Кіріспе

Португалдық саяхатшы Мартим Афонсу де Соуза (шамамен 1500 – 21 шілде 1564) – португалдық федальго, саяхатшы және колониялық әкімші.

Өмір

Мартим Афонсу де Соуза Вила-Висосада дүниеге келді, Браганса герцогының үйінде өсті және бала кезінен Португалия королі Жоау III-нің жеке досы болды, сонымен қатар ол оның туысы да еді. Ол бұл шешімін: «Герцог мені қала әкімі ете алады, бірақ король мені герцог ете алады», – деп түсіндірді, бірақ бұл ешқашан орындалмады. 1532 жылы Сан-Висенте мен Сантосқа оралғаннан кейін, ол жергілікті тұрғындар мен Жоау Рамалхо сияқты бұрынғы португалдық қоныс салушылардың басшылығымен Сера-ду-Мар тауларына дейін, болашақ Сан-Паулу ауылының жанындағы аймаққа әскерлерді жетектеді. Ол биік жазықта Санту-Андре қаласын құрды. Сондай-ақ, ол Сан-Висенте жағалауында, Португалияның Кабо-Верде аралдарынан әкелінген қант қамысымен Португалияның Кабо-Верде аралдарынан әкелінген қант қамысын пайдаланып, қант зауыдын салды. Екі істе де Афонсу де Соуза португал отарлаушылары мен бразилиялықтар көптен бері сақтап келе жатқан үлгіні қалыптастырды: «entradas» және «bandeiras» – яғни, ішкі аймақтарды зерттеу және шабуылдау, сондай-ақ экспорт үшін жағалауда қант өндіру. Ол жағалауда француз каперлерімен күресті және король Жоау III тұсында Португалия королі оны Бразилиядағы екі жер учаскесінің донатар капитаны етіп тағайындады: Сан-Висенте капитандығының екі учаскесі. Кету алдында ол корольден осы үлкен аумақтың мұрагерлік капитандықтарға бөлінетіні туралы хабар алды. Сол кезде оған жағалауда жүз лига берілді және Лиссабонға қайтуға рұқсат етілді. Ол кіші інісі Перо Лопес де Соуза үшін тағы сексен лига таңдауға уәкілеттік алды.

Патшалыққа қайта оралу

1533 жылы ол Португалияда болды. 1533 жылдың 19 желтоқсанында, шаршатушы сапарынан оралғаннан кейін төрт ай өткен соң, король Иоанн III оны Үндістанға, Үнді мұхитының Бас капитаны лауазымымен қызмет етуге жіберді. Осы мақсатта оған бес кемені басқару тапсырылды. Хроникер Гаспар Корреяның "Индия жырлары" еңбегінде айтылғандай, "Мартим Афонсо бұл шешімге өте наразы болды, себебі ол оның Д. Антониодан шыққан деп ойлады".

Португалиялық Үндістанның губернаторы

Ол Португалияның Шығыстағы иеліктерін қорғау міндеті алды. Ол Диу сауда бекетін маврлар мен индустардан қорғады, Каликут Заморинін жеңіске бұйырды және аймақта португалдық кемелерді тонаған қарақшылармен күресті. 1535 жылы Шаулда болған Мартим Афонсу де Суза келіссөздер арқылы қол жеткізген Диу бекінісін салуға келісті. Жеңіске жеткен соң, король оны Үндістанның вице-королі етіп тағайындады. Осы және басқа да оқиғалар оған Азияда құрмет пен үрей сыйлады, ал ол Патшалыққа қайтып оралды.

Кейінгі өмірі

Оның мансабының аяқталуына қатысты пікір таластар бар. Кейбір тарихшылар оның 1545 немесе 1546 жылы Португалияға оралғанын және Мемлекеттік кеңестің мүшесі болғанын мәлімдейді. Ал басқалары оның патшалық қаржыны жымқыру және заңсыз жолмен байыу айыптарымен елге қайтарылғанын, содан кейін өмірінің соңына дейін қоғамдық өмірден шеттестікке түскенін айтады. Ол Вила-Реал маркизінен сатып алған Алкоентр иесі және Рио-Майор қаласының әкімі болды. Ол морг ашты, Сан-Висенте және Рио-де-Жанейро капитандықтарының донатар капитаны, Христиан орденіндегі Маскаренхас комендаторы және король Жоао III кеңесінің ақсұйығы болды. Өмірінің соңында ол жастығында сатқан Прадо қаласының жер иелігін қайта иеленді. Ол 1561 жылдың 21 шілдесінде қайтыс болды және Лиссабондағы Сан-Франциско-да-Сидаде монастырында жерленген.