Кіріспе
Христиан дінінің маңызды саласы – Шығыс православие шіркеуінің діні, ілімі және дәстүрі. Шығыс православие, әлдебірде Шығыс православие христиандығы немесе Византия христиандығы деп те аталады, Рим католиктері мен протестантизммен бірге Халкидон христиандығының үш негізгі саласының бірі болып табылады. Бірінші мыңжылдықтағы Пентархия сияқты, негізгі (немесе "каноникалық") Шығыс православие шіркеуі бір-бірінен тәуелсіз автокефальдық шіркеулерге ұйымдастырылған. XXI ғасырда негізгі автокефальдық шіркеулердің саны он жетіге жетеді; сонымен қатар, негізгі шіркеулер мойындамайтын автокефальдық шіркеулер де бар. Автокефальдық шіркеулер өздерінің басшысын (приматын) сайлайды. Автокефальдық шіркеулердің басқа шіркеулерге қатысты юрисдикциясы (билігі) болуы мүмкін, олардың кейбіреулері "автономды" мәртебесіне ие, яғни қарапайым епархияларға қарағанда көбірек тәуелсіздікке ие. Осы юрисдикциялардың көпшілігі бір немесе бірнеше қазіргі мемлекеттердің аумақтарымен сәйкес келеді; мысалы, Мәскеу патриархаты Ресейге және басқа посткеңестік мемлекеттерге қатысты. Олар сондай-ақ метрополияларды, епископтықтарды, приходтарды, монастырларды немесе диаспораларға сәйкес келетін шеткі метохиондарды қамтуы мүмкін, олар примат тұратын елден тыс жерлерде де орналасуы мүмкін (мысалы, Константинопольдің Экуменикалық патриархатының жағдайы, оның каноникалық аумағы ішінара Солтүстік Грекияда және шығыста орналасқан); кейде олар бір-бірімен тоғысады (Бухарест және Мәскеу патриархтарының юрисдикциялары тоғысатын Молдованың жағдайы). Шығыс православиесінің таралуы Жерорта теңізі бассейнінің шығыс бөлігінде Византиялық грек мәдениеті аясында басталды.
the religion, doctrine and tradition of the Eastern Orthodox Churchrelated subjects
Eastern Orthodoxy, otherwise known as Eastern Orthodox Christianity or Byzantine Christianity, is one of the three main branches of Chalcedonian Christianity, alongside Roman Catholicism and Protestantism. Like the Pentarchy of the first millennium, the mainstream (or "canonical") Eastern Orthodox Church is organised into autocephalous churches independent from each other. In the 21st century, the number of mainstream autocephalous churches is seventeen; there also exist autocephalous churches unrecognized by those mainstream ones. Autocephalous churches choose their own primate. Autocephalous churches can have jurisdiction (authority) over other churches, some of which have the status of "autonomous" which means they have more autonomy than simple eparchies. Many of these jurisdictions correspond to the territories of one or more modern states; the Patriarchate of Moscow, for example, corresponds to Russia and some of the other post Soviet states. They can also include metropolises, bishoprics, parishes, monasteries, or outlying metochions corresponding to diasporas that can also be located outside the country where the primate resides (e. g., the case of the Ecumenical Patriarchate of Constantinople whose canonical territory is located partly in northern Greece and the east); sometimes they overlap (the case of Moldova where the jurisdictions of the patriarchs of Bucharest and of Moscow overlap). The spread of Eastern Orthodoxy began in the eastern area of the Mediterranean Basin within Byzantine Greek culture.
Үштік
Шығыс православиелік христиандар Үштікке сенеді, яғни үш бөлек, құдайлық жандарға (гипостаздар), олардың арасында ешқандай араласу немесе өзгешелік жоқ, және олардың әрқайсысының бір ғана құдайлық мәні бар (ousia, грекше: οὐσία) – жаратылмаған, материалдық емес және мәңгілік. Бұл үш жанда бір-бірімен қарым-қатынасы арқылы айырмашылығы анықталады. Әке мәңгілік, тумаған және ешнәрседен туындамаған, Ұл мәңгілік және Әкеден туған, ал Киелі Рух мәңгілік және Әкеден шығады. Шығыс православиелік ілімдегі Үштік туралы тұжырымдар Никеялық символде қысқаша баяндалған. Шығыс православиелік христиандар Құдайға монотеистік көзқараспен сенеді (Құдай жалғыз), ол трансцендентті (материалдық әлемнен толығымен тәуелсіз және одан бөлек) және имманентті (материалдық әлемге араласатын) болып табылады.
