Кіріспе
Шығыс католик шіркеулері немесе Шығыс католикалық шіркеулері, сондай-ақ Шығыс Ритуалдық Католик шіркеулері, Шығыс Ритуалдық Католицизм немесе жай ғана Шығыс шіркеулері деп аталады, бұл Католик шіркеуінің 23 Шығыс христиандық автономиялы (sui iuris) шіркеулері, Римдегі Папамен толық қарым-қатынаста. Олар латын шіркеуінен теологиялық, литургиялық және тарихи тұрғыдан ерекшеленсе де, латын шіркеуімен және бір-бірімен толық қарым-қатынаста. Шығыс католиктері Католик шіркеуінің ішіндегі ерекше азшылық құрайды; Рим Папасымен қарым-қатынастағы 1,3 миллиард католиктің шамамен 18 миллионы шығыс шіркеулерінің мүшелері. Маронит шіркеуінен басқа, Шығыс католик шіркеулері – бұл әртүрлі кезеңдерде Шығыс православие шіркеуіне, Шығыс православие шіркеулеріне немесе тарихи Шығыс шіркеуіне жатқан топтар; бұл шіркеулер тарих бойында түрлі жарылыстарға ұшырады. Шығыс католик шіркеулері – бұл Папамен қарым-қатынасқа оралған немесе кейбір жағдайларда ешқашан қарым-қатынасты үзген жоқ Шығыс христиандарының қауымдастығы. Рим Папасының Шығыс католиктерін қауымға қайта қабылдауын мойындауы Шығыс православие және басқа шіркеулермен экуменикалық қарым-қатынаста дау тудырады. Шығыс христиандығының бес тарихи литургиялық дәстүрі – Александриялық, Армяндық, Византиялық, Шығыс Сириялық және Батыс Сириялық дәстүрлері Шығыс католик литургиясында ұсынылған. Осылайша, Католик шіркеуі алты литургиялық рәсімнен тұрады: шығыс рәсімдері және Латын шіркеуінің литургиялық рәсімдері. Кейде бұл литургиялық «рәсім» және институционалдық «шіркеу» сөздерінің шатасуына әкеледі. Кейбір теологиялық мәселелер Шығыс католик шіркеулерін Папамен қарым-қатынаста болмайтын басқа шығыс шіркеулерінен бөліп тұрса да, кейбір Шығыс католик юрисдикциялары соңғыларының мүшелерін Евхаристияға және басқа да тағамдарға қабылдайды, бұл қолданылатын Шығыс католик канондық заңдарымен реттеледі. Рим епискобымен толық қарым-қатынас Шығыс католик шіркеулері мен Латын шіркеуі арасындағы өзара тағамдармен бөлісуді, оның ішінде Евхаристиялық қарым-қатынасты және Папаның жоғарылығын мойындауды білдіреді. Шығыс және Латын шіркеулері арасындағы қарым-қатынас 1983 жылғы Латын канондық заңы және 1990 жылғы Шығыс шіркеулерінің канондық кодексімен реттеледі. Тарихи тұрғыдан алғанда, басым көпшілік Латын шіркеуінің Батыс христиандығының нормаларына сәйкес келуге жасаған қысым Шығыс католик дәстүрлерінің кейбіреулеріне ықпал етуге (латыншалауға) әкелді. Екінші Ватикан Кеңесінің Orientalium Ecclesiarum құжаты Шығыс католиктерінің Шығыс христиандығының ішінде дамыған ежелгі теологиялық және рухани тәжірибені көрсететін ерекше литургиялық тәжірибесін сақтау құқығын растау үшін бұрынғы реформаларға негізделген. 1990 жылы жарияланған Шығыс шіркеулерінің канондық кодексі – Шығыс католик шіркеулерін бірлесіп басқаратын канондық құқықтың алғашқы кодекстелген жиынтығы, бұл мәселе бойынша 20-шы ғасырдың соңында шығарылған бірқатар паптық құжаттарды ескірген деп жариялады, бірақ әр шіркеудің өз ішкі канондары мен заңдары да бар. Шығыс католик шіркеуінің мүшелері шіркеу мерекелерін, некелерін және басқа да салт-дәстүрлерін тойлауға қатысты өз шіркеуінің нормаларын сақтауға міндетті. Ерекше нормалардың бірі – көптеген Шығыс католик шіркеулері үйленген еркектерді дін қызметкерлеріне тағайындауға рұқсат береді (бірақ епископтыққа емес), бұл Латын шіркеуінің дін қызметкерлерінің қатаң бойдақ болуына қарама-қайшы. Сонымен қатар, Шығыс католиктері некеге тұруды қаласа, шіркеу заңдары бойынша, тіпті неке Латын шіркеуінің шіркеуінде болса да, дін қызметкерінің батасын алуға міндетті. Латын шіркеуі болса, дін қызметкері мен дьяконға некеге тұруға ант бергенде куәлік етуге рұқсат береді. Алайда, Латын және Шығыс католиктері кез келген рәсімде өткізілетін Католик литургиясына еркін қатыса алады.
