

Жарияланым

Марстың құдайлары "All Story" журналында бес бөлімнен тұратын серия ретінде жарияланды, алғашқы бөлімі 1913 жылдың қаңтарында, соңғы бөлімі 1913 жылдың мамырында шықты.

Кіріспе

Берроуз Барсумның алғашқы романы "Марстың ханшайымы" романын өзіне жеке жеткен шындыққа жақын баяндама ретінде ұсынды. Ол Джон Картерді отбасының көп жылдар бойы таныс, романның қолжазбасын 21 жылдан кейін жариялау үшін Берроузға сеніп тапсырған адамы ретінде елестетеді. "Марстың құдайлары" - бұл сюжеттік тәсілді қолданған екінші Барсум романы. Джон Картер "Марстың ханшайымы" оқиғасынан кейін 12 жыл өткен соң Берроузға "келіп", планетааралық саяхаттың құпиясын меңгергенін және осылайша асырап алған үйінен басқа саяхат жасай қоймайтынын айтады. Дегенмен, бұл тәсіл Барсумның тағы екі романында, "Марстың шахматшылары" мен "Марстың қылыштары" романдарында да қолданылды.

Жанр

Роман ғылыми фантастиканың үлгісі болғанымен, планеталық романс жанрына жақынрақ. Бұл жанр қылыш пен сиқырға ұқсас, бірақ ғылыми аспектілерді де қамтиды. Планеталық романстар көбінесе шетелдік әлемнің бетінде өтеді және жиі қылышпен шайқасу, монстрлар, телепатиялық қабілеттер (магияға қарама-қарсы) сияқты табиғаттан тыс элементтерді, сондай-ақ технологиялық емес дәуірдегі Жерге ұқсас өркениеттерді, әсіресе патшалықтарды, империяларды немесе діни қоғамдарды көрсетеді. Ғарыш кемелері пайда болуы мүмкін, бірақ олар оқиғаның негізгі бөлігі емес, бұл оларды ғарыш операсынан ерекшелендіреді, онда ғарыш кемелері көбінесе баяндаманың басты назарында болады. Барсум романдары жарыққа шығар алдында планеталық романстардың кейбіреулері болған, бірақ «Марстың ханшайымы» және «Марстың құдайлары» және Барсум сериясының басқа романдары кейіннен жарық көрген көптеген ұқсас туындыларға ең көп әсер етті. Лоуэллге 1878 жылы Марста «канали» (италиян тілінде «каналдар») деп атаған нысандарды байқаған итальяндық астроном Джованни Вирджинио Шиапарелли әсер етті. Ағылшыл тіліне «каналдар» деп қате аударғандықтан, планетада өмір бар деген сенім қалыптасты. Су ағып жатқан мекенделген планета туралы теорияны Ресей мен Американың екі «Викинг» миссиясы сияқты ғарыштық зондтары ұсынған деректермен жоққа шығарды, олар су сұйық күйде жоқ, мұздаған, өлген әлемді тапты. Қартайып бара жатқан планетада, азайып бара жатқан ресурстармен өмір сүретін Барсум тұрғындары қаталданып, соғысқа бейімделген және тірі қалу үшін бір-бірімен күреседі. Барсумилер сирек су ресурстарын бүкіл әлемдік каналдар жүйесі арқылы бөліседі, оны дауласып жатқан қала мемлекеттері бақылайды. Марстың жұқарып бара жатқан атмосферасы «атмосфералық өсімдік» арқылы жасанды түрде толықтырылады.

Жарыс

Барсум романдарында нәсіл – маңызды тақырып. Бұл әлемде ақ, сары, қара, қызыл және жасыл терілі нәсілдер арасында нақты аумақтық бөліністер бар. Әрқайсысының өзгеше белгілері мен қасиеттері бар, олар дерлік әрбір жеке тұлғаның мінезін анықтайтын сияқты. Дегенмен, Берроуздың романда бейнеленген нәсіл туралы ұғымы, этникалық топтарға қарағанда түрлер арасындағы айырмашылыққа көбірек ұқсайды. "Марстың ханшайымы" атты алғашқы кітапта ұзын, жаңқа, төрт қолды, орктарға ұқсас жасыл марсиандар мен көбірек таралған, адам тәрізді қызыл марсиандар таныстырылды. Джон Картер Марстағы алғашқы он жылын басқа нәсілдердің бар екенін білмей өткізді, тек ақ марсиандарды бейнелейтін ежелгі суреттер мен фрескаларды көрді. "Марстың құдайлары" екі жаңа нәсілді ұсынады: ақ терілі терндер және қара терілі бірінші туғандар. Екеуі де Джон Картер бұл кітапта ашқан марсиан дінімен тығыз байланысты. Екеуі де қызыл марсиандар сияқты адам тәрізді, және шындығында терндер Жердегі ақтарға соншалықты жақын болғандықтан, Картер олардың бірі ретінде өзін көрсете алды және олар оны оңай қателікпен шатастырды.

