Кіріспе

Ирландиялық кинорежиссер

Герберт Бренон (туған аты Александр Герберт Реджинальд Сент-Джон Бренон; 13 қаңтар 1880 – 21 маусым 1958) – үнсіз фильмдер дәуірінен 1940 жылға дейінгі кезеңде АҚШ-та туған ирландиялық кинорежиссер, актер және сценарист. Бренон корпоративтік кино өндірісінің пайда болуына дейін, өзінің фильмдерін жасаудағы барлық шығармашылық және техникалық аспектілерді дербес басқарған, нағыз "auteur" болған алғашқы киношілердің бірі еді. Бренонның көркемдік деңгейі киноның алғашқы режиссері Д.У. Гриффитпен теңесе алатын. Бренон кино көрермендер арасында өзінің әдетте керемет кинематографиялық жаңалықтары арқасында танымал болған алғашқы режиссерлердің қатарында болды. Оның ең белгілі фильмдері: «Нептунның қызы» (1914), «Питер Пэн» (1925), «Күлшегізге сүйіспеншілік» (1925) және «Бо Гест» фильмінің түпнұсқасы (1926).

Ерте өмір

Бренон 25 Кросвэйт Парк, Кингстаун (қазіргі Дун Лаогер), Дублин қаласында журналист, ақын және саясаткер Эдвард Сент-Джон Бренон мен оның әйелі Фрэнсис (Харрис) отбасында дүниеге келді. 1882 жылы отбасы Лондонға көшіп, Герберт Сент-Полс мектебінде және Лондон Король колледжінде білім алды. 1896 жылы, 16 жасында Бренон АҚШ-қа эмиграциялап, 1918 жылы АҚШ азаматы атанды.

Кино мансабы

Жасөспірім шағында Бренон театр агенті Джозеф Вивианның кеңсе қызметшісі және Бродвейдегі Дейли театрында шақырушы болып жұмыс істеді. Жиырма жасына толмаған кезінде, кинорежиссер болмас бұрын, ол водевильде өнер көрсетіп, кішкентай қаладағы "Никелодеон" кинотеатрын басқарды. Бренон 1904 жылдың 18 ақпанында Хелен Виолет Обергке (1885-1955) үйленді, олар екеуі де сол кезде водевиль сахналарында жұмыс істеген. 1906 жылы олардың ұлы Герберт Сирил Бренон дүниеге келді.

IMP: 19091914 жыл

29 жасында Бренон Independent Moving Pictures Company (IMP) үшін сценарий жазу және фильмдерді монтаждауға көтерілді, кейін ол Universal Studios болып өзгерді. 1911 жылы ол өзінің алғашқы фильмін – Джордж Обердің ойнаған ролімен түсірілген «All For Her» (1912) атты бір бөлімді фильмді түсірді. 1913 жылы ол тағы бір қысқа үнсіз фильмді – Джейн Фэрнлидің аталған қаһарман рөлін ойнаған «Кэтлин Мавурнин» фильмін түсірді. Бренон IMP үшін режиссерлік еткен көптеген фильмдерде, соның ішінде Леа Бердтің қатысуымен түсірілген студияның алғашқы үш бөлімді фильмі «Леа – тастап кетілген» (1909) фильмінде де ойнады. 1913 жылы Бренон IMP өндіріс тобын Еуропаға алып барып, Англияда, Францияда және Германияда бірнеше фильм түсірді. Олардың арасындағы ең "көрнектісі" – сэр Уолтер Скотттың «Иванхо» романының бейімделуі болды, онда танымал авиатор Клод Грэм Уайт Иванхо рөлінде ойнады және түсірілім Чепстоу қамалында жүргізілді. «Illustrated Films Monthly» журналы осы туындыны жоғары бағалап, «Иванхо» фильмі [Ұлыбритания] және бүкіл әлем кинематографиясы тарихында жаңа дәуір ашатынын мәлімдеді. Бренон Францияда «Абсент» (1914) және Германияда бірнеше фильм түсіру үшін Континенталдық Еуропаға сапарлады, онда басты рөлді Уильям Э. Шей сомдады. «Нептунның қызы» (1914): Бренонның IMP студиясы үшін түсірген соңғы және ең әсерлі фильмі – 1914 жылғы «Нептунның қызы» болды. Бұл Анет Келлерманның басты рөлде ойнаған, жеті бөлімнен тұратын және Бермудада түсірілген фильмі режиссер мен актрисаны алғашқы үнсіз фильмдердің жұлдыздарының қатарына қосты. 1914 жылы Бренон IMP-ден шығып, өзінің өмір жасы қысқа продюсерлік компаниясы Tiffany Film Corporation-ды құрды.

Түлкі: 19151916

Келесі жылы Бренон мен Келлерман Уильям Фокстың өндіріс компаниясымен келісімшарт жасады. Онда Бренон актриса Теда Бараны "Екі жетім" (1915) және "Кройцер сонатасы" (1915) фильмдерінде режиссерлікке шақырды. Бренон мен Бараның екеуі де Фокс компаниясының беделін арттыруға зор үлес қосты. "Құдайлардың қызы" (1915): 1915 жылдың жазында Бренон және оның IMP серіктестігінен таныс болған Келлерман Ямайкаға "Құдайлардың қызы" (1916) фильмін түсіру үшін сапарлады. Оның фильм түсіру барысындағы жомарт шығындары өндіріс құнын күрт арттырып, продюсер Уильям Фоксты ашуландырды. Бұл және Бренонның кино сыншылары арасындағы өсіп келе жатқан даңқы Фоксты түсірілген материалды иеленуге және оны өзі өңдеуге, Бренонның есімін титрлерден алып тастауға итермеледі. Кино тарихшысы Ричард Козарски продюсер мен режиссер арасындағы қақтығысты былай сипаттайды:
“Бренонның жомарттығы туралы әңгімелер Уильям Фоксқа жетті, ол естігеніне таң қалды. Ямайкадағы Кастильо-де-Сан-Маркос аралдық бекінісінде толыққанды бетон және болаттан жасалған қала салынды; "Ақ бекініс" құрылысына 50 000 фунт стерлинг жұмсалды [және] бір уақытта 20 000-ға жуық адам жұмыс істеді, ал түсірілген пленканың ұзындығы 223 000 футтан асты. Фильмнің жалпы өндіріс құны шамамен 200 000 фунт стерлингке бағаланды. Фокс ашуға булықты. Ол Бренонның атын фильмнің титрлерінен алып тастады және Хетти Грей Бейкерге фильмді қайта өңдеуді тапсырды. Бренон Fox компаниясынан Fox-тың фильмге қол сұғу құқығына қарсы сотқа шағымданғаннан кейін кетіп қалды.”

