Кіріспе

Түрік құрлық әскерлері Түрік құрлық әскерлері (Түрік Kara Kuvvetleri) немесе Түрік армиясы (Түрік Türk Kara Ordusu) – Түрік қарулы күштерінің құрлықтағы әскери операцияларға жауапты негізгі бөлімі. Армия 1920 жылдың 8 қарашасында Осман империясы құлағаннан кейін құрылды. Армия құрылғаннан бері маңызды науқандарға 1920 жылдардан бастап қазіргі уақытқа дейін Оңтүстік-Шығыс Анатолия және Шығыс Анатолиядағы (Түрік Курдистаны деп те аталады) көтерілістерді басу, Корея соғысындағы қатысу, 1974 жылғы Түркияның Кипрге басып кіруі және қазіргі Сирия азаматтық соғысына қатысу, сондай-ақ Суық соғыс кезеңінде КСРО-ға қарсы НАТО одағы кіреді. Армия қарулы күштердің ішіндегі ең басты орынды иеленеді. Түрік қарулы күштерінің Бас штабының бастығы Түркияның жоғары ранкті офицері болып тағайындалғанға дейін Түрік құрлық әскерлерінің қолбасшысы болған. Басқа екі қарулы күш түрімен бірге Түрік армиясы жиі түркі саясатына араласып отырады, бұл әдет қазір Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің реформасымен белгілі бір дәрежеде реттеледі. Ол 20 ғасырдың екінші жартысында бірнеше рет билікке ие болды. 1960, 1971 және 1980 жылдары мемлекеттік төңкерістер жасады. Соңғы рет 1997 жылы ислами бағытталған премьер-министр Нецметтин Ербаканды биліктен ығыстыруға қатысты. 2015 жылдың соңынан бастап Түрік армиясы (қалған қарулы күштермен бірге) жеке құрамының санын өткен онжылдықпен салыстырғанда ұлғайтты. Бұл өсімге Түркияның Солтүстік Сирияны оккупациялауы, сондай-ақ күрд-түрік қақтығысының жаңаруы себеп болды.

Тарих

Түрік армиясының тамыры Осман әскеріне дейін жетеді. Ресми түрде қабылданған теория бойынша, Осман қарулы күштері 1363 жылы Пенчик корпусы (яничер корпусының алдағысы) құрылған кезде пайда болған, және осыған орай 1963 жылдың 28 маусымында құрылғанының 600 жылдығы тойланды. Сол жылы танымал пантүркішіл Нихал Ациз түрік армиясы б.з.д. 209 жылы, Хуннұ тайпасының басшысы Моду Чанью ондық жүйеге негізделген әскер құрған деп есептелетін кезде құрылғанын айтты. 1968 жылы Йылмаз Өзтуна бұл теорияны сол кездегі Түркия Республикасы Бас штабының бастығы болған Джемал Туралға ұсынды. 1973 жылы түрік армиясы құрылғанының 610 жылдығын тойлағанда Нихал Ациз өзінің мәлімдемесін қайта жариялады. 1980 жылғы түрік мемлекеттік төңкерісінен кейін түрік армиясы б.з.д. 209 жылды ресми түрде өзінің құрылған жылы деп қабылдады.