Мәсіхтің қайта тірілуі
Шығыс православие шіркеуі Исаның өлімі мен қайта тірілуін Жаңа Өсиеттегі Інжілдерде сипатталған нақты тарихи оқиғалар деп түсінеді.
Мәсіхшілік өмір
Шіркеудің ілімі бойынша, шығыс православиелік христиандар, крещение арқылы, тәубеге келіп, құтқарылудың жаңа өміріне енеді. Бұл өмірдің мақсаты – Киелі Рухтың жұмысы арқылы Құдайдың өміріне ортақтасу. Шығыс православиелік христиан өмірі – рухани саяхат, онда әр адам Мәсіхке еліктеп және үнсіздік сақтап (хесихазм), үздірмей дұға етуді дамытады. Әрбір өмір шіркеудің өмірінде, Мәсіхтің денесінің мүшесі ретінде өтеді. Сөйтіп, Киелі Рухтың іс-қимылындағы Құдайдың махаббатының оты арқылы әр мүше осы өмірде басталып, келесі өмірде жалғасатын Мәсіхпен толық бірігіп, қасиеттірек болады. Шіркеу Құдайдың бейнесі бойынша туған әркімнің, Құдайға ұқсау арқылы бейнесін толықтыруға, яғни тәухидке (theosis) шақырылатынын үйретеді. Табиғатынан құдайлыққа ие Жаратушы Құдай, әр адамға Өзінің рақым сыйына ортақтасуға мүмкіндік береді. Шығыс православие шіркеуі, өзін Мәсіхтің денесі деп түсініп, христиан өмірінің Мәсіхтегі оның барлық мүшелерінің бірігуіне алып келетінін ескере отырып, шіркеуді Мәсіхтің барлық мүшелерін – қазірде жерде өмір сүретіндерді де, ғасырлар бойы көктегі өмірге өткендерді де қамтиды деп санайды. Бұл қауымға барлық уақыттардағы христиан қасиеттілері, сондай-ақ соттар, пайғамбарлар және алғашқы өсиеттегі (келісімдегі) адал яһудилер, Адам мен Хауа, тіпті періштелер мен көктегі әскерлер кіреді. Шығыс православиелік қызметтерде жердегі мүшелер, көктегі мүшелермен бірге Мәсіхтегі бір қауым ретінде Құдайға құлшылық етеді, бұл одақ уақыт пен кеңістікті басып өтеді және көкті жермен байланыстырады. Бұл шіркеудің бірлігі кейде қасиеттілердің әрекеттестігі (communion) деп аталады.
Қасиетті Мария және басқа да әулиелер
Қасиеттілердің арасында ең бастысы – Мәриям (көбінесе Теотокос немесе Богородица: "Құдай анасы" деп аталады). Шығыс православие теологиясында Құдай анасы – Ескі Келісімдегі Келісім сандығында (өйткені ол Жаңа Келісімді Мәсіхтің тұлғасында алып жүрді) және Мұсаға көрсетілген жанып тұрған бұта (Құдай анасының Құдайды жеместен алып жүруін бейнелейді) сияқты архетиптердің орындалуы болып табылады. Шығыс православие шіркеуі Мәсіхтің тұқымдану сәтінен бастап толыққанды Құдай да, толыққанды адам да болғанына сендіреді. Сондықтан Мәриям, оған босанған анасы ретінде Құдайлық қасиеттерді мойындау үшін Богородица немесе Теотокос деп аталады. Оның тазалығы Құдайды ұрықтандыру кезінде бұзылмағаны, оған ешқандай зиян келмегені және ол мәңгілікке таза қалғаны да сенеді. Мәсіхтің "бауырлары" туралы жазбалар туысқандар ретінде түсіндіріледі. Шығыс православие іліміндегі құтқарылу тарихындағы ерекше орнына байланысты Мәриям осы діндегі барлық басқа қасиеттілерден жоғары құрметке ие және Құдай оның арқылы атқарған ұлы ісі үшін ерекше қадірленеді. Шығыс православие шіркеуі барлық әулиелердің денелерін қасиетті деп санайды, себебі олар қасиетті құпиялар деп аталатын рәсімдерге қатысады. Әулиелермен байланысты заттар да, олардың жердегі істеріне қатысқандықтан қасиетті саналады. Шығыс православие шіркеуінің ілімі мен дәстүріне сәйкес, Құдай өзі әулиелердің қасиетті реліквияларының қасиеттілігіне куәлік етеді, олармен байланысты көптеген кереметтер тарих бойында, тіпті Киелі кітап заманынан бері хабарланған, көбінесе аурулар мен жарақаттардан айығумен байланысты.
