Кіріспе

1964 жылы түсірілген фильм

"Қызыл шөл" – Микеланджело Антониони режиссерлік еткен, Моника Витти мен Ричард Харрис бас рөлде ойнаған 1964 жылғы итальяндық драмалық фильм. Сценарийін Антониони мен Тонино Гера жазған, бұл Антонионидің алғашқы түсті фильмі болды. Оқиға Солтүстік Италияда өтеді, және көлік апатынан кейін өміріне бейімделе алмай қиналатын әйелдің тағдыры баяндалады. "Қызыл шөл" 1964 жылы өткен 25-ші Венеция кинофестивалінде "Алтын арыстан" жүлдесін жеңіп алды. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Бұл Антонионидің 1959-1964 жылдар аралығында Виттимен бірге түсірген төрт фильмнің соңғысы болды, ал одан бұрын "L'Avventura" (1960), "La Notte" (1961) және "L'Eclisse" (1962) фильмдері түсірілген.

Сюжет

Италияның Равенна қаласында Джулиана жас ұлы Валериомен бірге күйеуі Уго басқаратын мұнай-химия зауытына қарай жүрді. Жұмыстан бас тартқан жұмысшыларды көргенде, Джулиана бір жұмысшыдан жартысы жетілген сэндвич сатып алады. Олар адамгершілікке жат көріністер мен дыбыстарды туғызатын таңғажайып өнеркәсіптік құрылыстар мен қалдықтармен қоршалған. Зауыт ішінде Уго Аргентинаның Патагония жерінде өндірістік операция үшін жұмысшыларды жалдауға келген бизнес серіктесі Коррадо Зеллермен сөйлесіп жатыр. Уго мен Коррадо шулы фабрикада жайдары сөйлесіп жатыр, Джулиана келгенде. Уго Коррадоны Джулианамен таныстырады, ол Угоның кеңсесінде күтуге кетеді. Кейінірек Уго Коррадоға әйелі жол апатына ұшырап, денесі жараланбағанымен, ақыл-ойы дұрыс емес екенін айтады. Сол түні үйде Джулиана қатты қобалжып, құмға батып бара жатқанын түсінеді. Уго оны тыныштандыра алмайды, не оның не сезініп жатқанын түсіне алмайды. Корадо оған бос дүкенге барады, ол оны ашуды жоспарлап отыр және өзінің өмірі мен оның тыныштықсыз табиғаты туралы сөйлеседі. Ол оны жұмыскерлерді жалдау науқанының біріне Феррараға ертіп барады және ол өзінің психикалық жағдайы туралы мәліметтерді жанама түрде ашады. Ол оған ауруханада болғанда, дәрігерлер сүйе алатын біреуді немесе бір нәрсені табуды кеңес берген жас науқаспен кездескенін айтады. Ол жас әйелдің "өзінің астында жер жоқ, бір беткейден сүрініп, тұншығып, суға батудың алдында" сезінетінін айтады. Олар Медисинадағы радио обсерваторияға барады, онда Коррадо үздік жұмысшыны жұмысқа алады деп үміттенеді. Жан-жағы суық өнеркәсіптік сәулетпен қоршалған Джулиана өзінің жалғыздығы мен оқшаулануында жоғалғандай көрінеді. Келесі демалыс күні Джулиана, Уго және Коррадо ластанған сағаның бойында жүргенде, олар басқа бір ерлі-зайыпты Макс пен Линдамен кездеседі. Олар бірге Порто Корсинидегі өзен жағасындағы шағын шатырға барады. Олар үйде уақыттарын әзіл-оспақ, ойын-сауық, жыныстық қатынасқа қатысты сөздерді айтып, еріншек әңгімелесіп өткізеді. Джулиана осы ақымақ көңіл көтерулерден уақытша жұбаныш табады. Қалың тұманның астында олардың үйінің сыртында құпия кеме жағады. Осылайша олар бір-біріне жақындай түсті, әрі күйеуі оған көңіл бөліп, жанашырлық танытты. Бірде дәрігер кемеге кіргенде, Джулиана, инфекциялық аурудың салдарынан кеме карантинге жабылғанын көріп, үрейленіп, кемеден қашып кетеді. Кейіннен Уго жұмыс сапарына шығады, ал Джулиана Коррадомен көбірек уақыт өткізеді, оның уайымдары туралы көбірек айтады. Бір күні оның ұлы кенеттен белінен төменге шал болады. Ол полиомиелит жұқтырды деп қорқады, Джулиана оны аралда тұратын және оқшауланған шығанақтағы жағажайда жүзіп жүрген жас қыз туралы әңгімемен жұбатады. Қыз үйде, айналасында, бірақ құпия желкенді кеме жағаға жақындағаннан кейін, бұғаздағы барлық тау жыныстары тіріліп, оған бір дауыста ән салады. Көп ұзамай Джулиана Валерионың тек шал болып қалжыңдағанын біледі. Баласының неге осындай қатыгездік жасағанын түсіне алмай, Джулиананың жалғыздық пен оқшаулану сезімі қайтадан пайда болады. Жан күйзелісінен арылу үшін Джулиана Коррадоның бөлмесіне кіреді. Джулиана қатты күйзеліп, киімін шешіп алады. Бастапқыда ол Корадоның ұсыныстарына қарсы тұрады, бірақ ақырында екеуі оның төсегінде махаббат жасайды. Алайда бұл жақын қарым-қатынас Джулиананың жалғыздық сезімін жеңілдетуге еш септігін тигізбейді. Коррадо Джулиананы бос дүкенге апарады, онда ол шындықта "жаман" нәрсе бар екенін айтады. Кейін Джулиана кемежайдағы кемеге барады, онда ол шетелдік теңізшімен кездеседі және кеме жолаушыларды қабылдап-қабылдамағанын сұрайды. Ол күйеуіне сезімдерін білдіруге тырысады, бірақ күйеуі оның сөздерін түсінбейді. Ол өзінің жалғыздық сезімін мойындап: "Біз әрқайсымыз бөлекпіз", - дейді. Күннің кешінде Джулиана ұлымен күйеуінің зауытының жанында жүр. Валерио жақындаудағы улы сары түтін шығаратын түтінді байқап, улы заттар құстарды өлтіріп жатыр ма деп ойлайды. Джулиана оған құстар түтінге жақын ұшпауды үйренгенін айтады. Кейін екеуі фильмнің соңында кадрдан шығып кетеді.

