Нұреддин Ибрахим Паша: Осман әскерінің генералы және Түрік тәуелсіздік соғысының қайраткері
Nureddin Pasha
Нұреддин Ибрахим Паша (1873-1932) – Осман және Түрік армиясындағы генерал. Түрік Тәуелсіздік соғысындағы маңызды қолбасшы, "Сақалды Нұреддин" атымен танымал.
Ottoman/Turkish general (1873–1932)
an Ottoman army officer
Нұретдин Ыбырайым Паша (Нұретдин Паша, Нұретдин Ыбырайым Паша; 1873 – 18 ақпан 1932), 1934 жылдан бастап Нұретдин Ыбырайым Қоңыр деп аталған, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Осман әскерінде, ал Түркия Тәуелсіздік соғысының Батыс майданында Түркия армиясында қызмет еткен түрік әскери офицері. Түркия Тәуелсіздік соғысы кезінде сақал таққан жалғыз жоғары шенді түрік офицері болғандықтан, оны «Сақалды Нұретдин» (Сакаллы Нұретдин) деп атаған. Ол соғыстың ең маңызды қолбасшыларының бірі ретінде белгілі. Ол бірнеше кісі өлтіруге және жаппай қырғынға бұйрық берген.
Nureddin Ibrahim Pasha (Nurettin Paşa, Nureddin İbrahim Paşa; 1873 – 18 February 1932), known as Nureddin İbrahim Konyar from 1934, was a Turkish military officer who served in the Ottoman Army during World War I and in the Turkish Army during the Western Front of the Turkish War of Independence. He was called Bearded Nureddin (Sakallı Nurettin) because being the only high ranking Turkish officer during the Turkish War of Independence sporting a beard. He is known as one of the most important commanders of the war. He ordered several murders and massacres.
Осман дәуірі
Ол 1873 жылы түрік тегінен шыққан Бурса қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, фельдмаршал (Мүшір) Ибрагим-паша Осман әскерінің жоғары шенді офицері болған. 1890 жылы Пангальтидегі Осман әскери академиясына (Мектеб-и Фүсун у Харбийие-и Шахане) түсті. 1893 жылы әскери академияны 31-ші болып бітіріп, Осман әскеріне жаяу әскердің екінші лейтенанты (Мүләзім-ы Сани) болып қатарына қосылды. Ол араб, француз, неміс және орыс тілдерін білген. 1895 жылдың 31 қаңтарында бірінші лейтенант (Мүләзім-ы Еввел) және 1895 жылдың 22 шілдесінде капитан (Юзбашы) шеніне көтерілді. Нұретдин бей Одақ және прогресс комитетіне мүше болды (мүшелік нөмірі 6436). 1909 жылдың 19 тамызында әскери шендерді тазарту заңына (Тасфийе-и Рүтеб-и Аскерийе Қануны) сәйкес майор шеніне төмендетілді, содан кейін қарсыластарын Кут қаласына дейін қуды. Бірнеше шабуыл қаланы басып алуға сәтсіз аяқталды, ол британдықтардың қарсыласуына әкеп соққан қоршауға отырды. 1915 жылдың 21 желтоқсанында неміс генерал-фельдмаршалы Колмар фон дер Гольц Бағдатқа келді, қолбасшылықтың атын Ирак армиясы (Ирак Ордюсу) деп өзгертті, оның позицияларын тексерді, кейін Персияға жорық бастау үшін кетті. 1916 жылдың 20 қаңтарында Осман соғыс министрі Энвер-паша Нұретдин бейді полковник Халил беймен алмастырды, ал Нұретдин бей IX корпустың қолбасшысы және үшінші армияның уақытша қолбасшысы болып тағайындалды. 1918 жылы Мирлива шеніне көтерілді. Нұретдин паша Смирнада (Измир) партиялардың, қоғамдардың және саудагерлік клубтардың өкілдерінен тұратын кеңесшілік комитет құрды және Измирдегі Осман құқықтарын қорғау қоғамының (İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti) қызметін қолдады. Алайда, Нұретдин пашаның Измирден кетуімен қоғамның қызметі баяулады. Гректердің Измирге қонуына қарсы түрік қорғанысын әлсірету үшін одақтас державалар, әсіресе Ұлыбритания премьер-министрі Дэвид Ллойд Джордж, Нұретдин пашаны Измирден алып тастауды қалады. Измирді басып алуға дейін Смирнаның Хрисостомымен келіспеген ұлтшыл генерал Нұретдин паша губернатор қызметінен шақырылды. Курд Ахмет Иззет паша 11 наурызда жаңа губернатор болып тағайындалды, ал зейнеткер генерал Али Надир паша 22 наурызда жаңа әскери қолбасшы болып тағайындалды. Ол американдық миссионерлерді елден қуды және жергілікті христиандардың кейбіреулерін мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп сотқа берді.
