Енгүри су электр стансасы Грузияда орналасқан, әлемдегі ең биік бетон аркалық бөгеттердің бірі. Құрылыс тарихы, орналасқан жері және маңызы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грузияның Тсаленджиха қаласындағы бөгет
Dam in Tsalenjikha, Georgia
Энгюри бөгеті – Грузияның Тсаленджиха қаласында Энгюри өзенінде орналасқан су электрлік бөгет. Қазіргі таңда, бұл әлемдегі екінші биік бетон аркалы бөгет, оның биіктігі 780 метрді құрайды. Бөгет Жвари қаласының солтүстігінде орналасқан. Ол Абхазия аумағында ішінара орналасқан Энгюри су электр станциясының (СЭС) бір бөлігі болып табылады.
The Enguri Dam is a hydroelectric dam on the Enguri River in Tsalenjikha, Georgia. Currently, it is the world's second highest concrete arch dam, with a height of It is located north of the town of Jvari. It is part of the Enguri hydroelectric power station (HES) which is partially located in Abkhazia.
Тарих
Кеңес Одағының бірінші хатшысы Никита Хрущев бастапқыда Бзыб өзенінде ірі бөгет және гидроэлектр стансасы салуды ұсынды, себебі оның сүйікті демалыс орны өзеннің сағасына жақын, Пицунда қаласында орналасқан болатын. Бірақ, оның сарапшылары Бзыб өзенінде салынған бөгет Пицунда жағалауының эрозиясына қатысты ауыр салдарларға алып келетінін хабарлады, сондықтан соңында бөгет оның орнына Энгюри өзенінде салынды, онда жағалауға тигізетін әсері аз деп бағаланды. Энгюри бөгетінің құрылысы 1961 жылы басталды. Бөгет 1978 жылы уақытша пайдалануға берілді және 1987 жылы толық аяқталды. 1994 жылы «Hydro Québec» компаниясының инженерлері бөгетті тексеріп, оның «өте нашар күйде» екенін анықтады. 1999 жылы Еуропалық комиссия Грузияға Энгюри ГЭС-індегі шұғыл жөндеу жұмыстарына 9,4 миллион евро бөлді, соның ішінде грузин жағындағы аркалық бөгеттегі тоқтату құрылғысын ауыстыру және Абхазия жағындағы электр стансасының бес генераторының біреуін жаңарту кірді. 1980 жылдардың басында Энгюри бөгетін Құдони бөгетімен байланыстыру үшін бірнеше радиорелелік стансалар салынды. Релелік стансалар электр қуатына қол жеткізуге мүмкіндік болмайтын қашықт аймақта орналасқандықтан, олар сегіз радиоизотопты термоэлектр генераторларымен (РИТГ) қуаттандырылды. Алайда, Грузияның КСРО-дан тәуелсіздік алуы жақындағанда Худони бөгетінің құрылысы тоқтатылды. Стансалар мен олардың РИТГ-лері тасталып, кейіннен бөлшектелді. РИТГ-лер сол кезде жоғалып кетті. 1998 жылы екеуі қайта табылды, бірақ ешкім зардап шекпеді. 1999 жылы тағы екеуі табылды, олар да жарақат алуға немесе сәулеленуге себеп болмады. 2001 жылы тағы екеуі қайта ашылды, бұл Лия радиологиялық оқиғасына әкеп соқты. Қалған екі көзінің орны әлі белгісіз.
Soviet First Secretary Nikita Khrushchev initially proposed a major dam and hydroelectric power scheme on the Bzyb River as his favourite resort was located near the mouth of the river at Pitsunda. However, his experts informed him that a dam built on the Bzyb River would have had catastrophic effects in causing beach erosion at Pitsunda, so in the end the dam was built on the Enguri River instead, where the impact upon the coastline was assessed to be considerably less pronounced. Construction of the Enguri dam began in 1961. The dam became temporarily operational in 1978, and was completed in 1987. In 1994, the dam was inspected by engineers of Hydro Québec, who found that the dam was "in a rare state of dilapidation". In 1999, the European Commission granted €9.4 million to Georgia for urgent repairs at the Enguri HES, including replacing the stoplog at the arch dam on the Georgian side and, refurbishing one of the five generators of the power station at the Abkhaz side. In the early 1980's, a series of radio relays were built to connect the Enguri Dam with the Hudoni Dam, which was under construction. The relays were in remote territory with no access to electricity, and thus were powered with a series of eight radioisotope thermoelectric generators (RTGs). However, the Hudoni dam's construction was stopped as Georgian independence from the Soviet Union drew near. The stations and their RTGs were abandoned and eventually dismantled. The RTG's became lost at this time. Two were rediscovered in 1998, leading to no injuries. Two more were found in 1999, and again led to no injuries or significant radiation exposure. Two more were rediscovered in 2001, which led to the Lia radiological accident. The other two sources remain unaccounted for.
Техникалық ерекшеліктері
Энгюри ГЭС-і – гидроэлектр станцияларының каскады, оның ішінде Энгюри ГЭС-інің бөгеттік бұрылыс құрылысынан басқа, 1-Perepad ГЭС-інің бөгетке жақын орналасқан құрылысы және Қара теңізге құйылатын су шығару арнасында орналасқан 2, 3 және 4-Perepad ГЭС-терінің үш ұқсас арналық құрылысы бар. Аркалық бөгет Грузияның бақылауындағы Үрге Сванетия аймағында орналасса, электр станциясы бөлінген Абхазияның Ғали ауданында орналасқан. Enguri ГЭС-і 20 турбинадан тұрады, олардың әрқайсысының номиналды қуаты 66 МВт, ал жалпы қуаты 1320 МВт-қа жетеді. Оның орташа жылдық қуаты 3,8 ТВт·сағ құрайды, бұл 2007 жылғы Грузияның электрмен толық қамтамасыз етілуінің шамамен 46% құрайды. 1992 жылғы келісімге сәйкес Абхазия 40% алса, қалғаны Грузияға тиесілі, бірақ 2010 жылдардың соңында Абхазиядағы тұтыну, ішінара биткоин өндірісінің өсуіне байланысты, айтарлықтай артты. 2015 жылы Жвари қаласында орналасқан нысанның аркалық бөгеті Грузияның мәдени мұра тізіміне енгізілді.
The Enguri hydroelectric power station (HES) is a cascade of hydroelectric facilities including, in addition to the dam diversion installation of the Enguri HES proper, the near dam installation of the Perepad HES 1 and three similar channel installations of the Perepad HESs 2, 3, and 4 located on the tailrace emptying into the Black Sea. While the arch dam is located on the Georgian controlled territory in Upper Svanetia, the power station is located in the Gali District of breakaway Abkhazia. Enguri HES has 20 turbines with a nominal capacity of 66 MW each, resulting in a total capacity of 1,320 MW. Its average annual capacity is 3.8 TWh, which is approximately 46% of the total electricity supply in Georgia as of 2007. According to the 1992 agreement Abkhazia gets 40% and the rest of Georgia gets 60%, however in the late 2010s the Abkhazian consumption increased significantly driven in part by bitcoin mining. The facility's arched dam, located at the town of Jvari, was inscribed in the list of cultural heritage of Georgia in 2015.