Кіріспе
Нигериялық автор Дэниел Олорунфэми Фагунва MBE (1903 – 7 желтоқсан 1963), көбінесе Д. О. Фагунва деп танылады, йоруба тегінің нигериялық жазушысы және йоруба тіліндегі роман жанрын қалыптастырушы.
Chief Daniel Olorunfẹmi Fágúnwà MBE (1903 – 7 December 1963), popularly known as D. O. Fágúnwà, was a Nigerian author of Yorùbá heritage who pioneered the Yorùbá language novel.
Ерте өмір
Дэниел Оровалле Фагунва 1903 жылы Ондо штатының Оке Игбо қаласында Джошуа Акинтунде Фагунва мен Рейчел Осунуми Фагунва отбасында дүниеге келді. Оның үш қарындасы болды: Мэри Адеyẹmí, Оjúọlápé және Ọmọ́túndé. Оның отбасы христиан дініне өткенге дейін оның аты Оровалле Джаанини еді. Оровалле есімі йоруба халқының құрметтейтін Оро құдайына сілтеме жасайды. Фагунваның ата-анасы бастапқыда дәстүрлі йоруба дінін ұстанған, бірақ 1910-шы жылдардың соңы мен 1920-шы жылдардың басында христиан дініне ауысты. Дінгеннен кейін ол өзінің атын Ọlọ́runfẹ́mi (Құдай мені жақсы көреді) деп өзгертті. 1916-1924 жылдары Оке Игбодағы Сент-Люк мектебінде оқыды. Ол сол жерде бастауыш білімін аяқтағаннан кейін 1925 жылы сол мектепте студент-мұғалім болып жұмыс істеді. Ол әйелімен 1931 жылы Сент-Эндрюден демалысқа шыққанда Модакекеде танысты. Олар алты жыл бойы кездесіп, 1937 жылы үйленді.
Әдеби мансап
1938 жылы Нигерия білім министрлігінің әдеби байқауына қатысқан Фагунья өзінің «Ògbójú Ọdẹ nínú Igbó Irúnmọlẹ̀» романын жазды. Бұл роман йоруба тілінде жазылған алғашқы роман және Африка тілдерінде жазылған алғашқы романдардың бірі саналады. Воле Сойинка бұл кітапты 1968 жылы ағылшын тіліне аударды, ол алғаш Томас Нельсон баспасынан, содан кейін 1982 жылы Random House, ал 2013 жылдың қыркүйегінде City Lights баспасынан жарық көрді. Фагуньяның кейінгі туындыларына «Igbó Olódùmarè» (Құдайдың Орманы, 1949), «Ìrèké Oníbùdó» (1949), «Ìrìnkèrindó nínú Igbó Elégbèje» (Ой тауына саяхат, 1954) және «Àdììtú Olódùmarè» (1961) кіреді. Фагуньяның романдары халық ертегілері мен мәтелдеріне, соның ішінде мистикалық элементтерге көп сіңірген. Ол грек мифологиясын және Шекспирдің хикаяларын кітаптарында тақырып ретінде пайдаланған, мысалы, «Igbó Olódùmarè» кітабында Баба ониругбон еуке кейіпкері Ромео мен Джульеттаға ұқсас оқиғаны айтады. Д. О. Фагунья халық философиясын әңгімелерінде қолданған алғашқы нигериялық жазушы болды. Фагунья 1955 жылы Маргарет Вронг сыйлығымен марапатталды және 1959 жылы Британ империясы орденінің мүшесі аталды.
Өлім
1963 жылы 7 желтоқсанда Фагунва сол кезде жұмыс істейтін «Хайнеманн Букс» компаниясының атынан Солтүстік Нигерияға жасаған іссапарынан кейін Ибаданға қайтып бара жатқанда Бида қаласында болды. Ол жүргізушісімен бірге Вуя өзеніне ерте келді және адамдар мен көліктерді арнайтын понтонға кезекке тұрды. Понтон қызметі басталуын күтіп тұрғанда, ол өзен жағасында серуендеп, аяғының астындағы топырақ сынып құлап кетті. Құлағанда, жақын жердегі каноэ оның үстіне аударылып, судың астына қамап, суға батып қайтыс болды.
Мұра
1963 жылы қайтыс болғанға дейін Фагунва йоруба халқының олойы атанды. Нигерияның Оке Игбо қаласындағы Фагунва атындағы еске алу орта мектебі мен Фагунва атындағы гимназия Фагунваның құрметіне аталған. Оның қызы, Ежиде Огундипе, Иле Олужи/Океигбо кеңесінің төрағасы болып қызмет етеді. Фагунва күні (бұрын Фагунва түні деп белгілі болған) – оның бес кітабын оқып, насихаттау мақсатындағы жыл сайынғы шара. Фагунва күні оның құрметіне Жас Нигерия жазушылары қоғамы, Фагунва әдеби қоғамы және Эгбе Одо Онкове Эде Йоруба бірлесіп ұйымдастырды.
Мақалалар
"Роман жазу", Мұғалімдер айлығы, 6-том, № 9, 1960 ж. қазан, 12-бет. "Шетелге сапар", Мұғалімдер айлығы, 7-том, № 4, 1961 ж. сәуір, 14-бет.
"Going Overseas", Teachers' Monthly, vol.7, no.4, April 1961, p. 14
Фагунва туралы таңдамалы ғылыми еңбектер
Адеэ̀ко́, Аделе́ке және Адеṣọ̀kàn, Акин (ред.), Д. О. Фагунваны мерекелеу: Африка және әлемдік әдебиет тарихының шарттары, Bookcraft Africa, 2017,
Adébọ̀wálé, O., Adélékè, D. және Adéjùmọ̀, A. (ред.), Ọ̀tun Ìmò Nínú Ìtàn Àròsọ D. O. Fágúnwà. (Ағылшын тіліндегі аудармасы: Д. О. Фагунваның романдары туралы жаңа тұжырымдар). Лагос: Capstones Publishers, 2016. Adéjùmọ̀, Àrìnpé. "Фагунваның дәстүрлі романдарынан Мыңжылдық Даму Мақсаттарының шындығын түсіндіру", Ihafa: Африка зерттеулері журналы 5, 3 (2008): 76–95. Olaleru, Olanike. "Д. О. Фагунваның шығармаларындағы ауызша өнер орындау техникалары." Ибадан ағылшын тілі зерттеулері журналы 7 (2018): 361–374.
Adébọ̀wálé, O., Adélékè, D. and Adéjùmọ̀, A. (eds. ), Ọ̀tun Ìmò Nínú Ìtàn Àròsọ D. O. Fágúnwà. (English translation: New Findings in the Novels of D. O. Fagunwa). Lagos: Capstones Publishers, 2016. Adéjùmọ̀, Àrìnpé. "Conceptualizing the Reality of the Millennium Development Goals in Fagunwa's Tradition Novels", Ihafa: A Journal of African Studies 5, 3 (2008): 76–95. Olaleru, Olanike. "Oral Performance Techniques in the Works of D. O. Fágúnwà." Ibadan Journal of English Studies 7 (2018): 361–374.