Кіріспе

Американдық судья Роджер Джон Трейнор (12 ақпан 1900 жыл - 14 мамыр 1983 жыл) – Калифорнияның 23-ші бас судьясы (1964–1970) және 1940–1964 жылдар аралығында Калифорния Жоғарғы Сотының судьясы. Бұрын ол Эрл Уорреннің бас прокурорының орынбасары және UC Беркли заң мектебінің әрекет етуші деканы және профессоры болып қызмет еткен. Ол өз заманының ең шығармашылық және ықпалды судьялары мен заң ғалымдарының бірі деп есептеледі. Либерализм мен белсенділікпен көзге түскен заңгер Трейнордың Калифорнияның 77-ші судьясы ретіндегі 30 жылдық мансабы Калифорния мен Америка Құрама Штаттарындағы демографиялық, әлеуметтік және мемлекеттік өсіммен бірге жүрді. Калифорния Жоғарғы Сотынан зейнетке шыққаннан кейін Трейнор өмірінің соңғы жылдарын UC Hastings заң колледжінде профессор болып өткізді. 1919 жылы орта мектеп мұғалімінің кеңесімен ол Калифорния университетіне түсті, бірақ жоғары біліміне бар болғаны 500 доллар жинаған. 1939 жылы ол Ю.Д. дәрежесін алған UC Берклидегі Болт Холлдың әрекет етуші деканы болып тағайындалды.

Саяси ұстанымдар

Беркли заң мектебінің оқытушысы болған кезеңде Трейнор 1932 жылдан 1940 жылға дейін Калифорния штатының Теңестіру жөніндегі кеңесіне, ал 1937 жылдан 1940 жылға дейін АҚШ Қаржы министрлігіне кеңесші ретінде қызмет етті. Атап айтқанда, ол 1933 жылы Берклидегі жұмысынан толық уақыт Теңестіру кеңесінде жұмыс істеу үшін демалысқа шықты, сондай-ақ 1937 жылы Қаржы министрлігіне 1938 жылғы Кірістер туралы заң жобасын дайындауға көмектесу үшін тағы бір демалыс алды. 1940 жылдың қаңтарында ол Калифорнияның бас прокуроры Эрл Уорреннің (кейін АҚШ Жоғарғы Сотының төрағасы болған) басқаруымен жартылай уақыт жұмыс істей бастады. 13 тамызда Біліктілік комиссиясы оны бірауыздан мақұлдап, сол күні қызметке кірісті. 1940 жылдың желтоқсанында сайлаушылар оны қызметте қалдырды. 1964 жылдың тамызында Бас судья Фил С. Гибсон қызметтен кеткен соң, губернатор Пэт Браун Трейнорды оның орнына тағайындады.

Танылу және бедел

Оның «Нью-Йорк Таймс» газетіндегі некрологында «Трейнор жиі АҚШ Жоғарғы Сотында отырмаған ең ұлы судьялардың бірі деп аталды» делінген. Трейнор 900-ден астам шешімнің авторы болды және ол елдегі жетекші штаттық сот судьясы ретінде танылды. Оның қызмет ету кезеңінде Калифорния Жоғарғы Сотының шешімдері елдегі барлық басқа штаттық соттарда ең көп сілтеме жасалатын шешімдерге айналды. Трейнордың бірнеше шешімі Калифорнияны консервативті және қаншама репрессивті штаттан американдық құқықтың алдыңғы қатарындағы прогрессивті, инновациялық юрисдикцияға айналдырған көпшілік пікірлер болды. Трейнор жазу сапасымен және ойлау қабілетімен де ерекшеленді, өмірінде Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып құрметке ие болды (судья үшін сирек кездесетін мәртебе). Ол сондай-ақ, эмоционалдық зиянды немқұрайлылықпен келтірудің заманауи құқықтық құралының қалыптасуына үлкен үлес қосты. Оның 1948 жылғы «Перес против Шарп» ісі бойынша берген шешімі – штаттық жоғарғы соттың нәсілдік араласуға тыйым салатын заңды жойған алғашқы мысалы. Трейнор 1952 жылы ажырасу ісінде өзара айыптауды қорғауды жойған және кінәсіз ажырасудың әлеуметтік революциясына жол ашқан шешім шығарды. Бірақ оның қазіргі американдық құқығына қосқан ең маңызды және танымал үлесі, 1963 жылы өнімге қатысты жауапкершілік ісінде нақты, қатаң жауапкершілік институтын құруы болды. Бұрынғы судьялар ауыр түрде зардап шеккен талапкерлерді ешқандай құралсыз қалдырмау үшін кепілдіктер сияқты заңдық құралдарды сақтықпен қолданып келді. Трейнор олардан жай ғана бас тартты және қатаң жауапкершілікті қоғамдық мүдделердің мәселесі ретінде енгізді. Үкіметтің әлеуметтік кемшіліктерді түзетуге қабілеттілігіне күмәнданатындар үшін Трейнордың еңбегі сот билігінің күрделі мемлекеттік саясат мәселелерін шешуге және корпоративтік және мемлекеттік жауапкершіліктің шекараларын қайта анықтауға қабілеттілігін көрсетуімен ерекшеленеді. Трейнордың өмірбаяндамасын жазған Уайт: «Егер Калифорния қазіргі либералдық үкіметтік теорияларды сынау алаңы болса, Трейнор қазіргі либералды мемлекеттің қызметімен үйлесімді сот рөлінің архитекторларының бірі болды» деп жазды. 1983 жылдың шілдесінде «Калифорния құқық туралы шолу» журналы 71-ші томның 4-ші нөміріндегі барлық кеңістіктің бірін Уоррен Бергер, Генри Френдли және Эдмунд Г. Браун сияқты бірнеше беделді судьялардың, құқық профессорының және саясаткерлердің судья Трейнорға арнаған құрметті эсселерін жариялауға берді.

