Кіріспе
Француз шахмат гроссмейстері Жоэль Лаутье (ʒɔɛl lotje) – француз шахмат гроссмейстері және 1990-жылдар мен 2000-жылдардың басында әлемдегі жетекші шахматшылардың бірі. 1986 жылы Аргентинаның Пуэрто-Рико қаласында өткен 14 жасқа дейінгі жастар арасындағы әлем чемпионатында жеңіс одіс. 1988 жылы ол Василий Иванчук, Борис Гельфанд және Грегори Серпер сияқты жұлдыздардан озып, жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында жеңімпаз атанды. Ол 15 жасында жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында жеңіс одіс ең жас ойыншы. Ол Гарри Каспаровқа қарсы өмір бойы оң нәтиже көрсеткен аз ғана ойыншылардың бірі. 2000 жылы Крамниктың Каспаровқа қарсы классикалық әлем чемпионатында жеңіске жетуіне көмектескен маңызды тұлғалардың бірі болды, ол үшін танымал «Берлин қабырғасын» дайындады. Сондай-ақ, ол 2004 және 2005 жылдары Франция шахмат чемпионатында екі рет жеңімпаз атанды. 2003 жылғы маусымда құрылған Шахмат кәсіпқойлары қауымдастығының алғашқы президенті болды. 2006 жылы Лаутье бәсекелі шахматтан бас тартып, инвестициялық банк саласында мансап құруға кірісті. 2009 жылдан бері ол Мәскеуде орналасқан RGG Capital инвестициялық банкінің бас директоры болып жұмыс істеп келеді.
Joël Lautier (ʒɔɛl lotje) is a French chess grandmaster and one of the world's leading chess players in the 1990s and early 2000s. In 1986, he won the U 14 World Youth Chess Championship in Puerto Rico, Argentina. In 1988, he won the World Junior Chess Championship, ahead of stars such as Vasily Ivanchuk, Boris Gelfand and Gregory Serper. He is the youngest player ever to win the World Junior Championship at the age of 15. He is one of the few players who has a lifetime positive score against Garry Kasparov. He was one of the people instrumental in Kramnik winning the Classical World Chess Championship 2000 against Kasparov by preparing the infamous 'Berlin Wall'. He also won the French Chess Championship twice in 2004 and 2005. He was the first president of the Association of Chess Professionals when it was founded in June 2003. In 2006, Lautier gave up competitive chess to pursue a career in investment banking. Since 2009 he has been CEO of the Moscow based investment banking firm RGG Capital.
Ерте өмір
Джоэл Лаутье 1973 жылдың 12 сәуірінде Канаданың Онтарио штатында дүниеге келген. Оның әкесі француз, ал анасы жапон. Кейін отбасы Францияға көшіп кетті. Ол үш жарым жасында шахмат ойнауды бастады. Әкесі оны шахматпен таныстырды. Әкесі 2200 рейтингісі бар жақсы ойыншы болған, ол оған қызықты есептер мен сұрақтар беріп, шахматқа деген қызығушылығын арттырған. Осының арқасында ол өте жылдам дамыды. 11 жасында ол әкесін үнемі жеңе бастады. 16 жасында шахмат турнирлеріне көбірек уақыт жұмсау үшін мектепті бітірмей қалды.
Шахматтық мансабы
Лаутье 10 жасқа дейінгі Париж чемпионатында, содан кейін 10 жасқа дейінгі француз ұлттық титулын жеңіп алды. 1986 жылы Аргентинаның Пуэрто-Рико қаласында өткен 14 жасқа дейінгі әлем чемпионатына қатысты. Қызығы, оның басты қарсыластары София Полгар мен Джудит Полгар болды. Ол Софияны жеңіп, Джудитпен тең түсті. Ақырында ол Полгар әпке-қарындастардың екеуінен де 1,5 ұпаймен басып өтті. 1986 жылы алғашқы әлем чемпионы атанғанға дейін әкесімен бірге жұмыс істеді, содан кейін IM Дидье Селоспен жаттықты. 1988 жылы 15 жасында Австралияның Аделаида қаласында өткен жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында жеңіске жетті. Бұл турнирде Джоэл Борис Гельфанд, Василь Иванчук, Владимир Акопиан, Грегори Серпер және Сюзан Полгар сияқты жұлдыздармен бақ сынасты. Гельфанд, Иванчук және Серпер онымен бірдей ұпай жинап, бірінші орынды бөлісті, бірақ қосымша көрсеткіш – жеңістер саны артық болғандықтан Лаутье ең жас жасөспірімдер әлем чемпионы атанды; бұл рекорд бүгінгі күнге дейін сақталып тұр. Сол жылы ол халықаралық шебер атанды. 1990 жылы халықаралық гроссмейстер атанды және 12 партияда 10 ұпай жинап, аймақтық турнирде жеңіске жетіп, келесі кезеңге өтті. Ол келесі кезеңде де жақсы бастады, 4 партияда 3,5 ұпай жинап, Майкл Адамс, Ваганян және Юдасин сияқты мықты ойыншыларды жеңді, бірақ турнир соңында Вишванатан Ананд пен Алексей Шировтан жеңіліп, үміткерлер турниріне қатыса алмады. Осы кезеңде Лаутье француз, ағылшын және жапон тілдерімен қатар орыс тілін де жетілдірді. Лаутье ұлттық құрамасының ұзақ жылдар бойы көшбасшысы болды және оның басшылығымен Франция ұлттар турнирінде ортаңғы көрсеткіштерден күшті шахмат державасына айналды. Лаутье 1993 жылғы аймақаралық турнирде жақсы өнер көрсетіп, FIDE ережелері бойынша үміткерлер турниріне қатысты. Ол Франция, Нидерланды, Австрия, Германия, Швейцария және Испанияда өткен 30-дан астам халықаралық турнирлерде және ұлттық клубтық чемпионаттарда жеңіске жетті. Василь Иванчуктан басқа, ол өз заманының барлық әлем чемпиондарын жеңген жалғыз гроссмейстер: Анатолий Карпов, Гарри Каспаров, Владимир Крамник, Александр Халифман, Вишванатан Ананд, Руслан Пономарев, Рустам Касымжанов және Веселин Топалов. Ол Гарри Каспаровқа қарсы +2−1=7 есебімен оң нәтиже көрсеткен аз ғана ойыншының бірі. Ол 2000 жылы Гарри Каспаровқа қарсы классикалық әлем чемпионатында Владимир Крамникке көмектескен екінші ойыншы болды. Барлық жетістіктеріне қарамастан, Лаутье әлем чемпионаты үшін күресте жеңіске жете алмады. Ол бапкер ретіндегі амбицияларын ішінара жүзеге асырды: Владимир Крамник командасының құрамында досы Гарри Каспаровты жеңуге көмектесті. Ол Шахмат кәсіпқойлары қауымдастығының негізін қалаушылардың бірі және 2004-2005 жылдары оның президенті болды. 2009 жылдан бері Лаутье шахматтан гөрі бизнес және кәсіби қызметіне көбірек назар аударуда.