Эсхатология
Шығыс православиелік христиандар адам өлген кезде жаны уақытша денеден бөлінеді деп сенеді. Ол Жерде қысқа мерзімге қалғанмен, уақытша соттан кейін жұмаққа (Ыбырайымның жанында) немесе Хадестің қараңғылығына жіберіледі. Православ шіркеуі католиктердің тазару орны туралы ілімін қабылдамайды. Осы екі күйдің кез келгенін бастан өткеру – тек "алдын ала талқылау" – жан ғана сезінеді – соңғы сотқа дейін, онда жан мен дене қайта біріктіріледі. Шығыс православиеліктер соңғы сотқа дейін жанның Хадестегі жағдайына ізгі адамдардың махаббаты мен дұғаларының әсер ететініне сенеді. Осы себепті шіркеу шіркеуінің қайтыс болған күнінің үшінші, тоғызыншы, қырықыншы күні және шығыс православиелік христианның бір жылдығында өлгендер үшін арнайы дұға оқиды. Жыл бойына қайтыс болғандарды еске алуға арналған бірнеше күндер бөлінеді, кейде оларға сенбейтіндер де кіреді. Бұл күндер көбінесе сенбі күндеріне түседі, себебі Мәсіхтің денесі сол күні қабірге қойылған. Православ христиандары Киелі кітапты 7-ші экуменикалық собор жариялағандай, Мәсіхтің сөздік иконасы деп санайды. Олар Киелі кітапты киелі жазу деп атайды, яғни Мәсіх пен Киелі Рухтың жетелеуімен жазылған, христиандық сенімнің негізгі шындықтарын қамтитын жазу. Киелі жазу қасиетті дәстүрдің негізгі және беделді жазбалық куәлігін құрайды және барлық православиелік ілім мен сенімнің негізі болып табылады. Киелі жазу ретінде бекітілгеннен кейін, Шығыс православие шіркеуі кітаптардың толық тізімін құрметті және оқу мен зерттеуге пайдалы деп санайтынына ешқандай күмән болған емес, тіпті ол кейбір кітаптарды басқаларынан жоғары бағаласа да, төрт Евангелиені ең жоғары санайды. Атауға жеткілікті маңызды кіші топтардың ішінде "Анагигноскомена" (ἀναγιγνωσκόμενα, "оқылған нәрселер") Ескі өсиеттің он кітабын қамтиды, олар протестанттық канонда қабылданбаған, бірақ Шығыс православиелік шіркеулер ғибадат қызметтерінде оқуға лайық деп санайды, тіпті олар еврей канонының 39 кітабынан төмен бағаланса да. Ең төменгі деңгейде протестанттар мен католиктердің екеуі де қабылдамаған кітаптар бар, олардың ішінде 151-ші псалм да бар. Ол псалм болғанымен, псалмдар кітабында кездеспейді. Шығыс православиесі "Сола скриптура" ілімін қабылдамайды. Керісінше, Шығыс православиесі өз шіркеуінің Құдайға қатысты жазудың не екенін анықтағанын және осылайша, өз шіркеуінің Құдайға қатысты жазудың мағынасын түсіндіретінін үйретеді. Шығыс православиелік түсіндіру бойынша Құдайға қатысты жазулар тарихи фактілерді, поэзияны, идиоманы, метафораны, теңеуді, моральдық аңыздарды, параболаларды, пайғамбарлықтарды және даналық әдебиеттерді қамтиды, және олардың әрқайсысы оны түсіндіруде өзіндік ерекшеліктерге ие. Құдайға қатысты жазулар құдайлық шабыттанған болғанымен, онда әлі де адам тіліндегі сөздер бар, адамдар тани алатын формада реттелген. Шығыс православие шіркеуі Киелі кітапты адал, тарихи тұрғыдан зерттеуге қарсы емес.