Зейнеткерлік

1970 жылдың 2 қаңтарында Трейнор зейнетке шығу туралы хабарлады, себебі Калифорния заңына сәйкес, судьялар 70 жасқа толғаннан кейін тағы да қызмет атқаруды таңдаса, зейнеткерлік төлемдерінен айырылып қалуы мүмкін еді. Ол баспа сөз бостандығы мәселелерімен айналысқан Ұлттық жаңалықтар кеңесінің төрағасы болды. Соңынан ол Берклиге зейнетке шығып, онда рактан қайтыс болды.

Істер тізімі

Бернхард Америка Банкіне қарсы, 19 Cal. 2d 807 (1942) бойынша, сот ісінде басқа тарапқа қарсы бұрын шешілген мәселені қайта қараудан тарап сот арқылы тоқтатылуы мүмкін. Escola v. Coca Cola Bottling Co. of Fresno, 24 Cal. 2d 453 (1944) – кемістік бар өнімдер үшін абсолютті жауапкершіліктің алғашқы ұсынысы (қосымша пікірде). Perez v. Sharp, 32 Cal. 2d 711 (1948) – нәсілдік араласуға тыйым салатын штат заңын (Азаматтық кодекс 69-тармақ) жою. Калифорния Жоғарғы Соты мұндай заңдарды жойған алғашқы штаттың жоғарғы соты болды. State Rubbish Collectors Ass'n v. Siliznoff, 38 Cal. 2d 330 (1952) – қасақана эмоционалды күйзеліс тудыруға байланысты сотқа шағымдану құқығы (IIED). De Burgh v. De Burgh, 39 Cal. 2d 858 (1952) – ажырасу процесінде қарсы айыптауды қорғау. People v. Cahan, 44 Cal. 2d 434 (1955) – АҚШ Конституциясының Төртінші түзетуін бұза отырып алынған дәлелдерді қабылдауға тыйым салатын ереже (Wolf v. Colorado ісінде АҚШ Жоғарғы Соты ұсынғандай), бірақ Cahan ісі Mapp v. Ohio ісімен күшін жояды. Pencovic v. Pencovic, 45 Cal. 2d 67 (1955) – ата-аналар діни бостандыққа жүгініп, діни гурулар болып, діни қауымдастықтар құрып, балаларын асырау міндеттемелерінен жалтармайды. Drennan v. Star Paving Co., 51 Cal.2d 409, 333 P.2d 757 (1958) – қабылдауға дейін кері тартылған ұсынысқа сүйенген тарап, зиянды өтеу үшін уәделік міндеттемелерді (promissory estoppel) пайдалана алады. Бұл принцип келісімшарттар туралы ережелерге енгізілген, бірақ көптеген юрисдикциялар оны қолданудан тартынды, тек бәсекелестік тендерлерде (Дреннан ісіндегідей) қосалқы мердігерлердің ұсыныстарына сүйенген бас мердігерлерге қатысты жағдайларда ғана. Muskopf v. Corning Hospital District, 55 Cal. 2d 211 (1961) – мемлекеттік иммунитет доктринасын жоққа шығарды, бірақ Заң шығарушы орган 1963 жылғы "Торт талаптары туралы" заңмен Мускофты күшін жойды, бұл Biggers v. Sacramento City Unified School District, 25 Cal. App. 3d 269 (1972) ісінде түсіндірілген. Bernkrant v. Fowler, 55 Cal. 2d 588 (1961) – заңдардың қақтығысын шешу үшін "орташа және шектеулі түсіндіру" доктринасы. Greenman v. Yuba Power Products, Inc., 59 Cal. 2d 57 (1963) – кемістік бар өнімдерге байланысты абсолютті жауапкершілік (өнім жауапкершілігін қараңыз), 1996 жылғы құқық бұзушылықтары жөніндегі сарапшылар тобы бұл құқықтың соңғы 50 жылдағы ең маңызды жетістігі деп бағалады. Vandermark v. Ford Motor Co., 61 Cal. 2d 256 (1964) – осындай абсолютті жауапкершілікті өндірушілерден бөлшек саудагерлерге және "кемістік бар өнімдерден туындаған зиянның құнын төлеуге тиіс жалпы өндіріс және сату процесіне қатысушылардың барлығына" тарату. Pacific Gas & Elec. Co. v. G. W. Thomas Drayage Co., 69 Cal. 2d 33 (1968) – келісімшарт тілінің мағынасын анықтау үшін сауда әдет-ғұрыптарының сыртқы дәлелдерін қабылдау ережесі, бұл келісімшартқа қатысты дәлелдер ережесіне қайшы келеді. Jones v. H. F. Ahmanson & Co., 1 Cal. 3d 93 (1969) – жабық акционерлік қоғамдардың көпшілік акционерлерінің, азшылық акционерлердің үлестерінің құнын төмендетпеуге міндетті екендігі туралы ереже.

Жеке өмір

1933 жылғы 23 тамызда Трейнор Мадлен Эмили Лакманға үйленді, ол оның білімге құштарлығын бөлісетін әйел еді: ол бұған дейін UC Беркли университетінен саяси ғылымдар магистрі дәрежесін алған және 1956 жылы заң докторы (J.D.) атағын иеленді.

Суреттер

Банкрофт кітапханасының архивінен алынған жоғары сапалы портрет. Калифорния цифрлік кітапханасы, Калисфера.