Кіріспе

Юна өзені (испанша: Río Yuna) – Доминикан Республикасының екінші ең ұзын өзені, ұзындығы 185,17 км (115,06 миль). Ол Монсеньор Нуэль провинциясындағы Бонао қаласының оңтүстік-батысында орналасқан Кордильера Орталық тау жотасында пайда болады және құнарлы Сибао аңғары арқылы өтеді. Өзен солтүстік-шығысқа қарай ағып, Бонао қаласынан өтеді. Котуиден оңтүстік-батысқа қарай, өзен Хатильо тоғанына (испанша: Presa de Hatillo) жетеді, содан кейін солтүстік-шығысқа, одан кейін шығысқа бұрылып, Доминикан Республикасының солтүстік-шығыс бөлігіндегі Самана шығанағына құяды. Доминикан Республикасындағы көптеген өзендер сияқты, оның аты таино тілінен шыққан.

Курс

Юна өзенінің бастауы Сантьяго қаласынан оңтүстік-шығысқа, ал Санто-Доминго қаласынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Бұл бастау Бонао муниципалитеті шегіндегі Ла Куэста-де-ла-Вака ауылының оңтүстігінде, Монтосо төбесінде (испанша: Loma de Cerro Montoso) теңіз деңгейінен биіктікте жатыр. Монтосо төбесі Вест-Индиядағы ең биік тау тізбегі – Кордильера-Централь бойында орналасқан. Кордильера-Централь Доминикан Республикасы үшін негізгі суайдыма және су бөліс аймағын қамтамасыз етеді; Юна өзенінің бастауы тау тізбегінің солтүстік беткейінде жатыр. Юна өзені бастауынан оңтүстікке қарай ағып, кейін батысқа қарай Сан-Хосе-де-Окоа провинциясының шекарасына жақын жерде бірнеше арналар өзенге құяды. Содан кейін Юна Ел Торито ауылының жанынан солтүстікке бұрылып, Торито төбесі (испанша: La Loma del Torito) және Орта төбе (испанша: La Loma El Medio) сияқты бірнеше таулар арқылы өтеді. Юна Орта төбеге жақын солтүстік-солтүстік-батысқа қарай жылжып, Пино-де-Юна, Пьедра-де-лос-Веганос және Эль-Капа сияқты бірнеше ауылдардан өтеді. Юна одан әрі Лос-Финитос ауылына құяды, онда солтүстік бағытта ағып жатыр. Бұл жерде өзен сол жағынан Бланко және Тирео өзендерін қабылдайды. Содан кейін Юна солтүстік-шығысқа қарай төмендей бастайды, Кордильера-Центральдан шығып кетеді. Өзен Лос-Кемадос ауылынан өтеді, батысқа қарай Кордильера-Центральдан бастау алатын бірнеше салаларды қабылдайды. Содан кейін Юна Бонао қаласының солтүстік-батысынан өтеді. Юна Лос-Арросес қаласына құяды, сол жағынан Масопедро өзенін қабылдайды. Содан кейін Юна шығысқа қарай Дуарте автожолынан өтіп, Монсеньор Нуэльдің таулы аймағына кіреді. Юна бұдан кейін Falconbridge Ltd-ден солтүстікке қарай өтеді, бұл Бонао аймағы үшін маңызды экономикалық табыс көзі. Юна шығысқа қарай ағып, осы аймақтағы бірнеше тауларды кесіп өтеді, соның ішінде Flat Hill (испанша: La Loma del Llano), мұнда Юхо өзені Юнаға қосылады. Өзен Санчес-Рамирес провинциясының Flat Hill-ден шығысқа қарай ағып, Хатильо көліне (испанша: Presa de Hatillo) жеткенде провинцияға кіреді, онда Маимон өзенімен бірігеді. Хатильо көлі солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай ағып, Юна-Маймон қосылған жерден Котуидің оңтүстік-батысында орналасқан гидроэлектрлік бөгетке дейін жалпы ауданы құрайды. Айналасын дөңгелек таулар қоршаған бұл су қоймасы – Кариб