Fox-пен болған сот процесінен кейін Бренон әртүрлі студиялар үшін фильмдер түсіруді жалғастырды, содан кейін Paramount-қа көшті, онда ол өзінің ең үздік фильмдерін жасады.

Стил және тұлға

Бренонның «темпераментті» актерлерден жақсы ойын шығаратын, сенімді режиссер ретіндегі беделі кеңінен танылды. Шындығында, Бренон «Motion Picture Magazine» журналының (1926 жылғы ақпан айы) «Олар темпераментті болуы керек пе?» деген мақаласында «темпераменттің» артықшылықтарын мақтады: «Темпераменті жоқ актерге ешқандай құндылық бермеймін. Темпераментінің мөлшері мен сапасы – жақсы актерді жаманнан ажыратады. Режиссерлік карьерамда ең темпераментті киножұлдыздармен жұмыс істегеніме қуаныштымын: Алла Назимова, Норма Талмадж, Перси Мармонт, Эрнест Торренс, Бетти Компсон, Ричард Дикс және тағы да басқалар. Менің ойымша, актер неғұрлым темпераментті болса, рөлдің (екіленген) күрделігін түсінуі және оған жан беруі оңай, жай ғана рөл ойнаудың орнына».

Ричард Козарски «Пола Негри, Лон Чейни, Назимова және Норма Талмадж Бренонның фильмдеріндегі ең жақсы сәттерін бастан өткерді (басқа жерде өте еркіндікпен әрекет ете отырып), оның үнсіз киножұлдыздарының ең кең ауқымымен режиссерлік жетістігі теңдессіз болып қала береді» деп қосты. Түсірілім алаңында «ирландтық қыжыршыл» деп сипатталған Бренон, ертедегі кино дәуірінің «auteur» режиссерлерінің ескі мектебінің өкілі болды, бірақ бұл мінез-құлқы 1920 жылдары корпоративтік студия басшыларының ықпалы күшейген кезде өткен заманға жатты. 1978 жылғы сұхбатында Луиза Брукс Бренонның өзінің алғашқы фильміндегі – «Естен кеткен ерлер көшесінде» (1925) – режиссерлік шеберлігін еске алады. Алайда, ол Бренонға қарсы техникалық қызметкерлердің құм қапшығын төмен түсіргенін, оның басқыншы режиссерге деген ашу-ызасын көрсеткенін атап өтті. Сценарист және режиссер Эдвард Берндс Бренон туралы жақсы естеліктер сақтамады. 1997 жылы жарық көрген «The Speed of Sound: Hollywood and the Talkie Revolution 1926–1930» кітабында ол әріптесі туралы былай деді: «Көптеген үнсіз фильмдердің режиссерлері жалған еді. Мысалы, мен Герберт Бренонға жоғары баға бермедім. Ол – ескі, билеуші типтегі режиссер. Тәуелсіз, талапкер. «Lummox» (1930) фильмінде Виннифред Вестоверді жүкті қылған Бен Лионмен опасыздық жасаған көрініс болды. Ол ақшаны лақтырып жіберіп, ол оны алып, тістерімен жыртып тастайды. Бренон нағыз ақша талап етті! Бірнеше дубльдар. Кедей реквизитор экипаждан ақша қарызға алып жүрді. Бұл – үнсіз фильмдердің режиссерлерінің императорлық синдромы еді».

Кейінгі жылдар және өлім

Бренонның АҚШ-тағы кино мансабы дыбысты фильмдерге көшумен бірге тоқырады. Биограф Чарльз Хигам: "Дыбысты фильмдер революциясы Герберт Бренон мен Джеймс Круз сияқты көптеген тұлғалар үшін бір дәуірді мүлдем жапты, олар енді қызықты фильмдер түсірген жоқ" деп атап өтті. Бренонның мансабы 1930 жылдардың ортасында Англияға көшіп, түрлі студияларда бірнеше фильм түсіргеннен кейін қайта жанданды. Ол 1940 жылы "Ұшқыш отряд" атты соңғы фильмін аяқтады. Өмірінің соңына дейін Бренон өзінің өмірбаянын жазып жүрді. "Питер Пэн" фильмінде Венди рөлін ойнаған Мэри Брайанмен бірлесіп жұмыс істеген кезде, ол одан "Неверленд" қалай көрінетінін суреттеп беруін сұрады, ал сурет кітапқа қосылатын фотосуреттерге енгізілуі керек еді. Бірақ ол оны аяқтауға үлкермеді. Герберт Бренон 1958 жылдың 21 маусымында Лос-Анджелесте 78 жасында қайтыс болды. Ол Нью-Йорк штатының Бронкс ауданындағы Вудлон зиратындағы жеке кесенеге жерленді.