Тәуелсіздік соғысы

Түрік тәуелсіздік соғысы (19 мамыр 1919 – 24 шілде 1923) – Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңіліс тапқаннан кейін Осман империясының бір бөлігі басылып алып, бөлінгеннен соң Түрік ұлттық қозғалысы жүргізген бірқатар әскери науқандар. Бұл науқандар батыста Грекияға, шығыста Арменияға, оңтүстікте Францияға, түрлі қалалардағы адалдар мен сепаратистерге, сондай-ақ Константинополь (Истанбұл) маңындағы британдық және Осман әскерлеріне қарсы бағытталды. Қазіргі Түрік Республикасының этникалық құрамына ертедегі армян геноциді және грек тілінде сөйлейтін, православиелік христиан рум халқының жер аударуы айтарлықтай әсер етті. Түрік ұлттық қозғалысы жергілікті христиан халқын жою мақсатымен қырғын мен жер аударуды жүзеге асырды – бұл Армения геноцидінің және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі басқа да этникалық тазалау операцияларының жалғасы болды. Бұл этникалық тазалау науқандарынан кейін Анатолиядағы христиандық қатысудың көп бөлігі жойылды, ал мұсылман халқының үлесі 80%-дан 98%-ға дейін өсті. Бірінші дүниежүзілік соғыс Осман империясы үшін Мудрос келісімімен аяқталса, одақтас державалар империяның бір бөлігін басып алды және Армения геноцидіне қатысқан Одақ және прогресс комитетінің бұрынғы мүшелерін және басқаларды соттауға тырысты. Сондықтан Осман әскерінің командирлері одақтастар мен Осман үкіметінің күштерін тарату туралы бұйрықтарын орындаудан бас тартты. Бұл дағдарысқа Сұлтан Мехмед VI тәртіпті қалпына келтіру үшін Анатолияға жоғары дәрежелі және беделді генерал Мұстафа Кемалды жіберген кезде нүкте қойылды. Анатолиядағы тәртіпсіздік пен одақтастардың жер басып алуына байланысты Осман армиясының адалдығы күмәнді болғандықтан, Мехмед VI қалған империяда билікті қайта орнату үшін әскери инспекциялық жүйені құрды. Қарабекир мен Эдмунд Алленбидің ықпалымен ол 1919 жылдың 30 сәуірінде Мұстафа Кемал-пашаны (Ататүрік) 9-шы армия әскерлерінің инспекторы етіп тағайындады – бұл инспекция Эрумда орналасқан, Осман әскерінің бірліктеріне тәртіп орнату және ішкі қауіпсіздікті жақсарту үшін құрылды. Мұстафа Кемал – белгілі, беделді және байланыстары бар әскер командирі, оның мәртебесі «Анафарталар батыры» ретінде «Галлиполи шайқасындағы рөлі үшін» және Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларында алған «Сұлтанның құрметті адъютанты» атағымен нығайтылды. Ол ұлтшыл және үкіметтің Антанта державаларына бейімделу саясатын қатаң сынаған. Оның жаңа тағайындамасы оған Анатолияның барлығы бойынша толық өкілеттік беруге мүмкіндік берді, бұл оны және басқа ұлтшылдарды үкіметке адал ұстауға бағытталған шара болды. Мұстафа Кемал Осман үкіметіне, одақтас державалар мен христиан азшылықтарына қарсы Түрік ұлттық қозғалысының бастамашысы және ақырында оның жетекшісі болды. 1920 жылдың 3 мамырында Бірінші ферик Мустафа Февзи Паша (Чақмақ) Ұлттық қорғаныс министрі, ал мирлива Исмет Паша (Иненю) Ұлы Ұлттық Ассамблея (ҰҰА) үкіметінің Бас штабының министрі болып тағайындалды. Қазіргі түрік армиясының негізі тоғыз Осман армиясының корпусында жатыр. Анатолиядағы билік вакуумын бақылауға алу үшін одақтастар Грекия премьер-министрі Элефтериос Венизелосты Анатолияға экспедициялық күш жіберуге және Смирнаны (Измир) басып алуға көндірді, бұл Түркияның тәуелсіздік соғысын бастады. Осман үкіметі одақтас державаларды қолдайтыны белгілі болған кезде Анкарада Мұстафа Кемал басқаратын ұлтшыл Ұлы Ұлттық Ассамблея үкіметі құрылды. Одақтастар Константинопольдегі Осман үкіметін Конституцияны тоқтата тұруға, Парламентті жабуға және «Анкара үкіметі» заңсыз деп жариялаған Севр келісімшартына қол қоюға мәжбүр етті. Соңынан болған соғыста Кува-и-Миллие бейқам жасақтары оңтүстіктегі француз күштерін жеңіп, демобилизацияланбаған бөлімшелер Арменияны большевиктермен бөлісіп, Карс келісімін (1921 жылдың қазаны) жасады. Тәуелсіздік соғысының Батыс майданы грек-түрік соғысы деп аталды, онда грек күштері бастапқыда ұйымдастырылмаған қарсылыққа тап болды. Алайда Исмет-пашаның жасақтарды тұрақты армияға айналдыруы Анкара күштері гректерге қарсы І және ІІ Іну шайқасында күрескен кезде нәтижесін берді. Грек армиясы Кутахия-Эскишехир шайқасында жеңіске жетіп, Анкараға шабуыл жасап, жабдықтау желілерін созуға шешім қабылдады. 1921 жылдың 3 тамызында GNA Афионқарахисар-Эскишехир шайқасындағы сәтсіздігі үшін Исмет Пашаны Ұлттық қорғаныс министрі қызметінен босатып, 5 тамызда, Сакария шайқасынан аз бұрын ҰҰА төрағасы Ататүрікті ҰҰА армиясының бас қолбасшысы етіп тағайындады. Түріктер Сакария шайқасында гректердің шабуылын тоқтатып, үш апта ішінде грек күштерін Анатолиядан ығыстырған Ұлы шабуылға (Büyük Taarruz) қарсы шабуыл жасады. 1922 жылдың 26 тамызында Ұлы Ұлттық Ассамблея армиясы (Büyük Millet Meclisi Ordusu) Карахисар-и Сахип маңындағы грек күштеріне қарсы Ұлы шабуылды (Büyük Taarruz) бастады. Нұреттин Пашаның 1-ші армиясы және Якуп Шевки Пашаның 2-ші армиясы генерал-майор Николаос Трикупис тобының негізгі күштерін қоршап алып, Думлупынар маңында жеңді. Фахреттин Пашаның V кавалерия корпусы 1922 жылдың 9 қыркүйегінде Смирнаға (Измир) кірді. Шүкру Наили Пашаның III корпусы 1923 жылдың 6 қазанында Константинопольге (Истанбұл) бейбіт түрде кірді. Түрік Республикасы құрылғаннан кейін ҰҰА армиясы үш армия инспекциясына (орду мүфеттишлиги, 1-ші, 2-ші және 3-ші армия инспекциясы) қайта ұйымдастырылды. Соғыс Смирнаны түріктердің басып алуымен және Чанак дағдарысымен аяқталды, бұл Мудрос келісіміне қол қоюға әкелді. Анкарадағы Ұлы Ұлттық Ассамблея заңды түрік үкіметі ретінде танылды, ол 1923 жылдың шілдесінде Лозанна келісіміне қол қойды. Одақтастар Анатолия мен Шығыс Фракияны эвакуациялады, Осман үкіметі құлатылып, монархия жойылды, ал Түркияның Ұлы Ұлттық Ассамблеясы (бүгін де Түркияның негізгі заң шығару органы болып табылады) 1923 жылдың 29 қазанында Түрік Республикасын жариялады. Соғыс, Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасу, Осман империясының бөлінуі және сұлтандық жойылғандықтан Осман дәуірі аяқталды, ал Ататүріктің реформаларымен түріктер қазіргі заманғы, секулярлық Түрік мемлекетін құрды. 1924 жылдың 3 наурызында Осман халифаты да жойылды.