Қасиетті дәстүр мен әулие аталар келісімінің
Шығыс православиесінде "әр жерде, әрқашан және барлық адамдарда сенген сенім" деп аталады. Бұл сенім Исаның елшілеріне үйреткені, Киелі Рухтың күшімен Пентикост күні тірілгені және болашақ ұрпақтарға қосымшалар мен кемітулерсіз беріліп келген қасиетті дәстүр деп біледі. Шығыс православие шіркеуінде қасиетті дәстүр өзгермейді, себебі ол өзгермейтін нәрселерді қамтиды: Әке, Ұл және Киелі Рух құдайлығындағы Бір Құдайдың мәні, Құдайдың өз халқымен болған қарым-қатынасының тарихы, Израиль халқына берілген Заң, Мәсіхтің шәкірттері мен яхудилерге берген және кітапта жазылған барлық үйретімі, оның ішінде теңеулер, болжамдар, кереметтер және оның адамзатқа көрсеткен зор қарапайымдылығы. Ол сондай-ақ шіркеудің құлшылығын қамтиды, ол синагог пен ғибадатхананың құлшылығынан өркендеп, Мәсіхтің соңғы кешкі аста кеңейтілді, және осы құлшылықта білдірілетін Құдай мен оның халқы арасындағы қарым-қатынасты, Мәсіх пен оның шәкірттері арасында да дәлелденген. Бұл Мәсіхтің шәкірттерін елшілер етіп тағайындаған билігін де қамтиды. Қасиетті дәстүр берік, тіпті талапкер, бірақ қатал немесе заңдық емес; керісінше, ол шіркеуде тірі және тыныс алады. Мысалы, Жаңа Өсиеттің барлығы алғашқы шіркеу (көбінесе елшілер) жазған. Барлық Киелі кітап алғашқы шіркеуде қасиетті жазба ретінде қабылданды. Жазу және қабылдау бес ғасырға созылды, осы уақытқа дейін қасиетті жазбалардың өзі қасиетті дәстүрдің бір бөлігіне айналды. Бірақ қасиетті дәстүр өзгерген жоқ, себебі "әр жерде, әрқашан және барлық адамдарда сенген сенім" өзгеріссіз қалды, қосымшалар мен кемітулерсіз. Құдайға арналған литургияның және шіркеудің басқа да құлшылықтары мен құлшылық ету әдеттерінің тарихи дамуы "өзгеріссіз" кеңею мен өсудің ұқсас мысалын ұсынады. Бұлардан басқа, қасиетті дәстүрге жеті экуменикалық соборлардың ілімдік анықтамалары мен сенім мәлімдемелері, оның ішінде Никея-Константинополь сенімі, кейінірек жергілікті соборлар, патристикалық жазбалар, канондық құқық және иконалар кіреді. Қасиетті дәстүрдің барлық бөліктері бірдей күшті деп есептелмейді. Кейбіреулері – қасиетті жазбалар ең бастысы, құлшылықтың белгілі бір аспектілері, әсіресе Құдайға арналған литургияда, экуменикалық соборлардың ілімдері, Никея-Константинополь сенімі – мәңгілік, қайтарылмайтын бекітілген билікке ие. Алайда жергілікті соборлар мен патристикалық жазбаларда шіркеу таңдаулы үкім шығарады. Кейбір соборлар мен жазушылар кейде қателікке ұшырап, кейбіреулері бір-бірімен қайшы келеді. Собордың мәлімдемелері немесе жарлықтары оның консенсусын көрсетеді (егер ол табылса). Экуменикалық соборлар тек маңызды, қиын немесе кең таралған мәселелерге шақырылады, сондықтан кіші соборлар оларды шешу үшін жеткіліксіз. Экуменикалық соборлардың мәлімдемелері мен канондары бүкіл шіркеудегі өкілдігі арқасында міндетті күшке ие, олар арқылы шіркеудің ой-пікірі оңай көрінеді. Алайда, барлық мәселелер бірдей қиын емес, сондықтан оларды шешу үшін экуменикалық собор қажет емес. Кейбір ілімдер немесе шешімдер, ресми мәлімдемеде