Кіріспе

Киім саласында және киім өнеркәсібінде қолданылатын сөздік

Киім терминологиясы жеке киімдердің және киім түрлерінің атауларын, сондай-ақ жүздеген жылдар бойы киімді жобалаған, өндірген, таратқан және сатқан мамандықтардың арнайы терминдерін қамтиды. Киім терминологиясы сирек кездесетін сөздерден (ватчет, 16 ғасырдағы ақшыл көк түстің атауы) бастап, модаға байланысты және әлеуметтік, көркемдік және саяси үрдістерді көрсете отырып, уақыт өте келе өзгеріп отырады.

Тұрақтылық

Мода дизайнерлері, киім өндірушілер және маркетологтар жаңа терминдерді үнемі енгізгеніне қарамастан, ағылшын тіліндегі бірнеше негізгі киім түрлерінің атаулары уақыт өте келе өте тұрақты. Көйлек, жеңіл көйлек/юбка, көйлек және пальто барлығы ерте ортағасырлық кезеңнен бері белгілі. Көйлек (ортағасырлық латын тіліндегі *gunna*) жүздеген жылдар бойы иықтан ілінетін киімді білдіретін негізгі киім термині болды. Орта ғасырлар мен Ренессанс Англиясында көйлек – ерлер мен әйелдердің киетін, кейде қысқа, көбінесе тобыққа дейін жететін, жеңі бар кең сырт киімі. 18 ғасырға қарай көйлек әйелдер киімінің стандартты санатына айналып, 20 ғасырдың ортасына дейін осы мағынасын сақтап келді. Тек соңғы онжылдықтарда ғана көйлек бұл жалпы мағынасын жоғалтып, оның орнына "киім" термині қолданыла бастады. Бүгінде "көйлек" термині тек арнайы жағдайларда ғана қолданылады: академиялық киім немесе шапан және көйлек, кешкі көйлек, түнгі көйлек, ауруханалық көйлек және т.б. (Көйлек қараңыз). Жеңіл көйлек және юбка бастапқыда бір сөз болған, біріншісі ерте орта ағылшын тілінде оңтүстік, екіншісі солтүстік диалектісінде айтылған. Пальто – соңғы мың жылдағы мағынасын сақтап қалған сырт киімнің атауы болып табылады (Пальто қараңыз).

Жаңа көздер

Киімнің жаңа стильдері немесе модаларына берілген атаулар көбінесе сән дизайнерлері мен киім өндірушілердің арнайы ойлап тапқан жаңалықтары болып табылады; мысалы, Шанельдің «Кішкентай қара көйлегі» (қазірге дейін қолданылып келе жатқан атау) және Ланвиннің «стильді көйлегі» (қазір қолданылмайтын атау). Ал кейбір атаулардың шығу тегі одан да белеңдеу.

Жер атаулары

Киім терминдерінің тағы бір мол көзі – әдетте сәннің пайда болуын (немесе болжамды пайда болуын) көрсететін жер-атаулар. Бермуда шорты, Гавай аяқ киімдері, Фейр-Айл свитерлері сияқты қазіргі заманғы терминдер, голландиялық (жүзбе), дамаск ("Дамаск қаласынан"), полонез ("поляк әйелдерінің үлгісінде"), баск, Джерси (бастапқыда Джерси көйлегі), Балаклава, Капри шалбары, мантуа және джинсы ("Ним қаласының сержі") сияқты ұзақ тарихтың жалғасы болып табылады.

Киім тарихшысының терминдері

Киім тарихшылары "өткенге қарайтын" көзқараспен, киім үлгілерінің бұрын киген кезде қолданылмаған (немесе қажет болмаған) атауларын іздейді. Мысалы, Ван Дайк жағасы 17 ғасырда Энтони ван Дайк салған портреттерде пайда болғандықтан осылай аталады, ал француз стиліндегі көйлектің Ватто плиселері Антуан Ватто салған портреттерінде көрінгендіктен осылай аталған. Сол сияқты, терминдер бүкіл киім түрлеріне тарихи дұрыс емес қолданылуы мүмкін. Мәселен, корсет сөзі 18 ғасырдың соңында пайда болғанға дейін "тіршілік" немесе "денеге жақын киім" деп аталатын киімдерге де қолданылады. Ал "киім" деген сөз қазір әйелдердің корсеттен және юбкадан тұратын кез келген киіміне қолданылады, бірақ тарихының көп бөлігінде "киім" дегеніңіз жай ғана киім немесе тиісті аксессуарлармен толық жиынтық киімді білдіретін.

Қысқаша нысандар

ХХІ ғасырдың басында байқалатын ерекше тренд – "сүйкімді" қысқартқыштар: камизоль – ками, капюшонды свитерлер – худилер, ал 2005 жылдан бастап қысқа немесе "қысыңқы" кардигандар – кардилер деп аталады. "Шими" деген ежелгі термин "көйлекше" сөзінен туындаған жалған жекеше түрі болуы мүмкін.