Кіріспе

Итальяндық мүсінші (шамамен 1490–1530)

Проперция де Росси (шамамен 1490 – 1530) – итальяндық Ренессанс дәуірінің новатор әйел мүсіншісі және Вазаридің «Суретшілер өмірі» атты еңбегінде өмірбаяны жазылған төрт әйелдің бірі.

Өмірбаян

Проперция де Росси Болоньяда дүниеге келді; ол Джованни Мартино Росси да Моденаның қызы, нотариус. Көптеген қазіргі заманғы әйел суретшілерден ерекшелігі, ол суретшінің қызы емес еді. Ол сурет салу, музыка, би, поэзия және классикалық әдебиетті оқыған сияқты. Болонья университетінде мүсіншінің шәкірті болған деседі. Вазари оның "шаруашылық істерінде" де, көптеген ғылымдарда да шебер болғанын, және "өз қаласындағы кез келген әйелден жақсы" ойнап, ән салғанын айтқан. Оның жасаған шағын "фриздерінің" тақырыбы көбінесе діни болды, ең танымалдарының бірі – елшілермен бірге Иса Мәсіхтің құлпына толуы және шабдалының дәніндегі айқышқа шалынуы. Вазари сондай-ақ ол Рафаэльдің қалам мен сиямен салған суреттерін көшіргенін атап өткен. Екінші басрельефті Саба патшайымының Сүлейменге келген сапары деп есептейді. Вазари оның соборда қайта жұмыс істемегенін айтқан, бұл 1526 жылдан кейін собордың тізімдерінде оның атының жоқ болуымен расталады.

Құқықтық мәселелер

Де Россидің өмірі бұзылған, шектен шыққан деп сипатталған. Ол өсиеті бойынша Дела Морте ауруханасына жерленді. Вазари өмірінде классикалық дәстүрдегі ерекше жетістіктерге қол жеткізген ежелгі әйелдер мен замандас әйел жазушылардың мысалдарын келтіреді, содан кейін: «Олар өздерінің нәзік, ақ қолдарымен, тіпті мармардың қаталдығы мен кескіш құралдарға қарсы тұрып, өзінің құштарлығына жету үшін және бізден басымдық ала отырып, өздерінің шеберлігімен атаққа ие болуға тырысты» дейді, одан әрі де Россидің жетістіктерін сипаттайды. Вазари де Россидің Жүсіп пен Потифардың әйелін осылай сәтті бейнелеуіне себеп, өзіне қызығушылық танытпаған "сұлу жігітке" ғашық болғаны екенін айтады, ал осы туынды жасағанда ғашықтық сезімінен арыла алды. Де Росси Хеманс үшін мұза рөлінен асып, өзін-өзі жарату арқылы дәстүрлі гендерлік шектеулерден босатылған әйел суретші болды. 1830 жылы Болоньядағы Accademia delli Belli Arti де Россиді басқа ерте заманғы әйел суретшілермен бірге атап көрсетіп, оның скульптор ретіндегі ерекше рөлін бағалады және Вазаридің оны жауапсыз махаббаттың ауыртпалығына шыдамаған әйел ретінде бейнелеуіне қарсы шықты.