айқындалмаған немесе ресми түрде жарияланбаған, алайда шіркеу ішкі даусыздықсыз, бірауыздан ұстанады, және олар, сондай-ақ шіркеудің ой-пікірін көрсетеді, олар экуменикалық собордың ресми мәлімдемесі сияқты берік қайтарылмайды. Формалдылықтың жоқтығы қасиетті дәстүрдің биліксіздігін білдірмейді. text=Апталық циклдің әр күні белгілі бір ерекше естеліктерге арналған. Жексенбі - Мәсіхтің қайта тірілуіне арналған; Дүйсенбі - қасиетті денесіз күштерді (фәрештәлерді, бас періштелерді және т.б.) құрметтеуге арналған; Сейсенбі - пайғамбарларға және әсіресе пайғамбарлардың ең ұлысына, Иеміздің Бағушысы және Баптисті Жақияға арналған; Сәрсенбі - айқышқа бағышталған және Яһуданың сатқындығын еске алады; Бейсенбі - қасиетті елшілер мен иерархтарды, әсіресе Ликиядағы Мира епискобы Николайды құрметтейді; Жұма - айқышқа және айқыштағы өлімді еске алады; Сенбі - барлық қасиеттілерге, әсіресе Құдайдың анасына және қайта тірілу мен мәңгілік өмірге үмітпен осы өмірден кеткендердің бәріне арналған.
Музыка және ән айту
Діни ән-жырдың құрамында октаэхос – сегіз тондық (ладовый) жүйе қолданылады, ол батыстағы григориандық ладтарға және басқа да ежелгі христиан музыкалық жүйелеріне ұқсас. Византиялық музыка микротонды болып табылады. Дегенмен, солтүстік славяндар Znamenny әнінің түрлі жергілікті нұсқалары арқылы дамыған қарапайым тоналды жүйелерді пайдаланған; қазіргі күні батыс музыкасы, көбінесе төрт дауыстық гармониямен, ал "тондар" – әуендердің жиынтығы ғана. Көптеген дәстүрлі және қабылданған нұсқалар мен стильлер бар, және олар мәдениеттер арасында кеңінен өзгешеленеді.
Монастықтың
Шығыс православие шіркеуі Таяу Шығыстағы және Византиялық Анатолиядағы ерте христиандық дәуірінен бастау алған монастырь және аскетизм дәстүрлеріне ерекше мән береді және оларды жоғары деңгейде бағалайды. Христиандық-православие монастырьының ең маңызды орталықтары – Синай түбегіндегі (Мысыр) Святая Екатерина монастыры және Солтүстік Грекиядағы Афон тауы. Барлық епископтар монахтар болып табылады; егер монах емес адам епископ болып сайланса, ол қасиетті санға ие болу үшін алдымен монахқа тонуы керек. Дәстүр бойынша, дін қызметкері болу үшін ер адам монах немесе үйленген болуы тиіс.
Таңбашалар
Иконографияның кейбір аспектілері христиандыққа дейінгі Рим және эллиндік өнерден елес алады. Генри Чадвик былай деп жазды: "Бұл сезімде белгілі бір шындық бар еді. Мәсіхтің билік тағында отырған Құдіретті Раббы ретінде бейнеленген суреттері Зевстің суреттеріне қарызды болды. Құдай анасының бейнелері бұрынғы пұтқа табынушылық дәуірінде құрметтелген анайы қасиеттерден толыққанды тәуелсіз болған жоқ. Адамдардың санасында әулиелер бұрын батырлар мен құдайлар атқарған рөлді иеленді." Иконалар шіркеулердің қабырғаларын безендіреді және көбінесе ішкі құрылымды толығымен жабады. Көптеген Шығыс православие үйлерінде отбасылық дұға оқуға арналған жеке орын болады, әдетте күн шығысына қарап тұратын қабырғада, онда көптеген иконалар ілінген. Иконалар шіркеудің басынан бері православие христиандығының бір бөлігі болып келеді.
