Түрік революционері Мустафа Супи өмірі мен қызметі
Mustafa Subhi
Түрік революционері Мустафа Супи: Осман империясы кезеңіндегі коммунист, саяси қайраткер. Өмірі, білімі, "Танин" газетіндегі тілшілік қызметі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мұстафа Суфи немесе Мұстафа Субхи (1883 – 28 қаңтар 1921) – Осман империясының тарап кеткен кезеңіндегі түрік революционері және коммунисі.
Turkish revolutionary
Mustafa Suphi or Mustafa Subhi (1883 – 28 January 1921) was a Turkish revolutionary and communist during the period of dissolution of the Ottoman Empire.
Ерте өмір
Суфи 1883 жылы Осман империясының Гиресун провинциясында, қазіргі Түркияда дүниеге келген. Галатасарай орта мектебінде оқығанға дейін Иерусалимде, Дамаскте және Ерзурумда білім алған. Ол Парижде саясаттануды оқыды, сонымен қатар түрік газеті "Таниннің" тілшісі болды. 1910 жылы Түркияға оралып, "Ифхам" газетінің редакторы болды. Ол заң және экономика бойынша лекциялар оқыды. 1913 жылы ол Махмуд Шевкет-пашаны өлтіруге қатысы бар деп айыпталып, он бес жылға Синопқа жер аударылды. Ол жерде ол "Ictiha" және "Hak" журналдарына батыс философиясы туралы мақалалар жазды. Бірақ 1914 жылы ол Синоптан қашып, Ресейге қашты. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Ресей билігі оны соғыс тұтқыны деп есептеп, Орал аймағына жер аударды.
Suphi was born in 1883 in Giresun Province, in the Ottoman Empire, now located in Turkey. He was educated in Jerusalem, Damascus and Erzurum before he attended Galatasaray High School. He studied political science in Paris, where he was also a correspondent of the Turkish newspaper Tanin. He returned to Turkey in 1910, where he edited the newspaper Ifham. He also gave lectures on law and economics. In 1913 he was accused of involvement in the assassination of Mahmud Şevket Pasha and sentenced to fifteen years of exile in Sinop. There, he contributed articles about western philosophy to the periodicals Ictiha and Hak. However, in 1914 he escaped from Sinop and fled to Russia, where, following the outbreak of the First World War, Russian authorities regarded him as a prisoner of war and sent him into exile in the Ural region.
Коммунистік белсенділік
1915 жылы ол Оралға барып, большевиктер партиясына қосылды. 1918 жылдың шілдесінде Мәскеуде өткен Түрік солшыл социалистерінің съезін ұйымдастыруға көмектесті, ал қарашада ол Муском қызметіне қатысты. Сонымен қатар ол Наркомнаттың Бүкілресейлік мұсылман жұмысшыларының Орталық Комитетіне сайланды. Ол Мирсаят Солтанғалиевтің хатшысы болды. 1918 жылы Мәскеуде «Жаңа әлем» газетін құрып, оны түрік тұтқындарына ғылыми социализмнің негіздерін тарату үшін пайдаланды. Ол Шығыс насият бюросының түрік бөлімшесінің төрағасы болды және 1919 жылы Түркия делегаты ретінде Үшінші Интернационалдың бірінші конгресіне қатысты. 1920 жылдың 10 қыркүйегінде Бакуде өткен Түркия Коммунистік партиясының бірінші съезінде Суфи төраға болып сайланды және Анатолияға аттанды. Ол Түркия Тәуелсіздік соғысына қатысқан 15 коммунисттің бірі болды. Ерзурумда қарсылыққа тап болғаннан кейін коммунистер Бакуға қайтуға тырысты. Алайда, олар 1921 жылдың 28 қаңтарында Трабзоннан теңізге шыққаннан кейін теңізші Яхьямен өлтірілді. Оны Трабзоннан келген Энвер-пашаның жақтастары өлтірген болуы мүмкін, себебі Суфи Энвер-пашаның Мәскеудегі саяси жоспарларын және Түркия Ұлттық қозғалысы жеңілгеннен кейін большевиктерді Түркиядағы билікті қайтару үшін пайдалану ниетін ашып беруінен қорқыпты. Анатолияның әртүрлі аймандарындағы партизандық күштер арасында байланыс орнату үшін әскери қызмет аймағын ұйымдастыру қажет, сондай-ақ осы қозғалысты күшейту үшін Әскери-революциялық комитет құру қажет. Бұл ұйым тәуелсіз болады, бірақ біздің ұйымымыз оған жетекшілік етеді. Түркия Әскери-революциялық комитетінің барлық миссиясы Кеңес Ресейінде және бүкіл әлемде әлеуметтік революция қозғалысының дамуын және сақталуын қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл ағылшын-француз басқыншыларына қарсы Анатолия қозғалысына, осы қозғалысты Кавказға таратуға және сол жерлерде Совет өкіметін құруға көмектеседі. Түркия Әскери-революциялық комитеті бірінші мүмкіндікті пайдаланып Анатолиядағы барлық міндеттерді өз мойнына алып, социалистік Түркияны құруға және көршілес Совет Ресейімен бірігу мақсатына жетуге ұмтылады. (М. Суфи; Мәскеу, 1919 жылдың 28 қазаны)
In 1915, he was in the Urals, where he joined the Bolshevik Party. In July 1918, he helped organise the Congress of the Turkish Left Socialists, held in Moscow, and in November, he became involved in Muskom. He was also elected to the Central Committee of the All Russia Muslim Workers section of Narkomnats. He acted as Mirsäyet Soltanğäliev's secretary. In 1918 he founded Yeni Dünya (New World) in Moscow and used it to popularise the foundations of scientific socialism to Turkish prisoners of war. He was chairperson of the Turkish Section of Eastern Publicity Bureau, and in 1919 attended the First Congress of the Third International as the delegate for Turkey. At the First Congress of Communist Party of Turkey, held in Baku on 10 September 1920, Suphi was elected its chairman and went to Anatolia. He was one of the 15 communists who went to Turkey to join the Turkish War of Independence. After encountering hostility in Erzurum, the communists tried to return to Baku. However, they were murdered by Sailor Yahya after they had set sail from Trabzon on the night of 28 January 1921. He was possibly murdered by a group of supporters of Enver Pasha from Trabzon, apparently because of the fear that Suphi might expose Enver Pasha's plans of political activities in Moscow and his ultimate intention of using the Bolsheviks to regain power in Turkey once the Turkish National Movement were defeated. There is need to provide army service area in order to establish links between the partisan troops in various locations of Anatolia and there is need to establish Military Revolution Committee so as to strengthen this movement. This organization is going to be independent; but our organization will guide it. All the mission of Military Revolution Committee of Turkey will concentrate on the direction of progression and preservation of the movement of social revolution both in Soviet Russia and worldwide. It will prove useful for Anatolian movement against English – French occupiers, for the spread of this movement throughout the Caucasus and for the organization of Soviet power in those places. Military Revolution Committee of Turkey taking control of all the duties in Anatolia by means of making use of the first opportunity, will build Socialist Turkey and run towards the aim of joining hands with neighbour Soviet Russia. (M. Suphi; Moscow, 28 October 1919)
Өлім
Суфи 1921 жылғы 28 қаңтарда Қара теңізде Батумиге жол жүріп келе жатқанда, теңізші Яхья және оның коммунист серіктері тарапынан өлтірілді.
Suphi was killed by Sailor Yahya together with his communist comrades while traveling to Batumi in the Black Sea on 28 January 1921.