Бірінші күрдтік көтерілістер және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең

1920-1930 жылдары Түркияның оңтүстік-шығысында бірнеше күрд көтерілісі болды, олардың ең маңыздылары 1925 жылғы Шейх Саид көтерілісі және 1937 жылғы Дерсим көтерілісі еді. Олардың барлығы Түрік қарулы күштері (ТАФ) тарапынан басып құйрылды, кейде 50 000-ға дейін әскерді қамтитын ірі масштабты жұмылдырулар жасалды. Азаматтарға қарсы жасалған қатыгездіктердің ішінде Зилан қырғыны бар. 1935 жылы Түркия КСРО-дан 60 дана 1933 жылғы модификацияланған Т-26 жеңіл танктерін сатып алды (сондай-ақ, екі екі мұнаралы Т-26 мод. 1931 түрік үкіметіне 1933-1934 жылдары сыйға тартылды), олармен бірге 60 BA 6 бронеавтомобилі сатып алып, Люлебургазда 2-ші атқыштар дивизиясының құрамында 1-ші танк батальонын құрды. Түрік армиясының броньды бригадасы Т-26 мод. 1933 танктерімен қаруланған 102-ші және 103-ші роталардан тұрды (бір ротада төрт взвод, әр взводта бес танк) 1937 жылдың соңында. Бригаданың резервтік тобында да 21 Т-26 танк болды. 1940 жылдың басында Түрік армиясы 1-ші армияға қарасты Стамбулдағы броньды бригадасымен және 3-ші армияға қарасты 1-ші танк батальонымен қаруланған еді. Түрік Т-26 танктері 1942 жылы қызметтен шығарылды. Анкарадағы британ елшілігінің 1937 жылғы жылдық есебінде армияның әскер саны 22 дивизияны құрады, бірақ «механизациядағы прогресс баяу» болды деп көрсетілген. Танктер мен басқа да бронетранспорттық құралдардың жетіспеушілігі айқын байқалды: «Бөлімдер Фракиядан Анатолияға маневрлер мен парадтар үшін тасымалданғаны белгілі». Күштердің жалпы саны 120 000 адамды құрады. Измир аймағында «жасырын түрде Италия деп танылған» жау елінен болатын шабуылға қарсы қорғануды жаттықтыру мақсатында жаттығулар өтті. Сонымен қатар, соғыс басталғанда, армияның моторлы көлігі 28 түрлі ескі жүк көліктерінен тұратыны туралы хабарлама тарады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Түркия бір миллионнан астам адамды жұмылдырды. Түрік армиясының 1941 жылғы жағдайы бірнеше құрамаларды көрсетіп тұр. Түркия Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әрекеттерінен қатты әсер көрді және басшылығы осындай ауыр соғысқа қатысудан қашыңқы болды. Соғыстың көп бөлігінде бейтараптығын сақтаған Түркия 1945 жылдың ақпанында нацистік Германияға соғыс жариялады, себебі Екінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастар Түркияға 1945 жылдың 1 наурызына дейін соғыс жариялау керек екенін ультиматум түрінде жеткізді, егер ол болашақ Біріккен Ұлттар Ұйымында орын алғысы келсе.