Сыни қабылдау

1965 жылы TIME журналының бір рецензенті «Қызыл шөлді» «Антониони түсірген ең әдемі, ең қарапайым және ең батыл фильм» деп бағалап, режиссердің «әр кадрды суретшінің көзімен қарастыратынын» айтты. 1990 жылы Джонатан Розенбаум режиссердің «Джулиананы қоршаған өнеркәсіптік пішіндер мен түстермен жасаған керемет, есте қаларлық жұмысын; ол бағдаршазы жоқ, бірақ мүмкіндіктерге толы құрылымдармен толы ғылыми фантастикалық ландшафт арқылы қадам басады» деп жоғары бағалады. 2012 жылы The Daily Telegraph газетінде Робби Коллин Антонионидің «ерекше, модернистік бұрыштары мен түстің таңғажайып жаңашылдығы (өнеркәсіптік ландшафтқа үйлестіру үшін ағаштар мен шөпті оның өзі суреттегені) әр кадрды өнер туындысына айналдырады» деп жазды. The New Yorker журналынан Ричард Броди түске қатысты көзқарастың «фильмнің эмоционалдық және интеллектуалдық күшіне үлкен үлес қосқанын» айтты және «Оның фильмдеріндегі кейіпкерлер сырттай жұқас көрінеді, себебі олардың ортасы тым толық дамыған; бірақ ол орта, оларға сырттан болса да, олардың ажырамас бөлігі» деген пікір білдірді. Жапондық режиссер Акира Куросава «Қызыл шөлді» өзінің сүйікті фильмдерінің бірі деп атады.