Терндер

Терндер ақ терілі және шашы жоқ, сары түсті шаштар киеді. Олар Дора аңғарының үстіндегі жартастардағы мықты бекітілген бақтар мен ғибадатханалар кешенінде тұрады, бұл марсиандық жұмақ деп есептеледі; жартастарда үңгірлер мен жолдардың торы да бар. Терндер аңғарда мекендейтін қауіпті жануарларды бақылайды және аман қалғандарды тонап, құлдыққа салады немесе олардың етін жейді. Олар өздерін басқа марсиандардан өзгеше, ерекше жаратылыс деп санайды. Олардың үстіне Қара марсиандар шабуыл жасайды.

Қара марсиандар (бірінші туылған)

Марстың бір айының тұрғындары деп есептелетін Қара марсиандар, шындығында Оңтүстік полюске жақын Корус теңізінің және Омеан жер асты теңізінің жағалауында өмір сүреді. (Осылайша, олар жүзе білетін жалғыз марсиандар.) Олар өздерін "Бірінші Туғандар" деп атайды; марсиан нәсілдерінің арасында бірегей жаратылыс екендерін сенеді; және Марс дінінің жалған құдайы Исске табынады. Олар Ақ марсиандық Терндерге шабуыл жасайды, қыздарды құл ретінде алып кетеді және Джон Картер жеңген зор әуе флотына ие. Бірақ бұл "Марстың құдайлары" кітабында маңызды рөл атқарады. 1000 жасқа толған марсиандардың көбі Исс өзені бойында қажылыққа шығып, жұмақ аңғарына жетеді деп үміттенеді, бірақ шындығында өлімге әкелетін тұзаққа тап болады. Онда қатыгез жануарлар мекендейді және планета бойынша тыңшылар желісі арқылы марсиан дінін жалғастыратын Терн деп аталатын қатыгез каннибал дін қызметкерлері бақылайды. Теократиялық мемлекеттегі алдаушы дін қызметкерлері "Марстың шебер ақылы" кітабында көрінеді, онда олар ізбасарларын бақылау үшін ғибадатхана мүсінін пайдаланады. Бэроуз бұл тақырыпты Тарзан романдарында да жалғастырды. Бэроуз дінге қарсы болған жоқ, бірақ ол ұйымдасқан діннің жалпы ерекшелігі деп санайтын діни сенімді теріс пайдалану мен қанаушылыққа алаңдады.

