Вашингтон Гладден: Американ дін және қоғам қайраткері

Кіріспе

Америка саясаткері (1836-1918)

Вашингтон Гладден (11 ақпан 1836 – 2 шілде 1918) – Американың конгрегациялық пасторы және Әлеуметтік Ізгі хабар қозғалысының алғашқы көшбасшыларының бірі. Ол Прогрессивті қозғалыстың жетекші мүшесі болды, екі жыл Огайо штатының Колумбус қалалық кеңесіне мүше болып сайланды және «Нью-Йорк Индепендент» газетінің діни редакторы ретінде Босс Твидке қарсы күресті жүргізді. Гладден, еңбекшілерді кәсіподақтарға біріктіруді қолдаған алғашқы АҚШ діни қайраткерлерінің бірі болды; сондай-ақ ол нәсілдік бөліске де қарсы болды. Ол жүздеген өлең, гимн, мақала, редакциялық материалдар мен кітаптар жазған өнімді жазушы еді.

Ерте өмір

Глэдден 1836 жылдың 11 ақпанында Пенсильвания штатының Поттсгроув қаласында Соломон мен Аманда (Даниелс) Глэдденнің ұлы болып дүниеге келді. Оған Соломон Вашингтон Глэдден деген есім берілді. Глэдден алты жасқа толғанда, әкесі қайтыс болды. Одан кейін ол Нью-Йорк штатының Овего қаласының жанындағы фермадағы еңшесімен бірге тұрды. Сол жерде ол шаруаның "кәсіби білімдерін" үйреніп, тәжірибе жинады, ал бос уақытын Киелі кітапты оқып, зерделеуге арнады. Глэдденнің өмірлік қалыптасу кезеңінде Нью-Йорк штатының батысы "Қызыл от ауданы" деп белгілі болды, себебі ол бірнеше діни жаңару орталығы еді. Глэдден көптеген уағыздаушыларды тыңдады, бірақ "құдайдың құрметіне ие болуға" көз жеткізе алмады. 18 жасқа келгенде, "саналы уағыздаушы" оған "аспан әкесінің махаббатына сенуге" көмектесті. Осыдан бастап Глэдден дінді "жоғарыдағы Әкемен және жанындағы бауырмен достық" деп түйіндеді. 16 жасында Глэдден еңшесінің фермасынан Овего Газеттесіне шәкірт болып жұмысқа орналасты. Екі жылдан кейін (1854 жылы), 18 жасқа толғанда, ол "Жақсы тамплиерлер" орденіне қосылып, арақ ішуге қарсы қозғалысқа қатысты.

Ерте мансап

Карьерасының алғашқы жылдары Глэдден пасторлық қызмет пен журналистикада бес лауазым атқарды. 1860 жыл Глэдден үшін шешуші жыл болды, ол алғаш рет пасторлыққа шақырылды, одан кейін дін қызметкері болып тағайындалды, үйленді, оңтүстік штаттарының Одақтан шығуы және Азамат соғысының басталуы болды. Оның алғашқы қызметі Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы Стейт-стрит қауымдық шіркеуінде болды. 1860 жылдың маусым айында пасторлық қызметін бастады және қарашада дін қызметкері болып тағайындалды. 1860 жылдың 5 желтоқсанында Глэдден мен Овего еркін академиясының сыныптасы Дженни О. Кохун үйленді. Олардың екі қызы, екі ұлы және бір немересі болды. Глэдденнің өміріндегі осы оқиғалар оның естелігінде "ұлттың өміріндегі алаңдатарлық және қызықты оқиғалар" ретінде қалды. Оңтүстік Каролина Одақтан шықты, және екі ай ішінде тағы алты штат оның үлгісін ұстанды. 1861 жылдың маусым айында ол қызметтен босатылып, Нью-Йорк штатының Моррисания қаласындағы Конгрегациялық шіркеуге шақыруды қабылдады, онда ол 1866 жылға дейін қызмет етті. Глэдденнің үшінші пасторлық қызметі Массачусетс штатының Солтүстік Адамс қаласында болды, онда ол 1866 жылдан 1871 жылға дейін қызмет етті. 1875 жылы Глэдден Массачусетс штатының Спрингфилд қаласындағы Солтүстік конгрегациялық шіркеуінің пасторы болып, жеті жыл қызмет етті. Осы пасторлық қызмет кезінде ол "Sunday Afternoon" (1878–1880) журналының редакторы болып жұмыс істеді. "Sunday Afternoon" журналы өзін "Үй шаруашылығына арналған ай сайынғы журнал" деп сипаттады. Редакциялық жұмыстан бөлек, ол мақалалар да жазды. Глэдден жұмысшыларды белсенді түрде қолдау көрсетуді және олардың ұйымдасу құқығын солтүстік Адамс және Спрингфилд қалаларындағы жылдары бастады. Оның ұстанымы фабрика және завод иелерінің қарсылығын тудырды, бірақ ол мойымай, өмірінің соңына дейін әділдік үшін күресін жалғастырды. 1876 жылы ол "Жұмыс істейтін халық және олардың жұмыс берушілері" деген кітабын жариялады, ол қызметкерлердің кәсіподақ құруын жақтады және кәсіподақтарды қолдаған алғашқы танымал американ дін қызметкері болды. Глэдден социализмді немесе еркін нарықты қолдамады, бірақ мәселелерді шешу үшін "христиандық заңды" қолдануды жақтады. Оның 1877 жылғы "Христиандық жол: ол қайда жетелейді және қалай жалғасу керек" кітабы "христиандық құндылықтарды күнделікті өмірге тарату" туралы алғашқы ұлттық үндеу болды және ол Әлеуметтік Жақсы Жаңалық қозғалысының жетекшісі болды.