Иконостас
Иконостас – шіркеуде ғибадатхананы негізгі бөлігінен бөліп тұратын иконалар мен діни суреттерден құралған қабырға. Иконостас – шіркеудің кез келген жеріне қойылатын көшмелі икона тұрағы. Қазіргі заманғы иконостас 11 ғасырда Византиялық храмнан дамыған. Иконостастың дамуы, әлдебір дәрежеде, 14 ғасырғы Гесихаст мистикасымен және орыс православие шіркеуінің ағаш өңдеу шеберлігімен байланысты болуы мүмкін. Алғашқы, төбесіне дейін биік, бес деңгейлі орыс иконостасын Андрей Рублёв 1408 жылы Владимирдегі Успение соборында жасаған.
Өнер және сәулет
Нью-Йорк қаласының жоғарғы шығыс бөлігіндегі Қасиетті Үштік архиепископтық соборы Батыс жарты шарындағы ең ірі Шығыс православие христиан шіркеуі.
Жергілікті әдет-ғұрыптар
Жергіліктілік шіркеулік юрисдикцияның аймақтық терминдері арқылы да білдіріледі, бұл көбінесе ұлттық шекаралармен сәйкес келеді. Көптеген православие шіркеулері ұлттық атау қабылдайды (мысалы, албан православиелік, болгар православиелік, грузин православиелік, грек православиелік, румын православиелік, орыс православиелік, серб православиелік, украин православиелік және т.б.), және бұл атау қызметтерде қандай тіл қолданылатынын, қай епископтар басшылық ететінін және нақты қауымдар қай типик сақтайтынын анықтайды. Таяу Шығыста православие христиандары әдетте Рум ("Римдік") православиелік деп аталады, себебі олардың Шығыс Рим (Византия) империясымен тарихи байланысы бар.
Киелі құпиялар (сакраменттер)
Батыс елдерінде көбінесе сакраменттер немесе сакраментальдар деп аталатын нәрселер Шығыс православиеліктер арасында "қасиетті құпиялар" деп танылады. Рим-католик шіркеуі жеті сакраментті санайды, ал көптеген протестанттық топтар екі (крещение және Евхаристия) немесе тіпті бірін де санамайды, ал Шығыс православиесі олардың санын шектемейді. Дегенмен, әдемілік үшін, катехизистерде көбінесе жеті үлкен құпия туралы айтылады. Олардың арасында қасиетті тамақтандыру (тікелей байланыс), крещение, Миропомазание, тәуба тарту, май құю, неке және дін қызметкеріне бекіту рәсімдері бар. Бірақ бұл термин басқа да қасиетті амалдарға, мысалы, монастырлық шаш қиюға немесе киелі суды баталауға да дұрыс қолданылады, сондай-ақ ораза ұстау, садақа беру немесе шам жағу, құрбан шалу, дұға ету немесе тамаққа Құдайдың батасын тілеу сияқты қарапайым амалдарды да қамтиды.
Шомылдыру рәсімінен өту
Шомылдыру – ескі, күнәлі жандарды жаңа, таза жандарға айналдыратын құпия. Ескі өмір, күнәлар, жасалған барлық қателіктер кешіріліп, жаңа бет ашылады. Шомылдыру арқылы адам Шығыс Православ шіркеуінің мүшесі болып, Мәсіхтің денесімен бірігеді. Қызмет барысында суға бата беріледі. Катехумен Қасиетті Үштік атынан үш рет толық суға батырылады. Бұл – Мәсіх айқышқа шегеленіп, жерленгеніне қатысу арқылы «ескі адамның» өлімі, ал Мәсіхтің қайта тірілуіне қатысу арқылы жаңа өмірге қайта тууы саналады. Шомылдыру құпиясын дұрысымен епископтар мен дін қызметкерлері жүргізеді, бірақ шұғыл жағдайларда кез келген Шығыс Православ христиан шомылдыру рәсімін орындай алады.