He was born in 1873 in Bursa of Turkish descent. His father, Field Marshal (Müşir) İbrahim Pasha was a high ranking officer in the Ottoman Army. He entered the Ottoman Military Academy (Mekteb i Füsûn u Harbiyye i Şâhâne), in Pangaltı, in 1890. He completed the Military Academy as the 31st of the class in 1893 and joined the Ottoman military as an infantry second lieutenant (Mülâzım ı Sani). He knew Arabic, French, German, and Russian. On 31 January 1895, he was promoted to the rank of first lieutenant (Mülâzım ı Evvel) and, on 22 July 1895, to that of captain (Yüzbaşı). Nureddin Bey joined the Committee of Union and Progress (membership number was 6436). On 19 August 1909, he was demoted to major, because of the Law for the Purge of Military Ranks (Tasfiye i Rüteb i Askeriye Kanunu) and then pursued his retreating opponents to the town of Kut. Several attacks failed to take the town, and he settled down to a siege which ended in a British surrender. German Generalfeldmarschall Colmar von der Goltz arrived at Baghdad on 21 December 1915, changed the name of the Command as the Iraq Army (Irak Ordusu), inspected his positions and later left to start an invasion of Persia. On 20 January 1916, Enver Pasha, Ottoman Minister of War, replaced Nureddin Bey with Colonel Halil Bey and Nureddin Bey was appointed to the commander of the IX Corps and the provisional commander of the Third Army. He was promoted to the rank of Mirliva in 1918. Nureddin Pasha established a consultation committee consisting of delegates of parties, societies and merchant clubs in Smyrna (Izmir), and supported activities of the Society for the Defence of Ottoman Rights in Izmir (İzmir Müdafaa i Hukuk ı Osmaniye Cemiyeti). However, activities of the society slowed down with Nurettin Pasha's departure from İzmir. In order to weaken Turkish defense against Greek landing at İzmir, The Allied Powers, especially the British Prime Minister David Lloyd George, wanted to remove Nurettin Pasha from İzmir. Before the Occupation of İzmir, nationalist general Nureddin Pasha was recalled the Governor, who had fallen foul of Chrysostomos of Smyrna. Kurd Ahmet Izzet Pasha was appointed as the new governor on 11 March, and retired general Ali Nadir Pasha was appointed as the new military commander on 22 March. He expelled American missionaries and put some local Christians on trial for treason.
Понттық гректердің қуылуы мен қырғын
1921 жылғы 9 маусымда грек эсминецтері «Пантир» және «Килкис» линкоры Инеболуды бомбалады. Нүреддин паша Анкара үкіметінің бас штабына гректердің Самсунға десант түсіру қаупіне байланысты 16 мен 50 жас аралығындағы барлық грек еркектерін 1921 жылғы 12 қаңтардағы 2082 нөмірлі бұйрықпен Амасия, Токат және Қарахисарға (қазіргі Шебинкарахисар) депортациялау қажеттігін хабарлады. Анкара үкіметі оны 16 маусымда мақұлдады. Тіпті Ұлттық Ұлы Құрылтай депутаттары да Нүреддиннің өлім жазасына кесілуін талап етті. Ақырында Ұлттық Ассамблея оны қолбасшылық лауазымынан шеттетуге және соттауға келісті, бірақ Мұстафа Кемал бұл процедураны тоқтатты. 1922 жылғы 7 маусымда грек бронекрейсері «Георгиос Авероф» Самсунды бомбалағаннан кейін, түрік ұлтшылдарының бақылауындағы Батыс және Оңтүстік Анатолия аймақтарындағы гректер Анкара үкіметінің бұйрығымен депортацияланды.
On 9 June 1921, the Greek destroyers Greek destroyer Panthir and battleship Kilkis bombed İnebolu. Nureddin Pasha advised the general staff of the Ankara government that in view of the danger of a Greek landing in Samsun, all male Greeks aged between 16 and 50 years should be deported to Amasya, Tokat and Karahisar ı Şarkî (present day: Şebinkarahisar) by the order numbered 2082 and dated 12 January 1921. The Ankara government accepted it on 16 June. than even MPs of the GNAT demanded Nureddin's execution. Eventually, the National Assembly relieved him of command and prosecuted him, but Mustafa Kemal revoked the procedure. After the Greek armoured cruiser Georgios Averof bombed Samsun on 7 June 1922, Greeks in the areas of western and southern Anatolia under Turkish nationalist control were deported by order of the Ankara government.