During his early career, Gladden held five positions in pastorates and journalism. In 1860, a pivotal year for Gladden, he received his first call to a pastorate, which was followed by ordination, marriage, the secession of southern states, and the impending Civil War. His first call was to State Street Congregational Church in Brooklyn, New York. He began his pastorate in June 1860 and was ordained in November. On December 5, 1860, Gladden and Jennie O. Cohoon, a schoolmate at the Owego Free Academy, were married. The couple had two daughters, two sons, and one granddaughter. Those events in Gladden's life came during what he recalled as "ominous and exciting events" in the nation's life. South Carolina seceded from the Union and was followed within two months by six other states. In June 1861, he resigned and accepted a call to the Congregational Church at Morrisania, New York, where he served until 1866. Gladden's third pastorate was in North Adams, Massachusetts, where he served from 1866 to 1871. In 1875, Gladden became pastor of the North Congregational Church in Springfield, Massachusetts, for seven years. During that pastorate, he also worked as editor of Sunday Afternoon (1878–1880). Sunday Afternoon described itself as "A Monthly Magazine for the Household." Besides editing, he also contributed articles. Gladden's active support for workers and their right to organize began during his years in North Adams and Springfield. His position aroused the opposition of mill and factory owners, but he was not deterred and continued his work for justice the rest of his life. He published Working People and their Employers in 1876, which advocated the unionization of employees, and was the first notable US clergyman to approve of unions. Gladden did not support socialism or laissez faire but advocated instead the application of "Christian law" to issues. His 1877 book The Christian Way: Whither it Leads and How to Go On was his first national call for "the extension of Christian values into everyday life" and began his leadership in the Social Gospel movement.

Колумб қаласында

1882 жылы Глэдден Огайо штатының Колумбус қаласындағы Бірінші қауымдық шіркеудің пасторы болды және отыз алты жыл бойы осы лауазымда қызмет етті. Осы кезеңде ол уағыздау, дәріс оқу, жазу және белсенді қатысу арқылы діни және қоғамдық лидер ретінде ұлттық беделін арттырды. Оның қауымына заң шығарушылар және Глэдден уағыздаған әлеуметтік теңсіздіктерді жоюға қабілетті басқа да адамдар кірді. Ол әр жексенбіде 45 минуттан екі уағыз айтты. Таңертең ол христиандық өмірді қалай сүру керектігін, ал кешке – әлеуметтік мәселелерді уағыздады. Кешкі уағызы келесі күні "Огайо штатының газетінің" бірінші бетінде жарияланды. 1880-ші жылдардың ортасында ол бүкіл ел бойынша "еңбекке қатысты келісімдерді қорғау құқығы, жұмыс аптасын қысқарту, фабрикаларды тексеру, мұраға салық салу және табиғи монополияларды реттеу" талаптарын көтерді. Оның мақсаты – "бірте-бірте ынтымақтастыққа негізделген қоғамдық құрылымға қарай эволюция". Ол "Күйлі сұрақтар" (1890) және "Киелі кітапты кім жазды?" (1891) сияқты кітаптарында евангелистік либерализмін насихаттауға көмектесті. "Киелі кітапты кім жазды?" еңбегінде Глэдден: "Жаратылыс кітабының мәтінін геологиялық ғылыммен сәйкестіруге тырысу бекер" деп жазды. 1885 жылы ол Америка экономикалық қауымдастығын құруға қатысып, оның кеңесінде жұмыс істеді. Қауымдастықтың мақсаты – "тәуелсіз экономикалық зерттеулерді қолдау және экономикалық білімді тарату" болды. 1886 жылы ол Кливлендке трамвай жұмысшыларының ереуілі кезінде сапар шегіп, "Бейбітшілік пе, соғыс па?" тақырыбында өткен қоғамдық жиынға қатысып, жұмысшылардың өз мүдделерін қорғау үшін кәсіподақ құру құқығын қолдады. Ол сондай-ақ трамвайлар мен коммуналдық қызметтерді мемлекеттік меншікке беруді жақтады. Глэдден әлеуметтік мәселелерді қаншалықты көп талқылаған сайын, оның шіркеуінің қатары да арта түсті: 1883 жылы 500 адамнан 1914 жылы 1200 адамға дейін өсті. Қауым мүшелері келіспеген жағдайда, оларды өзіне көндіруге тырыспай, олардың барлығына ортақ болатын негізді табуға ұмтылды. 1893 жылы АҚШ-тың бұрынғы президенті Ратерфорд Б. Хейс Глэдденді Огайо штаты университетінің президенті лауазымына ұсынды, бірақ басқарма оны католиктерге қарсы Американдық қорғаныс қауымдастығына қарсы шыққандығы үшін "өте либералды" деп танып, қабылдамады. Алайда Нотр-Дам университеті Глэдденге оның ұстанымы үшін құрметті докторлық диплом берді. Глэдден бірнеше рет Ұлыбританияға лекция оқуға барды. 1898 жылы ол АҚШ-тың Испан-американ соғысына қатысуын "адамгершілік" деп қорғады. Оның әлеуметтік мәселелерге деген қызығушылығы либералды теологияға негізделген, ол шіркеудің миссиясын христиандық құндылықтарды зайырлы институттарға қолдану деп қарастырды. Глэдден 1900-1902 жылдар аралығында Колумбус қалалық кеңесінде жұмыс істеді және қоғамдық жұмыстарды муниципалдық меншікке беруді жақтады. Ол сондай-ақ Огайодағы сайлау күнін қазаннан қарашаға ауыстыру науқанын бастады. 1903 жылы Глэдденнің "Құнжық ауруы – кісі өлтіру" атты танымал уағызы линчтеуді айыптады. 1905 жылы ол Джон Д. Рокфеллерден конгрегационалистерге берілген 100 000 долларлық сыйлықты "ластанған" деп айыптап, елде кеңінен танылды.