Салқын соғыс дәуірі

1947 жылдың тамызында Анкарада Түркияға көмек көрсету жөніндегі американдық әскери миссия (кейіннен "Joint" префиксі қосылып, JAMMAT болып өзгерді) құрылды. Түрік бұғаздарындағы дағдарыс кезінде кеңестік қауіптің күшеюіне байланысты, АҚШ-тың ірі көлемдегі әскери көмегі келе бастады. JAMMAT түрік армиясын қайта ұйымдастыру және жаңғырту мәселелері бойынша маңызды кеңестер беруге кірісті. 1948 жылдың желтоқсанында түрік армиясы үш армия, 13 армия корпусы, 35 жаяу әскер дивизиясы; үш атты әскер дивизиясы, алты бронетранспорттық бригада және төрт бекініс басқармасы, соғыс күшінің 33% құрамында; жалпы саны 309 300 адамнан тұратындығы айтылды. Бұдан өзге, қосымша қауіпсіздік күштері де болды. Түрік армиясының бас қолбасшылығы 1949 жылдың 1 шілдесінде құрылды, ал Нұри Ямут түрік армиясының алғашқы бас қолбасшысы болып тағайындалды.

Корей соғысы

Түрік армиясы Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшесі ретінде Корея соғысына қатысты. Түрік бригадасының 5000 сарбазының 731-і қаза тапты. Олар Вавон шайқасында соғысты, онда АҚШ-тың 2-ші жаяу әскер дивизиясын қоршаудан құтқаруға көмектесті. Бригада сонымен қатар Гимнянжанг ни, "Рипер операциясы" немесе Сеулдің төртінші шайқасы және Крюк шайқасында да шайқасты. "1960 жылы, үкімет саясатын жүзеге асыру үшін әскери заңды пайдаланғандықтан, әскерилер саяси істерге терең араласқан кезде, жоғары командалық құрам үкіметтің Кемалистік қағидалардан ауытқып, республиканың ыдырау қаупі төнді деп қорытындылады. 1960 жылдың 27 мамырында Түркия армиясының бөлімдері Бас штаб бастығы Джемаль Гюрсельдің басшылығымен маңызды үкіметтік ғимараттар мен байланыс орталықтарын басып алып, президент Баярды, премьер-министр Мендересті және Ұлы Ұлттық жиналыстағы ДП өкілдерінің көпшілігін, сондай-ақ көптеген басқа да мемлекеттік қызметкерлерді тұтқындады. Тұтқындалғандар конституцияны бұзу және диктатура орнатумен айыпталды. Төңкеріс аз зорлық-зомбылықпен жүзеге асырылды және елде тез қабылданды". Түрік құрлық әскерлері қарсы партизандық күреске белсенді түрде қатысты. Қарсы партизандық күрес – Батыс Еуропаның Кеңес Одағы мен Варшава шартының оккупациясына қарсы тұруға дайындалу үшін АҚШ/НАТО-ның "Гладио операциясы" жасырын дайындығының түрік бөлігі болды. 1970 жылдары Арнайы соғыс департаменті генерал Кемал Ямак басқаруында болды. Ол өзінің естеліктерінде АҚШ 1 миллион доллар көлемінде көмек бөлгенін, оның бір бөлігі оқ-дәрі, екінші бөлігі ақша болғанын жазды. Бұл келісім 1973-1974 жылдарға дейін сақталды, содан кейін Ямак департаменттің қажеттіліктеріне оқ-дәрілер сәйкес келмейтінін анықтады. Ямак американдықтардың АҚШ төлем жасап жатқанын, сондықтан оқ-дәріні өздері таңдай алатынын мәлімдеді. Ямак кездесуден шығып, Бас штаб бастығы Семи Санкарға алаңдаушылығын білдірді, нәтижесінде келісім күшін жойды.