Кейіпкерлер

Джон Картер: Жер бетіндегі капитан Джон Картер, "Виргиниялық джентльмен", Конфедерация армиясында офицер болып қызметтен кейін, сарбаздыққа белсенді кірісті. Соғыстан кейін ол АҚШ-тың оңтүстік-батысына алтын іздеуге көшті. 1866 жылы ол және оның серігі табысқа қол жеткізді; бірақ серігі американдық үндістердің қолынан қаза тапты, ал Картер үңгірге тығынды, онда американдық үнді әйелі шығарған түтін оны есінен айырды және ол Марста оянды. Марста болған 9 жыл бойы ол жоғалып, өлген деп есептелді, бірақ 1876 жылы Нью-Йоркте қайта пайда болды және Гудзон жағасында қоныстанды. 1886 жылы ол қайтыс болды, өзін отбасының "туысы" деп есептейтін, ойдан туған Берроузға склепке қою туралы нұсқаулар қалдырды, сондай-ақ "Марстың ханшайымы" қолжазбасын 21 жылға жарияламауды тапсырды. Картер 30 жасқа дейінгі өмірінен ештеңе есінде жоқ және қартаймайтын сияқты. Ол басшылыққа, атқа мінуге, қылышпен және кез келген қарумен шеберлікпен қолдана алады. Бойы 1,80 метр, қара шашы және сұр көздері бар. Дежа Торис: Гелиумның марсиандық ханшайымы, батыл, қайратты және қандай да бір қиын жағдайда бейілділігін сақтайды, тіпті өлімге тәуекел етсе де немесе зұлымдардың құмарлық ниеттерінен қорқынышқа ұшыраса да. Ол Морс Кажақтың қызы, Кіші Гелиумнің джеді және Тардос Морстың немересі, Гелиумнің джедакі, жоғары аристократиялық және өзінің тегімен мақтанады. Ол алғашқы Барсум романында, "Марстың ханшайымында" таныстырылды және Джон Картердің сүйіктісі. Карторис: Дежа Торис пен Джон Картердің ұлы, есімдерінің бірі жоқ (тек Картер есімі болмаса); оның есімі ата-анасының тегінен құралған, олар келіскендей. Ол ата-анасының асылдығы, қатыгездігі және ақыл-ойымен сай екені айтылады. Әкесінің тегіне байланысты ол басқа қызыл марсиандарға қарағанда ақшыл. Ол әкесімен алғаш рет Қара марсиандардың түрмесінде кездеседі және олардың қарым-қатынасын анықтамас бұрын бірге оқиғаларға қатысады. Оның секіру және күресу қабілеті әкесіне ұқсас, бұл Берроуз романдарының Жер адамдарының марсиандардан күшті болуы генетикалық ерекшеліктерге байланысты екенін көрсетеді, гравитацияның айырмашылығына емес. Тарс Таркас: Жасыл марсиан жауынгері, өз халқының арасында сүйіспеншілікке қабілеттілігімен ерекшеленеді. Ол Джон Картермен достық қарым-қатынас жасайды және кейіннен оның жанында соғысады. Картер оған "Марстың ханшайымында" Жасыл марсиандардың джедігіне айналуға көмектеседі және Жасыл марсиандар мен Гелиум қала-мемлекеті арасында одақ құруға келіседі. Ол Дор аңғарының ашылуы сияқты, қазіргі жағдайының ирониясын байқағанда әзіл-сықақ сезімін білдіретінімен танымал. Кантос Кан: Гелиумның сарбазы және Картердің досы, ол Оңтүстік полюске гелиумдық экспедицияны ұйымдастыруға және Зат Аррастың жоспарларын жоққа шығаруға көмектеседі. Xodar: Қара марсиан, Картерді алғаш рет Қара марсиандар тұтқындағанға дейін Картер жеңген, және Картерден жеңілгендіктен, өз халқының алдында барлық қадір-қасиетінен айырылып, Картердің құлы болды. Содан кейін ол Картердің лейтенанттарының бірі ретінде қызмет етеді, Қара марсиандардың әлемі туралы білімімен маңызды көмек көрсетеді. Зат Аррас: Дежа Тористің әкесі мен атасының болмауында Гелиумды басқарып отырған Зодаган ханзадасы, ол амбициялы және Картерге қызғанады, оның Гелиумға оралып, Дежамен қайта қосылуына кедергі келтіреді. Оқиғадағы басты зұлымдардың бірі. Птарт қаласының Тувия: Джон Картер Терндерден құтқарған Птарт ханшайымы. Кейіннен ол Картердің әйелі Дежа Торис пен Файдормен бірге жылына бір рет ғана ашылатын түрмеде қамалады. Файдор: Джон Картерге ғашық болған және Дежа Ториске қызғанған жоғары дәрежелі терн қызы. Картерді жақсы көруіне және құрметтеуіне қарамастан, ол Картерді мазалаған өз нәсілінің қалған бөлігі сияқты қатыгез және жүрексіз. Ол әдемі деп сипатталады, бірақ ол терн еркектері сияқты басы жоқ па, жоқ па, ешқашан нақтыланбайды. Соңғы тарауда Дежа Ториске шабуыл жасауы келесі кітапқа күдік тудырады.

Әдеби мәні және сын

Көптеген адамдар Марс сериясының алғашқы үш кітабын трилогия деп есептейді. Бұл кітаптар Берроуздың шеберлігін көрсетеді: қиялы, көркем суреттемелер мен шымыр ойын. Берроуздың күрделі және кейде әсем әдеби тілі, сөздік қоры мен грамматикалық құрылыстары, арзан фантастика үшін күрделі болып табылады.

Фильмге бейімделу

2012 жылы «Джон Картер» фильмі жарыққа шығар алдында, продюсерлер Джим Моррис пен Линдси Коллинз екінші кітап негізінде түсірілетін жалғастың жобасымен жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді, оның жұмыс атауы «Джон Картер: Марстың құдайлары» болды. Бірақ фильмнің кассадағы сәтсіздігі жалғастар жоспарларын тоқтатты. Көбінесе олар тоқтатылды және 2014 жылы Disney романға қатысты құқықтарды Берроуздың мұрагерлеріне қайтарды. 2022 жылы, фильмнің шығуынан кейін 10 жыл өткен соң, режиссер және сценарийші Эндрю Стэнтон TheWrap сайтына жалғастың қалай басталатыны туралы толық мәліметтермен бөлісті.