Әли Кемал бидің өлтірілуі
Нүретдин паша Измитте қолбасшы болған кезінде бұрынғы ішкі істер министрі Әли Кемал бейді ұрлауды ұйымдастырды. Отставкадағы штаб полковнигі Рахми Апақтың (1887–1963) айтуынша, 1922 жылғы 4 қарашада Әли Кемалды Мазлум және Джем есімді екі полиция комиссары ұстап алды. Тарихшы Джемал Кутай (1909–2006) оны құпия ұйымның агенттері М. М. (ﻡﻡ, Мим Мим, Müsellâh Müdâfaa i Milliye – Ұлттық қарулы қорғаныс деген сөздің қысқартылған түрі) Токатлыян қонақ үйінің алдындағы шаштаразда болған кезде ұстап, британдық аймақтан Құмқапыға әкеткен. Түнде Әли Кемалды кигізіп, Измит қаласына әкелді. Штаб капитаны Рахми (Апак) Әли Кемал бейді тексеру үшін резервтегі офицер Несип Алиге (Кучука) (1892–1941), ол ішкі істер прокуроры болды, тапсырма берді. Содан кейін Әли Кемал бейді Нүретдин паша шақырды. Бірақ Нүретдин паша Рахмиге:
During his time as a commander in İzmit, Nureddin Pasha arranged the kidnapping of former Minister of Interior Ali Kemal Bey. According to retired Staff Colonel Rahmi Apak (1887–1963) Ali Kemal was seized on 4 November 1922 by two police commissars named Mazlûm and Cem, whom historian Cemal Kutay (1909–2006) identified by agents of the secret organization M. M. (ﻡﻡ, Mim Mim, abbreviation of Müsellâh Müdâfaa i Milliye means Armed National Defence) while at a barber's shop in / in front of the Tokatlıyan Hotel and taken out of the British zone to Kumkapı. At night Ali Kemal was put on and brought to İzmit. Staff Captain Rahmi (Apak) ordered a reserve officer Necip Ali (Küçüka) (1892–1941), who was the intern prosecutor, to examine Ali Kemal Bey. After that Ali Kemal Bey was called by Nureddin Pasha. But Nureddin Pasha ordered Rahmi:
"Енді үлкен қақпаның алдына бірнеше жүз адамды жина. Олар қақпадан шығып бара жатқанда Әли Кемалды өлтірсін, оны линчтесін!" – деді. Рахми бұл бұйрықты орындауға тартынды және капитан "Кел" Саитті Нүретдин пашаға жіберді. Нүретдин паша станцияның жанындағы, теміржол өтетін кішкентай туннельге дарғанат орнатып, бірнеше күннен кейін Лозанна конференциясына пойызбен келе жатқан Исмет пашаға көрсету үшін Әли Кемал бейдің денесін іліп қойды. Бұл ұйым К. Т. (ﮒ ﺕ, Кеф Те, Geçit Teşkilâtı – "Өту ұйымы" деген сөздің қысқартылған түрі), оны әскерлер "Көфте" (еттік шар) деп атады, Бас штаб құрды және Бірінші армия басқарды. К. Т. 1923 жылғы 8 тамызда Лозанна шартына қол қойылғаннан кейін таратылды. Түрік әскери бөлімдері ІІІ корпусқа (Üçüncü Kolordu) қарасты, Мирлива Шукри Найли (Гёкберк) мен Нүретдин пашаның басшылығымен 1923 жылғы 6 қазанда Константинопольге кірді.
Now gather a few hundred people in front of the large gate. Let them kill Ali Kemal, let them lynch him, when he is exiting through the gate. Rahmi hesitated to execute this order and sent Captain "Kel" Sait to Nureddin Pasha. Nureddin Pasha made a scaffold on the small tunnel, where the railway passes, next to the station and hanged the dead body of Ali Kemal Bey to show İsmet Pasha who travelled through the town by train a few days later on his way to the Conference of Lausanne. This organization named K. T. (ﮒ ﺕ, Kef Te, abbreviation of Geçit Teşkilâtı means "Passage Organization") that was called Köfte (meatball) by Mehmetçiks, was established by the General Staff and administrated by the First Army. K. T. was disbanded on 8 August 1923, after the signing of the Treaty of Lausanne. The Turkish military units belonging to the III Corps (Üçüncü Kolordu) under the command of Mirliva Shukri Naili (Gökberk) and Nureddin Pasha entered Constantinople on 6 October 1923.
Орынбасары
1923 жылы маусымда Бірінші армия таратылған кезде ол командасыз демалысқа шықты. Қажым Қарабекір Бірінші армия инспекторы болып тағайындалды. 1924 жылы наурыз айында Жоғарғы әскери кеңестің мүшесі болып тағайындалды. 1924 жылдың желтоқсан айында Түркияның Ұлы Ұлттық Мәжілісінде Бурсада қосымша сайлау өтті, Нуреддин-паша тәуелсіз кандидат ретінде қатысып, Республикалық Халық партиясының үміткерін жеңді. Ол Бурсадан Ұлы Ұлттық Мәжіліске депутат болып сайланғаннан кейін мүшеліктен бас тартты. Алайда 1925 жылдың 17 қаңтарында Ұлы Ұлттық Мәжіліс Нуреддин-пашаның әскери тіркеуде болуына байланысты оның депутаттық статусын мойындамады. Нұретдин паша өз ниетімен әскерден зейнетке шықты.