Түріктердің Кипрге басып кіруі

1974 жылдың шілдесінде Түркия Кипрге күрт күштерді жіберді. Бұл шабуыл ЕОКА Б ұйымдастырған және Никос Сампсон басқарған төңкерістен кейін болды. Ол демократиялық жолмен сайланған Кипр президенті, архиепископ Макарий III-ті Кипр мен Грекия арасындағы Эносис (бірігу) құру мақсатымен қызметтен шеттетуге тырысты. Төңкерісті Афинадағы грек әскери хунтасы қолдады. 1974 жылғы Кипрдегі түрік әскери операцияларын екі бөлек түрік шабуылына бөлуге болады. Біріншісі – 20 шілдеде таңертең 6-шы корпустың басшылығымен амфибиялық десант күштерінің Киренияның Бес Мильдік жағажайында плацдарм құруымен басталған «Атилла 1». Оған тек жаяу әскерлер кірген, бірақ әуе және теңіз артиллериясының отымен қолдау көрсетілді. 1974 жылғы 15 шілдедегі төңкерістің салдарынан дүркіреп кеткен Кипр Ұлттық гвардиясынан шектеулі қарсылық кездесті. 23 шілдеде негізгі шайқастар тоқтады, бірақ осы күнден кейін 14 тамызға дейін эпизодтық қақтығыстар жалғасты. «Атилла 1» Никосиядағы түрік кипрлік анклавы Агиртамен байланыс құру мақсатына жетті. Екінші түрік шабуылы 14 тамызда басталды, осы кезде грек және түрік кипрлік өкілдері аралдағы жағдайды талқылау үшін Женевада кездесті. Біріккен Ұлттар Ұйымының атысты тоқтату туралы келісімі күшінде болғанымен (біразы бұрын бұзылған), Кипрдегі қақтығыс аралды түрік кипрліктер бақылайтын солтүстік және грек кипрліктер бақылайтын оңтүстік бөліктерге де-факто бөлуге әкелді. Түркия саяси шешім әлі табылмағандықтан және 1963-1974 жылдар аралығында болған қауымдық зорлық-зомбылықтың қайталануын сескенген түрік кипрлік қауымдастықтың көптеген мүшелерінің қаупіне байланысты Кипрде әскерлерін сақтап отыр.