Gladden became the pastor of the First Congregational Church in Columbus, Ohio, in 1882 and served in that position for thirty six years. During that time, he furthered his national reputation as a religious leader and as a community leader by his preaching, lecturing, writing, and active involvement. Its congregation included legislators and other persons with the power to address the social injustices about which Gladden preached. He preached two 45 minute sermons each Sunday. In the morning, he preached on living the Christian life. In the evening, he preached on social problems. The evening sermon was printed in The Ohio State Journal the next day on page one. By the mid 1880s, he drew audiences across the nation to hear him speak for "bargaining rights for labor, a shorter work week, factory inspections, inheritance taxation, and regulation of natural monopolies." His goal was for "a gradual evolution toward a cooperative social order." He helped to promote his evangelical liberalism in books such as Burning Questions (1890) and Who Wrote the Bible (1891). In Who Wrote the Bible, Gladden stated: "it is idle to try to force the narrative of Genesis into an exact correspondence with geological science." In 1885, he took part in forming the American Economic Association and served on its council. The stated purpose of the association was "to support independent economic inquiry and to disseminate economic knowledge." In 1886, he traveled to Cleveland during a streetcar strike, spoke at a public meeting on "Is it Peace or War," and supported the rights of the workers to form a union to protect their interests. He also advocated public ownership of streetcars and public utilities. The more Gladden addressed social issues, the more his church grew: from 500 in 1883 to 1,200 in 1914. When members disagreed with him, rather than trying to bring them to agree with him, he sought to find common ground on which they could they stand together. In 1893, former US President Rutherford B. Hayes presented Gladden for the position of president of Ohio State University, but the board rejected him as "too pro Catholic" because of his opposition to the anti Catholic American Protective Association. However, the University of Notre Dame awarded Gladden an honorary doctorate for his stance. Gladden made several lecture tours to Great Britain. During the one in 1898, he defended the United States for entering the Spanish–American War as "humane." His concern about social issues was grounded on his liberal theology that viewed the Church's mission as applying Christian values to secular institutions. Gladden served a term on the Columbus City Council between 1900 and 1902 and became an advocate of municipal ownership of public works. He also led a movement to change the elections in Ohio from October to November. Gladden's famous 1903 sermon "Murder as an Epidemic" condemned lynching. In 1905, he made national news by denouncing a $100,000 gift to the Congregationalists from John D. Rockefeller as "tainted."

Кейінгі өмірі

1914 жылы Глэдден зейнеткерлікке шығып, Бірінші қауымдық шіркеудің "эмеритус пасторы" атанды. Глэдденнің 49 жыл бойы бірге өмір сүрген әйелі Дженни 1909 жылғы 8 мамырда қайтыс болды. Өмірінің соңғы төрт жылында ол артериосклероз ауруына шалдығып, осының салдарынан төсекке жатып, есінен айрылды. Дженни ешқашан көзге түспей, "көзге жарамаған күйінде күйеуінің өте белгілі мансабын тыныш түрде қолдады". Глэдденнің мансабын зерттеген тарихшылар оның Әлеуметтік Евангелие қозғалысындағы рөлінің маңыздылығын ерекше атап көрсетеді. Ол Әлеуметтік Евангелиенің "ең құрметті және беделді өкілі" болды. Глэдден жазулары мен сөздері арқылы "іс жүзіндегі амалдардың Әлеуметтік Евангелиесін" ғана жақтамай, шешімдер табу үшін күш салып, өзі де іс-қимылға қатысты. Ол жұмысшылардың кәсіподақ құру құқығын қолдады және нәсілдік бөліске қарсы тұрды.