Жеке өмір
1997 жылы Альмира Скрипченкоға үйленді. Альмира Скрипченко – әйел гроссмейстер және 1990-жылдардың соңы мен 2000-жылдардың басындағы ең күшті әйел шахматшылардың бірі. Олар 2002 жылы ажырасып кетті. 2007 жылы ол екінші әйелі Алиссаға үйленді, олардың Наоми атты қызы бар.
Іскерлік мансап
2022 жылдан бастап Лаутье өзін шахматтағы кәсіби ойыншы ретінде емес, Ресейде жұмыс істейтін бизнесмен ретінде таныстыра бастады. 2006 жылы ол кәсіби шахмат мансабынан бас тартып, Ресейде инвестициялық банк саласында мансап құруға көшті. Кәсіби ойыншылық жолынан кейін, ол 2006 жылы бизнеске қатысты және Ресейдегі байланыстарын пайдаланды, олардың өте пайдалы екенін анықтады. Алғашқыда ол European Business Associate компаниясының бірігулер мен сатып алулар бөлімінің төрағасы болып жұмыс істеді. Ол жылдам дамып, қазіргі уақытта бірігулер мен сатып алуларға маманданған RGG Capital компаниясының бас директоры болып табылады. Шындығында, ол Ресейде активтерді сатып алу және сату бойынша маманданған RGG (Russia goes global) атты бірігулер мен сатып алулар бойынша консалтингтік фирмасын құрды. Ол сонымен қатар Мәскеудегі Сколково менеджмент мектебінде оқыды. Ол мұнай, электр энергетикасы және фармацевтика салаларындағы бірнеше ірі ресейлік компанияларға кеңес берді және ресейлік электроника компаниясы Evropeyskaya Elektrotekhnica-ның атқарушы емес директоры қызметін атқарды. 2020 жылы ол Ресейдің «Совкомбанк» банкінің атқарушы емес директоры және қадағалау кеңесінің мүшесі болды. Осы себепті АҚШ 2022 жылдың наурыз айында Украинадағы соғысқа байланысты оны санкцияланған адамдар тізіміне қосты. Сол күні Анатолий Карпов та Лаутьемен бірге АҚШ санкцияларының тізіміне енгізілді. Француздық Les Echos бизнес газеті АҚШ-тың Лаутьеге салған санкциясын «таңғажайып» деп сипаттап, оның банк санкциялар тізіміне енгізілген күнінен кейін, яғни 25 ақпанда банктегі лауазымынан кеткенін атап өтті. 2023 жылдың маусым айынан бастап Лаутье санкциялық тізімде болмайды, себебі АҚШ Қазынашылық департаментінің OFAC оның тағайындалуының заңдылығына наразылық білдіретін өтінішін қабылдады.
Ерекше ойындар
Гарри Каспаров Жоел Лаутьеге қарсы, 13 наурыз, Линарес 1994, 13-тур, Итальяндық ойын: Классикалық вариация, Giuoco Pianissimo, 0 1. Жоел Лаутье мен Питер Леко, 10 ақпан, Убеда 1997, 5-раунд, Сицилия қорғанысы: Шевенинген. Фианкетто вариациясы (B80), 1 0. Веселин Топалов Жоел Лаутьеге қарсы, 30 қазан, Тилбург Фонтис 1998, 7-раунд, Сицилия қорғанысы: Ласкер-Пеликан. Свешников вариациясы, Новосибирск вариациясы, 0 1. Жоел Лаутье - Анатолий Карпов, 14 сәуір, Дортмунд 1993, 4-тур, Англиялық ашылу: Корольдік Англиялық. Төрт атты вариация, Фианкетто желілері, 1 0. Жоел Лаутье мен Висванатан Ананд, 1 наурыз, Линарес 1994, 5-раунд, Грюнфельд қорғанысы: Алмасу. Қазіргі алмасу вариациясы, 1 0. Жоел Лаутье мен Иван Соколов, 1 наурыз, Линарес 1995, 1-тур, Каталония ашылуы: Жалпы, 1 0. Жоел Лаутье мен Виктор Бологан, 11 наурыз, Enghien les Bains 1999, 3-тур, 8-раунд, Каро-Канн қорғанысы: Пановтың үдетілген шабуылы. Қазіргі вариация, 1 0.