Тарихи бірліктер мен құрылым

Түрік армиясы 1960 жылдардың ортасынан бері корпус-дивизия-бригада жүйесі бойынша жұмыс істейді, корпустарға әртүрлі сандағы дивизиялар мен бригадалар бекітілген. IISS әскери теңгерімі 1966–67 жылдары жалпы күшті 360 000 адам деп тіркеді, оның ішінде 16 жаяу әскер дивизиясы (14-і НАТОға бекітілген), 4 бронетанкі бригадасы (Zırhlı tugay) M47 Patton танкілерімен, бронетанкі кавалерия полктері және екі парашюттік батальон болды. 1960 жылдардың белгілі бір кезеңінде армия американдық ROAD дивизиялық ұйымын қабылдамас бұрын Pentomic құрылымын пайдаланған болуы мүмкін. Томас Робертс жазған Түркия Республикасының АҚШ аймақтық нұсқаулығында 1968 жылдың соңында армияда 425 000 адам (385 бет), үш далалық армия (Бірінші: Стамбул, Екінші: Конья, Үшінші: Эрзурум), он үш жаяу әскер дивизиясы, бір бронетанкі дивизиясы (M 47 және M 48 танкілерімен), төрт бронетанкі бригадасы (M47 Patton танкілері), екі бронетанкі кавалерия полкі, екі механикаландырылған жаяу әскер бригадасы және екі парашюттік батальон бар екендігі айтылған. 450 000 адамнан тұратын жаттығудан өткен резерв те болды. 1971 жылы армия, Қарулы Күштердің басқа тармақтарымен бірге, азаматтық үкіметтің саясатын өзгерту үшін әскери меморандум ұсынды. 1974 жылғы британдық әскери есептерге сәйкес, Түрік армиясы Бірінші армияны (2-ші, 3-ші, 5-ші және 15-ші корпус), Екінші армияны (4-ші, 6-шы және 7-ші корпус) және Үшінші армияны (8-ші, 9-шы және 11-ші корпус) қамтыды. Сонымен қатар, үш ішкі аймақ, үш жаңадан әскерге шақырылатын дивизия және төрт жаңадан әскерге шақырылатын бригада болды. Бұл құрамалар ұзақ жылдар бойы Түрік армиясының төрт жұлдызды генералы басқарған Измирдегі НАТО штабының құрамында болды. 1982 жылдың ортасында армияда екі механикаландырылған жаяу әскер дивизиясы, он төрт жаяу әскер дивизиясы, алты бронетанкі бригадасы және төрт механикаландырылған бригадасы болды, олардың құрамында 3000 М48 негізгі ұрыс танкісі, 500 М47 негізгі ұрыс танкісі, сондай-ақ 50 Leopard 1A3 және тағы 20 тапсырыс бойынша, барлығы 3550 негізгі ұрыс танкісі болды. Олардан басқа 100 М26 Pershing ауыр танкісі де болды. 1990 жылы Варшава шарты тарағанға дейін армияның міндеті Фракияға КСРО/Варшава шарты күштерінің кез келген шабуылына тойтарыс беру және Грецияға, сондай-ақ Кавказ шекарасындағы КСРО Транскавказ әскери округінің шабуылына қарсы тұру болды. Үшінші армия Кавказ желісін қорғауға жауапты болды, оның құрамында бір бронетанкі, екі механикаландырылған және он төрт жаяу әскер дивизиясы (1986 жылғы деректер) болды. Кавказдағы Үшінші армияға қарсы тұрған кеңес әскерлері Грузия ССР-індегі 31-ші армия корпусы және Армения ССР-індегі 7-ші гвардиялық армия болды. 31-ші корпус пен 7-ші гвардиялық армияның құрамында алты дивизия (шамамен үш "В" және үш "С" санаты) және қозғалмайтын бекіністі қорғаныс аймақтары болды. Найджел Томас жазған 1949–87 жылғы НАТО армиялары (1988 ж.) 2-ші, 3-ші корпус, 5-ші және 15-ші корпус Бірінші армияға, 6-шы және 7-ші корпус Екінші армияға, 4-ші, 8-ші және 9-шы корпус Үшінші армияға, ал 11-ші корпус Эгей армиясына қарасты екенін көрсетті. Ол 11-ші корпустың құрамында 28-ші және 39-шы дивизиялар бар екенін жазды. "1992 жылы армия масштабты реорганизация жүргізіп, негізінен дивизиялық және полк құрылымынан корпус және бригада негізіндегі құрылымға көшті. 1994 жылы армияның жеке құрамы 393 000-ға дейін азайтылды (оның ішінде шамамен 345 000 мерзімді қызметші)". 1990 жылы Бас штаб 120 000 әскерді Ирак шекарасына тасымалдауға тырысқанда, армияның алыс аймақтарда кенеттен туындауы мүмкін дағдарыстарға жауап беру қабілетінде елеулі кемшіліктер бар екені анықталды. КСРО ыдырағаннан кейін Измирдегі ЛАНДСУТИАСТ Бірлескен Оңтүстік-Шығыс командегіне айналды, ал 2004 жылы Достасқан әуе компонентінің командалығына трансформацияланды. Штаб-пәтердің құрлыққа бағытталған тамыры 2010 жылдары НАТО-ның екі әуе командасы біреуге (Германияның Рамштейнінде) біріктірілгенде және сол жерде Достасқан құрлық командегі құрылғанда қайта жаңғыртылды.

Құрылымы

Түрік армиясының құрылымы тарихи тұрғыдан екі жағынан тұрды: операциялық және әкімшілік. Операциялық тізбекке далалық әскерлер кіреді, ал әкімшілік бөлімге қару түрлері мен әскер техникасы салалары жатады – жаяу әскер, танк, артиллерия және т.б.

Пайдаланылған әдебиеттер

Харрис, Джордж С. «Түрік саясатындағы әскерилердің рөлі». The Middle East Journal 19, № 1 (1965): 54–66. http://www.jstor.org/stable/4323815. DA Pam 550-80.