Құрбандық шалу
Хризмация (кейде растау деп те аталады) – шомылдыру рәсімінен өткен адамға Киелі Рухтың сыйы Киелі Хризммен майлау арқылы берілетін құпия. Әдетте, бұл рәсім шомылдыру рәсімінен кейін бірден сол қызметтің бір бөлігі ретінде орындалады, бірақ Шығыс Православ шіркеуіне қайта оралуға ниеттенгендерді қабылдау үшін де қолданылады. Шомылдыру – адамның Мәсіхтің өлімі мен тірілуіне қатысуы болса, Хризмация – адамның Ыдыс тойында Киелі Рухтың түсуіне қатысуы. Шомылдырылып, Хризмацияланған Шығыс Православ христиан шіркеудің толық құқықты мүшесі болып саналады және жасына қарамастан, Евхаристияны қабылдауға құқылы.
Неке
Православтық көзқарас бойынша, неке – қасиетті құпиялардың немесе тағылымдардың бірі. Көптеген басқа христиандық дәстүрлерде де, мысалы, католицизмде, ол әйел мен еркекті мәңгілік одаққа және Құдай алдындағы махаббатқа біріктіруге қызмет етеді, Мәсіхтің және оның Ізгі хабарына еру, сондай-ақ олардың қасиетті одағы арқылы адал, қасиетті отбасыны тәрбиелеу мақсатымен. Шіркеу некені бір еркек пен бір әйелдің арасындағы одақ деп есептейді, ал кейбір православие басшылары бір жынысты некеге қатысты қарсылық білдірген. Иса (Ғали) былай деді: «Олар өлгендерден қайта тірілгенде, үйленбейді де, үйлендірмейді, бірақ періштелердей болады» (Марқ 12:25). Православтық христиан үшін бұл аят Патшалықта неке жойылмайды дегенді білдірмейді, алайда қарым-қатынастар «денелі» емес, «рухани» болатынын көрсетеді. Шіркеу кейде жұбайлардың ажырасуы қажет болатын сирек жағдайларды мойындайды, бірақ азаматтық ажырасуды ресми мойындамайды. Православие үшін неке бұзылмайтындығы – оны бұзуға болмайтындығын білдіреді, мұндай одақтың бұзылуы, қасиетті саналатындықтан, неке адалдығын бұзу немесе серіктестердің біреуінің ұзақ уақыт жоқ болуынан туындайтын құқықбұзушылық болып табылады. Сондықтан, қайтадан үйлену – шіркеудің күнәлі жандарға көрсеткен инабаты.
Қасиетті ордерлер
Жесір қалған дін қызметкерлері мен дьякондар қайтадан үйленбеуі мүмкін, және мұндай дін қызметкерлерінің монастырға келуі (күмбездік бойдақ өмірді қараңыз) кең таралған. Бұл жесір қалған дін қызметкерлерінің әйелдеріне де қатысты, олар қайтадан үйленбей, балалары жетілгенде кесіп, монах болады. Қасиетті санға тек ер адамдар ғана қабылданады, бірақ дьякониссалар тарихи түрде шіркеуде литургиялық және пасторлық міндеттерді атқарған. 2016 жылы Александрия Патриархаты дьяконисса орденін қайта жаңарту туралы шешім қабылдады. 2017 жылдың ақпан айында Патриарх Феодор II Александрия Патриархаты шеңберінде бес әйелді дьяконисса етіп бағыштады.
Тарату
Шығыс православие - әлемдегі ең ірі елдегі басым дін, Ресей (77%), онда әлемдегі шығыс православиелік христиандардың шамамен жартысы тұрады. Бұл дін сонымен қатар Шығыс Еуропаның қалған бөлігінде де кең таралған, Украинада (65,4–77%), Румынияда (81–73%), Грецияда (98%), Сербияда (86%), Литвада (4%), Хорватияда (4%), Словенияда (2%), Германияда (2%) және Финляндияда (1,5%) басым дін болып табылады. Орталық Азияның бұрынғы Кеңес республикаларында Шығыс православие Солтүстік Қазақстандағы халықтың 17,9% құрайды, сондай-ақ Қырғызстанда (10%), Түрікменстанда (4%), Өзбекстанда (3%), Әзірбайжанда (2%), Сирияда (5–8%), Иорданияда (2–5%), Палестина мемлекетінде (1–2,5%) және Израильде (1–2%) маңызды азшылықты құрайды.