Алтын тас – жылтыр әйнек түрі. Көбінесе бағалы тас ретінде сатылады, бірақ жасалма материал. "Монах алтыны" немесе "авантюрин" деп те аталады. Әдемі әшекейлерге қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шыны түрі
Type of glass
Голдстоун – төмен қысымды, оттегісі аз азайтқыш атмосферада жасалған жылтыр шынының бір түрі. Дайын өнімді тегіс жылтыратуға болады және жартылай бағалы тасқа лайықты әшекей бұйымдар, мүсіндер немесе басқа да заттарға оюға болады. Шындығында, голдстоунды көбінесе табиғи материал деп жаңылыстырады немесе оны дұрыс емес көрсетеді.
Goldstone is a type of glittering glass made in a low oxygen reducing atmosphere. The finished product can take a smooth polish and be carved into beads, figurines, or other artifacts suitable for semiprecious stone, and in fact goldstone is often mistaken for or misrepresented as a natural material.
Номенклатура
Материалдың тағы бір кең таралған атауы – авантюрин шынысы, ол итальян тіліндегі аввентурина атауынан (avventura, "әрекет" немесе "кездейсоқтық") шыққан. Парсы тілінде оны "дел роба" (парсы: دلربا) деп атайды, бұл "әдемі" дегенді білдіреді; немесе белгілі бір монахтар орденімен байланысты халықтық әңгімелерде "монахтың алтыны" немесе "монах тасы" деп атайды. Материал кейде сағат дискілерінде және басқа да әшекей бұйымдарында қолданылғанда қате түрде құмтас деп аталады, бірақ оның табиғи тастың кеуекті, матовый текстурасына ешқандай ұқсастығы жоқ. Ол сондай-ақ күн тасымен шатастырылады, бірақ авантюринге ұқсас көрінісі мен түсінен басқа, олардың құрылымы мүлдем басқа. Сонымен қатар, "авантюрин" шынысы – ұқсас табиғи тастардың атауын беруге болатын сирек синтетикалық алмастардың бірі. "Авантюрин" минералының атауы мика қоспалары бар фельдшпат немесе кварцтың түрлеріне қолданылады, олар да осы сияқты жылтыраған көрініс береді; осы оптикалық құбылыстың техникалық термині "авентуресценция" да осы көзден алынған.
Another common name for the material is aventurine glass, based on the original Italian name avventurina (from avventura, "adventure" or "chance"). It is called "del roba" (Persian: دلربا) in Persian which means "Charming"; or "monk's gold" or "monkstone" from folkloric associations with an unnamed monastic order. The material is sometimes incorrectly called sandstone when used in watch dials, and other jewelry, despite its lack of resemblance to the porous, matte texture of the natural stone. It's also confused with sunstone but apart from the aventurine like look and the colour, they don't share anything in their structure. Additionally, "aventurine" glass is one of the few synthetic simulants to provide the eponym for the similar natural stones. The mineral name "aventurine" is used for forms of feldspar or quartz with mica inclusions that give a similar glittering appearance; the technical term for this optical phenomenon, "aventurescence", is also derived from the same source.
Өндіріс
Алтын тасты өндірудің бір түпнұсқалы әдісін XVII ғасырда Венецияда Миотти отбасы ойлап тапты, оған дож эксклюзивті лицензия берді. Қалалық аңыз бойынша алтын тасты белгілі бір итальяндық монахтар кездейсоқ ашқан немесе алхимияның өнімі болған, бірақ мұны растайтын Миоттиге дейінгі ешқандай құжаттама жоқ. Пенсильвания университетінің коллекциясындағы XII-XIII ғасырлардағы Персиядан алынған алтын тас амулеті, басқа да ертедегі шеберлердің осы материалды жасауға қабілетті екенін көрсетеді. Алтын тастың ең көп таралған түрі – қызғылт қоңыр, құрамында металл мыс кристаллдары бар, олардың дұрыс қалыптасуы үшін ерекше жағдайлар қажет. Бастапқы партия кремний қышқылы, мыс оксиді және басқа металл оксидтерінен бірге балқытылады, бұл мыс иондарын химиялық түрде элементтік мысқа дейін тотықсыздандырады. Содан кейін балқыту ыдысы ауадан оқшауланып, температура белгілі бір шекте ұсталады, шыныны сұйық күйде сақтап, металл кристаллдарының балқымай немесе тотықпай ерітіндіден тұнбаға түсуіне мүмкіндік береді. Кристалданудың қажетті кезеңінен кейін бүкіл партия біртұтас қатты массаға дейін суытылады, содан кейін іріктеу және пішіндеу үшін ыдыстан шығарылады. Әрбір партияның соңғы сыртқы түрі өте өзгермелі және әртүрлі болады. Ең жақсы материал массаның ортасында немесе "жүрегінде" орналасқан, яғни жартылай мөлдір шыны матрицасындағы ірі, жарқын металл кристаллдарынан тұрады.
