Кіріспе

Эдо дәуіріне жататын Жапония аймағы

Цусима Фучу домені (対馬府中藩), сонымен қатар Цусима домені деп те аталады, Эдо дәуірінде Жапонияның домені болды. Ол қазіргі Нагасаки префектурасындағы Цусима аралындағы Цусима провинциясымен байланысты. Хан жүйесінде Цусима – мерзімді жер кадастрлық тіркеулері мен күтілетін егін жинамына негізделген саяси және экономикалық ұғым. Яғни, домен жер ауданына емес, кокудакаға сәйкес анықталды. Бұл Батыс Еуропаның феодализмінен ерекшеленеді.

Тарих

Со кланы Эдо дәуірінде бұрынғы феодальдық иеліктерін сақтап қалған санаулы даймё кландарының бірі болды. Секигахара шайқасында Токугава Иэясуға қарсы күш көрсеткенімен, Сё кланына шогунат Цусиманы басқару құқығын берді және оны Жосон Кореясымен дипломатиялық келіссөздер мен сауда қатынастарын жүргізуге тапсырды. Олар Корея миссияларын Жапонияда қабылдаумен айналысты. Фучу домені Осака мен Киото қалаларында импортты сатумен, экспортты сатып алумен шұғылданды. Нагасакидегі Нагасаки комиссарымен сауда және дипломатия мәселелерін талқылады. Бусан қаласында кеңсесі (waegwan) орналасқан, онда күнделікті сауда және дипломатиялық қызмет атқарылды. Фучу доменіне 100 000 кокулық хан мәртебесі берілді, бірақ шынайы өндірісі 30 000 кокудан аспады, себебі оның маңызды дипломатиялық мәртебесі және Кореямен сауда арқылы қол жеткізген экономикалық байлығы зор болды. 17 ғасырдың соңында Кореямен сауда және күміс кендерінен табыс алып өркендесе, 18 ғасырдан бастап сауданың төмендеуі мен күміс кендерінің азаюы салдарынан қиындыққа тап болды. Оның экономикалық реформалары мен шогунаттың тұрақты көмегі қаржылық жағдайын жақсартпады. Батыс империялық державаларының күшейіп келе жатқан қаупі Фучу доменіне ауыр тиді. 1861 жылы орыс әскери кемесі Цусима портын басып алды. Цусима үшін одан да жаман жағдай – шогунатты қолдаушылар мен оған қарсылар арасындағы ішкі қайшылықтардың күшеюі болды. 1862 жылы Сонно джой қозғалысының жетекшілерінің бірі болған Чошу доменімен одақ жасады. Алайда, 1864 жылы шогунатқа қарсы фракция тазартылды. Адам ресурстарын жоғалту Цусиманың Мэйдзи қалпына келтіру кезеңінде маңызды рөл атқаруына кедергі келтірді. Цусиманың соңғы даймёсы Со Шигемаса (Йошиаки) 1869 жылы Изухара префектурасының губернаторы болып тағайындалды, ал хан жүйесі жойылғаннан кейін 1884 жылы граф (хакушаку) атағын алды. Кореямен дипломатиялық байланыстарды жаңа Сыртқы істер министрлігі өз мойнына алды.