In June 1923, when the First Army was dissolved, he went on leave without command. Kâzım Karabekir was appointed as the First Army inspector. In March 1924, he was appointed to the member of the Supreme Military Council. In December 1924, a by election of the Grand National Assembly of Turkey was held in Bursa, Nureddin Pasha stood as an independent and defeated the candidate of the Republican People's Party. He resigned membership after elected as the deputy of Bursa for the Grand National Assembly. However, on 17 January 1925, the status of deputy of Nureddin Pasha was rejected by the Grand National Assembly on the ground of his military register. Nureddin Pasha retired from the army on his own terms.
Нұтұқ
1927 жылы қазанда Мұстафа Кемал Нұтұқ сөзінде оны сынады. Мұстафа Кемалдың сөзінше, 1923 жылы Нұретдин Паша Әбит Сүрейяны өмірбаян кітапшасын (Tercüme i hal) басып шығаруға мәжбүр еткен. Кітапшада Нұретдин Паша Құт әл-Амараны беруші, Бағдадты қорғаушы, Йеменді, Ктесифонды, Батыс Анатолияны, Афион Карахисарды, Дүмлупинарды жаулап алған, ал Измирді бағындырған деп сипатталған.
In October 1927, Mustafa Kemal criticized him in his Nutuk speech. According to Mustafa Kemal, in 1923 Nureddin Pasha made Âbit Süreyya to publish a booklet of biography (Tercüme i hal), in booklet Nureddin Pasha was described as the surrounder of Kut Al Amara, the defender of Baghdad, the vanquisher of Yemen, Ctesiphon, Western Anatolia, Afyon Karahisar, Dumlupınar, the conqueror of İzmir.
Өлім
1932 жылдың 18 ақпанында ол Кадыкейдегі Хасанпаша ауданындағы Кызылағасы Чешмесі көшесіндегі (қазіргі Мүверрих Ага көшесі) 23-ші үйінде қайтыс болды. Ол Назмие Ханымға үйленген (тегі: Тюре, 1951 жылы қайтыс болған) және екі қызы болған: Семиха Ханым (1896–1950) және Мемдуха Ханым (1904–1970). Семиха Ханым Хөсейін Пашаға, ал Мемдуха Ханым генерал-майор Ешреф Алпдоғанға үйленген. Угур Мумку сияқты кейбір зерттеушілер оны Төртінші инспекция бас басқармасының генерал-лейтенанты Хусейн Абдулла Алпдоғанмен шатастырған. 12 қыркүйек төңкерісінен кейін, Мемлекеттік зиратқа көшірілетін Ататүктің серіктерін іріктеу үшін Түрік тарих қоғамы Нұретдин Пашаны Тәуелсіздік соғысы кезінде Ататүктің ең жақын 50 серігінің бірі деп анықтады және оны Ататүк зерттеу орталығының құрметті мүшесі етті. Сонымен қатар, Нұретдин Паша ферік емес, генерал (төрт жұлдызды шен) және Исмет Иненю мен Февзи Чакмактан кейінгі төртінші адам ретінде көрсетілді. Бұл шешімдер Бас штабпен келісілді. Алайда, бұл шешімге қоғамның наразылығынан Бас штаб Нұретдин Пашаның денесін Мемлекеттік зиратқа көшіруден бас тартты.
On 18 February 1932, he died in his house at Kızlarağası Çeşmesi Street (present day: Müverrih Ağa Street) number 23 in Kadıköy Hasanpaşa neighbourhood. He was married to Nazmiye Hanım (surname: Türe, death 1951) and had two daughters, Semiha Hanım (1896–1950) and Memduha Hanım (1904–1970). Semiha Hanım was married to Hüseyin Pasha, Memduha Hanım was married to Major General Eşref Alpdoğan. Some researchers including Uğur Mumcu confused him with the Governor of the Fourth Inspectorate General Lieutenant General Hüseyin Abdullah Alpdoğan. After the 12 September coup d'état, to select Atatürk's comrades who would be transfer to the State Cemetery, the Turkish Historical Society identified Nureddin Pasha as one of the Atatürk's closest 50 comrades during the War of Independence and made him honorable member of the Atatürk Research Center. Moreover, Nureddin Pasha was shown not Ferik but Orgeneral (four star rank) and fourth man after İsmet İnönü and Fevzi Çakmak. And these decisions were accepted by the General Staff. But because of the public reaction to the decision, the General Staff gave up the transfer of the Nureddin Pasha's body to the State Cemetery.