Кіріспе
Шығыс Африкадағы британдық колонияларды байланыстыру мақсатымен жоспарланған, бірақ ешқашан аяқталмаған темір жол. Кептен Каирге дейінгі темір жол – Оңтүстік Африкадан Солтүстік Африкаға дейінгі темір жол желісін құруға бағытталған аяқталмаған жоба. Бұл континенттегі ең ірі және маңызды темір жол болуға тиіс еді. Жоспар бойынша, Оңтүстік Африкадағы Кейптаун мен Мысырдағы Порт-Саид қалалары темір жолмен байланыстырылатын болды. Алайда, жоба ешқашан толыққанбады. Соғыстар мен бұрынғы колониялардың күтімсіздігі салдарынан, салынған бөліктері көп жылдар бойы пайдаланылмады. Бұл жоспар 19 ғасырдың соңында, Батыс Еуропаның отаршылдық кезеңінде бастама алды. Ол негізінен Сесил Родстың көрегендігімен байланысты, Британ империясының Африкадағы колонияларын Кейптауннан Каирге дейін үздіксіз темір жол арқылы байланыстыруға жасалған әрекет болды.
The Cape to Cairo Railway was an unfinished project to create a railway line crossing from southern to northern Africa. It would have been the largest, and most important, railway of the continent. It was planned as a link between Cape Town in South Africa and Port Said in Egypt. The project was never completed. Completed parts have been inoperative for many years, as a result of wars and lack of maintenance by the former colonies. The plan was initiated at the end of the 19th century, during the time of Western European colonial rule. It was largely based on the vision of Cecil Rhodes, an attempt to connect African colonies of the British Empire through a continuous railway line from Cape Town, South Africa to Cairo, Egypt.
Құрылыс
1874 жылы Эдвин Арнольд, сол кезде «The Daily Telegraph» газетінің редакторы, Кейптаундан Каирге темір жол салу туралы алғашқы ұсынысты жасады. Ол Х.М. Стэнлидің Африкаға Конго өзенінің бағытын анықтау үшін жасаған экспедициясының бірлескен демеушісі болған. Ұсынылған маршрут толығымен темір жолмен емес, Бельгия Конгосындағы Элизабетвиль (қазіргі Конго Демократиялық Республикасындағы Любумбаши) мен Судандағы Сеннар арасында темір жол және өзен көлігінің араласуын қамтитын. Империалист және кәсіпкер Сесил Родс Британ империясы үшін континенттің оңтүстік мемлекеттерін бағындыруда маңызды рөл атқарды және солтүстіктен оңтүстікке дейін британдық иеліктердің үздіксіз «қызыл сызығын» көздеді. Темір жол осы жобаның маңызды бөлігі болуы керек еді: ол иеліктерді біріктіруге, басқаруды жеңілдетуге, әскери күштердің жедел түрде дағдарыстық ошақтарға жетіп, соғыс жүргізуіне, қоныстануға көмектесуге және континенттік тауарлардың ішкі және сыртқы саудасын дамытуға мүмкіндік берер еді. Бұл жобаны жүзеге асыру үлкен технологиялық қиындықтар тудырды. Франция 1890 жылдардың соңында Сенегал мен Джибутині байланыстыратын, өзінің батыс және шығыс Африкалық колонияларын біріктіруге бағытталған қарсы стратегияны ұсынды. Оңтүстік Судан мен Эфиопия бұл жолға кедергі келтірді, бірақ Франция 1897 жылы Оңтүстік Суданда протекторат құру және Эфиопия арқылы өту жолын табу үшін экспедиция жіберді. Бұл жоспар Нил өзеніндегі британдық флоттың француз экспедициясымен кездесуімен күйреп, Фашода оқиғасына әкеп соқты, нәтижесінде француз әскері шегінді. Португалия Ангола мен Мозамбик арасындағы темір жол құрылысын қарастырды, бұл батыс пен шығысты байланыстыруға мүмкіндік берер еді, және Африкадағы өздерінің егемендік алғандықтарын көрсететін «Розовый картаны» жасады. Оңтүстік Африкадағы британдық үстемдікке қарсылық Бірінші және Екінші Буер соғыстарынан кейін шешілді (соғыстар 1902 жылы аяқталды, бірақ Оңтүстік Африканың жаңа Одағы 1910 жылға дейін екі мемлекетті біріктірмеді). Мысырда 1854 жылға дейін Порт-Саид, Александрия және Каирді байланыстырған темір жол жүйесі бар, қазір ол оңтүстікке Асуанға дейін созылады. Мысырдағы темір жол 1435 өлшемімен салынған. Нилдегі паромдық байланыс арқылы темір жол Суданда Вади-Хальфадан Хартумға дейін 1067 өлшемімен жалғасады; қараңыз Солтүстік Африка темір жолдарының дамуы. Бұл жүйенің бөлігін 1897 жылы Лорд Китченер Махдистік көтеріліске қарсы соғыста жабдықтау үшін бастады. Одан әрі темір жол желілері оңтүстікке қарай созылады, ең оңтүстік нүктесі Вау қаласы. Оңтүстік Судан 2011 жылы тәуелсіздік алды. Судан мен Оңтүстік Судан арасындағы шекара жабық, ал Оңтүстік Суданның темір жолдары тоқтап тұр. Суданның темір жол желісінің көп бөлігі саяси тұрақсыздық пен АҚШ санкцияларының салдарынан тозыққан. 2014 жылы Қытай жабдық пен материалдар жеткізгеннен кейін Хартум-Атбара темір жол қызметі қайта іске қосылды. Хартум және айналасындағы аудандарда басқа да темір жол желілері іске қосылды.
