Петр Зриньский: Хорватский бан, полководец және жазушы
Petar Zrinski
Петр Зриньский: Хорватия бан, генерал, жазушы. Габсбургтарға қарсы қастандыққа қатысы үшін айыпталып, өлімге кесілген. Тарихы мен өмірі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Петр IV Зринский (Zrínyi Péter) (6 маусым 1621 – 30 сәуір 1671) – 1665 жылдан 1670 жылға дейін Хорватия банi (вице-королі), генерал және жазушы. Зринский ақсүйек отбасының мүшесі ретінде, Габсбургтерді құлатуға бағытталған хорват-венгр магнаттарының қастандық құрылысындағы рөлімен белгілі болды, бұл оның мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін өлім жазасына кесілуіне әкелді.
Petar IV Zrinski (Zrínyi Péter) (6 June 1621 – 30 April 1671) was Ban of Croatia (Viceroy) from 1665 to 1670, general and a writer. A member of the Zrinski noble family, he was noted for his role in the attempted Croatian Hungarian Magnate conspiracy to overthrow the Habsburgs, which ultimately led to his execution for high treason.
Зринскийлер отбасы
Петар Зрински Загребке жақын орналасқан Врбовец деген шағын қалада дүниеге келді. Оның әкесі Юрай VI Зрински және әжесі Никола IV Зрински Хорватияның вице-корольдері немесе баны болған, ол кезде Хорватия Венгрия патшалығымен жеке одақта болған номиналды патшалық еді. Оның інісі – хорват-мажар генералы және ақын Миклош Зриньи (Никола VII Зрински). Оның отбасы Хорватияның барлық аймақтарында кең аумақтарға иелік еткен және Хорватияның екінші ірі жер иелері – Франкопан әулетімен туыс болған. Ол Фран Крсто Франкопанның жартылай қарындасы Ана Катаринаға үйленді және Орталық Хорватиядағы Озалж және Хорватияның ең солтүстік округі Медзимуржедегі Чаковец сарайларында тұрды. Оның қызы Илона Зриньи (Елена Зринская) арқылы ол атақты венгр генералы Франциск II Ракоцидің әкесі болды.
Petar Zrinski was born in Vrbovec, a small town near Zagreb, the son of Juraj V Zrinski and Magdalena Széchy. His father Juraj VI and great grandfather Nikola IV had been viceroys or Ban of Croatia, which was then a nominal Kingdom in personal union with the Hungarian Kingdom. His brother was the Croatian Hungarian general and poet Miklós Zrínyi (Nikola VII Zrinski). His family had possessed large estates throughout all of Croatia and had family ties with the second largest Croatian landowners, the Frankopan family. He married Ana Katarina, the half sister of Fran Krsto Frankopan, and they lived in large castles of Ozalj (in Central Croatia) and Čakovec in Međimurje, northernmost county of Croatia. Through his daughter, Ilona Zrínyi (Jelena Zrinska), he was the grandfather of famed Hungarian general Francis II Rákóczi.
Әскери мансап
Ол бастапқыда шетелде Грац және Трнава қалаларында білім алды, кейін Италияда әскери ғылымды оқыды. 1637 жылы елге оралғаннан кейін Нагиканиза маңында Осман әскерімен шайқасты. Содан бері ол Озалжда тұрып, Ана Катарина Франкапанға үйленді. Риека маңындағы жер учаскесін күшпен иеленгені үшін мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталды, бірақ 1647 жылы кешірілді. Ол Жумбарак ускниктерінің аға капитаны болып тағайындалды, олармен бірге Оттыз жылдық соғысқа қатысты, және соғыстың соңғы кезеңінде неміс және богемия шекараларында өзін ерекше көзге түсірді. 1649 жылы ол Слюнь маңында Осман әскерін жеңіп, 1654 жылы Кандиан соғысында Венеция Республикасына құрлықта да, теңізде де көмек көрсетті, осы арқылы Осман империясына зор зиян келтірді. 1655 жылы Ликадағы Перушич маңында Осман әскерін тағы да жеңіп, Сень, Огулин және бүкіл Приморье (жағалау) аймақтарының капитаны болып тағайындалды. Али Паша Ченгич басқаратын әскер хорват армиясымен тұтқындалды. Сондай-ақ, көтерілісшілердің арасында кем дегенде бір австриялық тыңшы бар екені анықталды. Осының салдарынан, бүлікшілер тұтқындалғанға дейін көтеріліс жоспарлары көп ілгерілемеді.