One original manufacturing process for goldstone was invented in seventeenth century Venice by the Miotti family, which was granted an exclusive license by the Doge. Urban legend says goldstone was an accidental discovery by unspecified Italian monks or the product of alchemy, but there is no pre Miotti documentation to confirm this. A goldstone amulet from 12th to 13th century Persia in the collection of the University of Pennsylvania shows that other, earlier artisans were also able to create the material. The most common form of goldstone is reddish brown, containing tiny crystals of metallic copper that require special conditions to form properly. The initial batch is melted together from silica, copper oxide, and other metal oxides to chemically reduce the copper ions to elemental copper. The vat is then sealed off from the air and maintained within a narrow temperature range, keeping the glass hot enough to remain liquid while allowing metallic crystals to precipitate from solution without melting or oxidizing. After a suitable crystallization period, the entire batch is cooled to a single solid mass, which is then broken out of the vat for selection and shaping. The final appearance of each batch is highly variable and heterogeneous. The best material is near the center or "heart" of the mass, ideally with large, bright metal crystals suspended in a semitransparent glass matrix.
Мыс коллоидтарының мөлшері және істен шығу режімдері
Мыс негізіндегі "қызыл алтын тас" авантюриндік шыны, мөлдір қызыл мыс рубиндік шыны және мөлдір емес "мұралау балауызы" пурпуриндік шынымен бір құрылымдық байланыста болады, олардың барлығы коллоидты мыс арқылы қызғылт түстерді жасайды. Басты айнымалы – коллоид мөлшерін бақылау: алтын таста макроскопиялық шағылыстыратын кристалдар бар; пурпуриндік шыныда микроскопиялық мөлдір емес бөлшектер бар; мыс рубиндік шыныда субмикроскопиялық мөлдір нанобөлшектер бар. Алтын тас партиясының сыртқы қабаттары көмескі түстерге және жарқыраған авантюресценцияның төмен деңгейіне ие болуы мүмкін. Бұл нашар кристалданудан туындауы мүмкін, бұл бір мезгілде шағылыстыратын кристалдардың мөлшерін азайтады және айналасындағы шыныны шағылыстырмайтын бөлшектермен толықтырады. Сондай-ақ, бұл мыстың ішінара тотығуынан болуы мүмкін, ол иондық ерітіндіде қайта еріп, әдеттегі мөлдір көк-жасыл шыныны қалыптастыруы мүмкін. Лампамен жұмыс істеу және осыған ұқсас қолданулар үшін қайта қыздырғанда, жұмыс жағдайлары бастапқы партияның балқытуы үшін қажетті температура мен тотығуды бақылауға тиіс: температураны мыстың балқу температурасынан (1084,62 °C) төмен ұстаңыз және отты аз оттегі бар, тотығуды азайтатын жалынды пайдаланыңыз, әйтпесе жоғарыда сипатталған бұзушылық түрлеріне ыдырау қаупі бар.
Copper based "red goldstone" aventurine glass exists on a structural continuum with transparent red copper ruby glass and opaque "sealing wax" purpurin glass, all of which are striking glasses, the reddish colors of which are created by colloidal copper. The key variable is controlling the colloid size: goldstone has macroscopic reflective crystals; purpurin glass has microscopic opaque particles; copper ruby glass has submicroscopic transparent nanoparticles. The outer layers of a goldstone batch tend to have duller colors and a lower degree of glittery aventurescence. This can be caused by poor crystallization, which simultaneously decreases the size of reflective crystals and opacifies the surrounding glass with non reflective particles. It can also be caused by partial oxidation of the copper, causing it to redissolve and form its usual transparent blue green glass in ionic solution. When reheated for lamp working and similar uses, the working conditions should control the temperature and oxidation as required for the original batch melt: keep the temperature below the melting point of copper (1084.62 °C) and use an oxygen poor reducing flame, or risk decomposition into the failure modes described above.
Мыс емес алтын тастар
Алтын тас басқа элементтерге негізделген басқа да түстерде кездеседі. Мыс орнына кобальт немесе марганец қолданылуы мүмкін; нәтижесінде пайда болатын кристалдар күміс түсті болып көрінеді және сәйкес иондық түстің айқын матрицасында шағылысады, осылайша көк алтын тас немесе қызғылт алтын тас түзіледі. Жасыл алтын тас, немесе хром авентурині, шағылыстыратын бөлшектерін элементтік металл емес, хром оксидтерінен құрайды, бірақ қалған жағынан ол өте ұқсас. Мыстан жасалмаған алтын тастарды қайта қыздырғанда өңдеу оңайырақ, себебі оларға қойылатын тотығу талаптары азырақ және марганецтің (1246 °C) және кобальттың (1495 °C) балқу температурасы жоғары.
Goldstone also exists in other color variants based on other elements. Cobalt or manganese can be substituted for copper; the resulting crystals have a more silvery appearance and are suspended in a strongly colored matrix of the corresponding ionic color, resulting in blue goldstone or purple goldstone respectively. Green goldstone, or chrome aventurine, forms its reflective particles from chromium oxides rather than the elemental metal, but is otherwise fairly similar. The non copper goldstones are easier to work with when reheated, due to the less stringent reduction requirements and higher melting points of manganese (1246 °C) and cobalt (1495 °C).