Аяқталмаған
Британдық мүдделер географиялық және климаттық кедергілерді, сондай-ақ француз, португал және неміс империялық жоспарларының бәсекелестігін жеңуге тиіс болды. 1891 жылы Германия стратегиялық маңызы бар Германияның Шығыс Африкасы аумағын бағындырды, бұл Бельгия Конгосының таулы жаңбырлы ормандарымен бірге Кейп-Каир теміржолын салуға кедергі келтірді. 1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық, африкалық және үндістандық әскерлер Германия империясынан Танганьика аумағын (қазіргі Танзания) жаулап алды. Британдықтар 1922 жылдан бастап Ұлттар Лигасының мандатына ие болып, соғыстан кейін де аумақты басқаруды жалғастырды. Қажетті колониялардың үздіксіз желісі құрылды. Оңтүстік бөлігі Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін британдық билік кезінде аяқталды және 1067 өлшеміндегі Кейп өлшемін пайдаланатын ұлттық теміржолдардың байланысқан жүйесіне ие болды. Құрылыс Кейптауннан басталып, Ұлы Солтүстік жолымен қатар Боцвананың бір бөлігі арқылы Кимберлиге, содан кейін Булавайоға дейін созылды. Осы тораптан байланыс одан әрі солтүстікке қарай жалғасты. Виктория шарлауының көпірі 1905 жылы аяқталды. Британ империясы Кейп-Каир теміржолын аяқтауға қажетті саяси күшке ие болды, бірақ 1930 жылдардағы Ұлы депрессия сияқты экономикалық факторлар оның Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін аяқталуына кедергі келтірді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Африканың деколонизациялануы және тәуелсіз елдердің құрылуы жобаның отаршылдық негізін жойды және жобаның қиындығын арттырып, оны тиімді түрде тоқтатып қойды.
Операциялық сегменттер
Қазіргі уақытта темір жолдың толық ұзындығының ішінде жұмыс істеп жатқан бөлігі бар. Темір жолдың бөлімдерінің жұмыс істеу жағдайы төмендегідей: Оңтүстік-батыс бөлімі: Кейптауннан басталып, Оңтүстік Африкада Кимберли және Махикенг қалаларынан, Ботсванада Габороне және Франсистаун қалаларынан өтіп, Зимбабведегі Булавайоға дейін созылады. Оңтүстік-шығыс бөлімі: Порт-Элизаветадан, Блумфонтейн, Йоханнесбург, Претория және Мусина қалалары арқылы Оңтүстік Африкаға, Зимбабведегі Булавайоға дейін жетеді. Кейп-Каир жолы осы елдерді шамамен байланыстыру үшін жоспарланған болатын. Бұл жоспар Каир-Кейптаун тас жолы жоспарымен жаңартылды, оның көп бөлігі асфальтталған және жүріп өтуге жарамды.
South western section: starting from Cape Town, passing through Kimberley and Mahikeng in South Africa, Gaborone and Francistown in Botswana, to Bulawayo in Zimbabwe. South eastern section: from Port Elizabeth, passing through Bloemfontein, Johannesburg, Pretoria and Musina in South Africa, to Bulawayo in Zimbabwe. The Cape to Cairo Road was planned to roughly connect the same countries. That plan was updated with the Cairo–Cape Town Highway plan, large sections of which are paved and passable.
Көркем шығармаларда
Джон Кроулидің «Уақыттың ұлы жұмысы» ғылыми-фантастикалық повесінде британ империясы 20-шы ғасырдың соңына дейін және одан кейін де сақталған, ал Кейп-Каир темір жолы толыққан альтернативті тарих бейнеленеді. Алғашқы тарауда басты кейіпкер Оңтүстік Африкадан Мысырға дейін барлық жолды ыңғайлы түрде басып өтеді.