He was initially schooled abroad in Graz and Trnava, and later also studied military science in Italy. Upon his return in 1637, he clashed with the Ottomans near Nagykanizsa. Since then he resided in Ozalj, where he married Ana Katarina Frankapan. Due to forceful seizure of a land parcel near Rijeka, he was accused of treason, but was later pardoned in 1647. He was appointed a great captain of Žumberak uskoks, with whom he participated in the Thirty Years' War, in which he distinguished himself during its final phase on the German and Bohemian frontiers. In 1649, he defeated an Ottoman army near Slunj, and in 1654, he aided the Republic of Venice both on land and on sea in the Candian War, causing great damage to the Ottomans. In 1655, he again defeated an Ottoman army near Perušić in Lika, which earned him the position of captain of Senj, Ogulin and whole of Primorje (coastline). under the command of Ali Pasha Čengić, who was consequently captured by the Croatian army. It turned out, also, that there was at least one pro Austrian informant among the rebels. As a consequence the plans for an uprising had made little headway before the conspirators were arrested.
Петр Зринскийдің хаты
Оның өлім жазасына кесілгенге дейін әйеліне жолдаған соңғы хаты "Може драго Зерче" ("Менің сүйікті жүрегім") деп аталды және замандастары оны түпнұсқа хорват тілінен неміс, венгр, голланд, француз, итальян, ағылшын, латын және испан тілдеріне аударған. Бұл хорват тіліндегі ең көп аударма жасалған алғашқы мәтін және терең жеке және эстетикалық құндылыққа ие мойындау хаттарының үлгісі саналады.
His final letter addressed to his wife before his execution was titled "Moje drago Zercze" (My dear heart) and had been translated by contemporaries to German, Hungarian, Dutch, French, Italian, English, Latin and Spanish languages from the original Croatian. It is considered as the first widely translated Croatian text and an example of a deeply intimate and aesthetically valuable confessional letter.
Поэзия
Зринский 17 ғасырдағы ең маңызды әскери тұлғалардың бірі болумен қатар, әдеби еңбектерімен де белгілі. Әйелі Катаринамен бірге, ағасы Миклош Зриньи (Миклош мажар және латын тілдерінде жазғанмен) және қайын інісі Фран Кристо Франкопан 17 ғасыр хорват поэзиясына зор үлес қосты. Ол 1660 жылы ағасының «Адриатика теңізінің сырғаны» (hr) атты еңбегінің аудармасын жариялады, оған өзінің өлеңдерімен және поэтикалық ойларымен толықтырды.
Besides being one of the most important military figures of the 17th century Croatia, Zrinski is also known for his literary works. Along with his wife Katarina, brother Miklós Zrínyi (although Miklós wrote in Hungarian and Latin) and brother in law Fran Krsto Frankopan he contributed greatly to 17th century Croatian poetry. He published a translation of his brother's work hr (Syren of the Adriatic Sea) in 1660, to which he contributed his own verses and poetic ideas.
Мұра
Рагусалық ақын Владислав Менчетич 1665 жылғы «Trublja Slovinska» эпостық поэмасын Петр Зринскиге арнады, онда ол Осман империясына қарсы христиандық әлемнің құтқарушысы ретінде беделді етіп көрсетілді. Осыған ұқсас, тарихшы Иоганн Люциус өзінің «De Regno Dalmatiae et Croatia» (1668; Далмация және Хорватия патшалығы туралы) еңбегіндегі «Illyricum hodiernum» картасын оған арнады.
Ragusan poet Vladislav Menčetić dedicated his 1665 epic poem Trublja Slovinska to Petar Zrinski, where he was elevated as the saviour of Christendom against the Ottoman Empire. In a similar way, historian Johannes Lucius dedicated the map of Illyria "Illyricum hodiernum" within his work "De Regno Dalmatiae et Croatia" (1668; On the Kingdom of Dalmatia and Croatia) to him.
Қазіргі заманғы
Зринский мен Франкопанның сүйектері 1907 жылы Австрияда табылған және 1919 жылы Загребке әкелініп, Загреб соборына қайта жерленді. Зринский мен Франкопан Хорватия және Венгрияда бүгінгі күнге дейін ұлттық қаһармандар ретінде кеңінен құрметтеледі. Олардың суреттері 1993 және 2001 жылдары басылған хорват 5 куна банкнотасының бет жағында бейнеленген.
The bones of Zrinski and Frankopan were found in Austria in 1907 and brought to Zagreb in 1919, where they were reburied in the Zagreb Cathedral. Zrinski and Frankopan are still widely regarded as national heroes in Croatia as well as Hungary. Their portraits were depicted on the obverse of the Croatian 5 kuna banknote, issued in 1993 and 2001.