Кіріспе

Ирандық тарихшы және тіл білімі маманы (1920–2018)

Эхсан Яршатер (احسان يارشاطر, 3 сәуір 1920 – 1 қыркүйек 2018) – Ирантану саласында маманданған ирандық тарихшы және тіл білімі маманы. Ол Иран зерттеулер орталығының негізін қалаушы және директоры, сондай-ақ Колумбия университетінің Иран зерттеулері бойынша Хагоп Кеворкян атындағы зейнеткер профессор болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері АҚШ университетінде персия тілінен толық уақытты профессор қызметін атқарган алғашқы адам. Ол әртүрлі академиялық мекемелерден 300 автордың мақалалары жарияланған «Энциклопедия Ираника» энциклопедиясының 40 редакторының бірі болды. Сонымен қатар, ол Селевкидтер, парфтар және сасанидтер тарихын қамтитын «Иранның Кембридж тарихының» үшінші томын және «Парсы әдебиеті» атты томды редакциялады. Ол «Персия әдебиетінің тарихы» атты он алты томдық серияның да редакторы болды. Ол ғылыми еңбектері үшін бірнеше халықаралық сыйлықтарға ие болды, оның ішінде 1959 жылы ЮНЕСКО сыйлығы және 1991 жылы UCLA-дан Исламтанудағы жетістіктері үшін Джорджио Леви Дела Вида медалі. Оның құрметіне Лондон университетінде, Калифорния университетінде (Лос-Анджелес) және Париждегі Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығында лекция оқу циклы ашылды.

Өмір және мансап

Иранның Хамедан қаласында туған Эхсан Яршатер Тегеран университетінде парсы тілі мен әдебиетін, ал Лондон университетінің Шығыс және Африка зерттеулер мектебінде (SOAS) Вальтер Бруно Хеннингпен бірге иран филологиясын (көне және орта иран тілдерін) оқыды. Оның Тегеран университетіндегі диссертациясы Тимур әулетінің шаһрухы (15 ғасыр) тұсындағы парсы поэзиясына арналған. Оның Лондон университетіндегі диссертациясы, кейіннен «Оңтүстік тати диалектілерінің грамматикасы» (Mouton, 1969) деген атпен жарық көрген, Қазвиннің оңтүстік-батысында қолданылатын тати диалектілерінің бірнешеуін сипаттайды. Ол қазіргі батыс ирандық диалекттер, әсіресе тати және талеши, парсы тілінің еврей диалектілері (Лотараиді қоса) және парсы мифологиясы туралы көптеген мақалалар жариялаған. Оның ата-анасы ирандық яһудилер болып, бахаи дініне кірген, бірақ ол ересек күнінде бахаи дінімен байланысы болмады.