теңізіндегі ең үлкен жасанды көл және ең үлкен бөгеттің орналасқан жері. Юна өзеніндегі Хатильо бөгеті – су тасқынын бақылау мақсатында салынған бөгеттің мысалы. Юна бөгеттен өте шығысқа қарай ағып, биіктігі төмендеп, оң жағынан Магуака және Чакуей өзендерін қабылдайды. Юна Котуи қаласын солтүстікке айналып өтеді және Санчес-Рамирес аймағына кіреді, ол какао бақшаларымен толы. Юна өзенінің негізгі саласы Каму өзені Котюидің солтүстік-шығысында Дуарте провинциясының шекарасында теңіз деңгейінен биіктікте орналасқан. Каму өзенінің бастауы Кордильера-Центральде жатыр және жеті провинцияны қамтитын суайдыма аймағына ие: Ла Вега, Сантьяго, Монсеньор Нуэль, Эрманас Мирабал, Санчес-Рамирес және Дуарте. Юна Каму өзенін сол жағынан қабылдағаннан кейін шығысқа бұрылып, күріш пен какао егісімен толы ылғалды жерлерге қарай Санчес-Рамирес – Дуарте провинциясының шекарасы ретінде қызмет етеді. Каму өзенінің сағасынан кейінгі Юнаның шығыс бөлігі өзеннің бойындағы кез келген бөлігінен көбірек иілген. Юна шығысқа қарай ағып, биіктігі төмендеп, Дуарте провинциясына және Эухенио Мария де Хостос муниципалитетіне кіргенде теңіз деңгейінен биіктікке жетеді, онда сол жағынан Нигуа және Яиба өзендерімен кездеседі. Юна одан әрі Вилла Рива муниципалитетіне қарай шығыс-солтүстік-шығысқа қарай ағып, биіктігі төмендейді. Юна Лос-Айтисес ұлттық паркінің солтүстігінен өтеді, онда оң жағынан Севикос өзенімен кездеседі. Содан кейін Юна бірнеше лагуналар мен ылғалды жерлер бар аймақты аралап, солтүстікке қарай Вилла Рива қаласына қарай оңтүстік-шығысқа бұрылып, оң жағынан Паябо өзенін қабылдайды. Юна Хуан Пабло II автожолынан өтіп, Аренасо муниципалитетіне кіргенде қысқа уақытқа созылады және шығысқа қарай Лос Колес және Агуа Санта-дель-Юна сияқты бірнеше кішкентай ауылдардан өтеді. Юна шығысқа қарай Лос-Какао ауылына қарай ағып, бұл жерде Юна Дуарте – Самана провинциясының шекарасы болып табылады, ол батпақты жерлермен және ылғалды жерлермен толы. Юна одан әрі Самана шығанағына (испанша: Bahía de Samaná) құятын, оң жағынан бөлінетін 20 шақырымдық Барракоте өзеніне жетеді. Барракоте оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Самана шығанағындағы Санчес муниципалитетінде теңіз деңгейінен биіктікте сағасын табады. Юнаның негізгі саласы солтүстік-шығысқа қарай ағып, сол жағынан Гуаябо өзенін қабылдап, Самана провинциясына кіреді. Юна ақыры Лос-Айтисес ұлттық паркіндегі дельтасына жетеді, бұл Санчес қаласынан оңтүстікке және Барракоте өзенінің сағасынан солтүстікке қарай орналасқан. Дельта Төменгі Юна мангрларында (испанша: Manglares del Bajo Yuna) орналасқан және Самана шығанағына құяды, бұл Кариб теңізіндегі ең үлкен эстуарийлердің бірі. Юна өзені жыл бойы Самана шығанағына тұрақты және аз мөлшердегі су ағызып тұрады, сондай-ақ жылдың екі мезгілінде Юна өзені көтеріліп, шығанаққа көп мөлшердегі су жеткізеді. Барлығы Юна өзенінің ұзындығы 208 шақырымды құрайды.

Геология

Юна өзенінің көп бөлігі өсімдіктермен жабылған, бірақ Бонаодан оңтүстікке қарай малта тас көптеп кездеседі.