Eastern Churches in full communion within the Catholic Church
The Eastern Catholic Churches or Oriental Catholic Churches, also called the Eastern Rite Catholic Churches, Eastern Rite Catholicism, or simply the Eastern Churches, are 23 Eastern Christian autonomous (sui iuris) particular churches of the Catholic Church, in full communion with the Pope in Rome. Although they are distinct theologically, liturgically, and historically from the Latin Church, they are all in full communion with it and with each other. Eastern Catholics are a distinct minority within the Catholic Church; of the 1.3 billion Catholics in communion with the Pope, approximately 18 million are members of the eastern churches. With the exception of the Maronite Church, the Eastern Catholic Churches are groups that, at different points in the past, used to belong to the Eastern Orthodox Church, the Oriental Orthodox churches, or the historic Church of the East; these churches underwent various schisms throughout history. The Eastern Catholic churches are communities of Eastern Christians that either returned to communion with the Pope, or in some cases have never broken communion. The Pope's recognition of Eastern Catholics who returned to communion has been a point of controversy in ecumenical relations with the Eastern Orthodox and other churches. The five historic liturgical traditions of eastern Christianity, comprising the Alexandrian Rite, the Armenian Rite, the Byzantine Rite, the East Syriac Rite, and the West Syriac Rite, are all represented within Eastern Catholic liturgy. Consequently, the Catholic Church consists of six liturgical rites, the eastern rites along with the liturgical rites of the Latin Church. On occasion, this leads to a conflation of the liturgical word "rite" and the institutional word "church". Although some theological issues divide the Eastern Catholic Churches from other eastern churches not in communion with the pope, some Eastern Catholic jurisdictions admit members of the latter to the Eucharist and the other sacraments, as governed by applicable Eastern Catholic canon law. Full communion with the Bishop of Rome constitutes mutual sacramental sharing between the Eastern Catholic Churches and the Latin Church, including Eucharistic intercommunion and recognition of papal supremacy. Provisions within the 1983 Latin canon law and the 1990 Code of Canons of the Eastern Churches govern the relationship between the Eastern and Latin Churches. Historically, pressure to conform to the norms of the Western Christianity practiced by the majority Latin Church led to a degree of encroachment (Latinization) on some of the Eastern Catholic traditions. The Second Vatican Council document, Orientalium Ecclesiarum, built on previous reforms to reaffirm the right of Eastern Catholics to maintain their distinct liturgical practices, which reflect ancient theological and spiritual practices that developed within Eastern Christianity. The Code of Canons of the Eastern Churches, promulgated in 1990, was the first codified body of canon law governing the Eastern Catholic Churches collectively, superseding a series of ad hoc papal documents issued in the late 20th century on the matter, although each church also has its own internal canons and laws on top of this. Members of Eastern Catholic churches are obliged to follow the norms of their particular church regarding celebration of church feasts, marriage, and other customs. Notable distinct norms include many Eastern Catholic Churches regularly allowing the ordination of married men to the priesthood (although not as bishops to the episcopacy), in contrast to the stricter clerical celibacy of Latin Church. Additionally, Eastern Catholics who seek marriage are obliged by canon law to have the union blessed by a priest, even when the marriage itself takes place at a Latin Church parish. The Latin Church, in contrast, allows both deacons and priests to witness a couple's marriage vows on behalf of the Catholic Church. Both Latin and Eastern Catholics may, however, freely attend a Catholic liturgy celebrated in any rite.
Терминология
Шығыс католиктері Рим папасымен толық бірлікте және бүкіл әлемдік католик шіркеуінің мүшелері болғанымен, латын шіркеуінің мүшелері емес. Латын шіркеуі латын обрядтарын, олардың ішінде Рим обряды ең көп таралғанын қолданады. Шығыс католик шіркеулері олардың өзіндік құқығымен жеке шіркеулер болып табылады, бірақ латын шіркеуінің мүшелерімен толық және тең, өзара қасиеттілік алмасуды сақтайды.
Бірлік
Уният немесе Уният термині бұрынғыда Шығыс православиелік немесе Ориенттік православиелік шіркеулердің құрамында болған шіркеу иерархияларына және жекелеген мүшелеріне қатысты қолданылған Шығыс католик шіркеулерін білдіреді. Кейбір адамдар бұл терминді қарапайымдыққа толы деп санайды, бірақ ол 1962-1965 жылдарғы Екінші Ватикан кеңесіне дейін кейбір латын және Шығыс католиктері тарапынан қолданылған. Католик шіркеуінің ресми құжаттарында бұл терминнің теріс коннотациясы болғандықтан қолданылмайды.
Ефес кеңесі (б. з. 431)
431 жылы Ефес соборының (Несторийдің көзқарастарын айыптаған) шешімін қабылдаған шіркеулер, собордың мәлімдемелерін қабылдамағандарды ағылшыншыл деп жариялады. Сасанид империясының ықпалында болған Шығыс шіркеуі бұл собордың шешімін ешқашан қабылдамады. Кейіннен Азияда зор өркендеу кезеңін бастан өткерді, бірақ 14 ғасырда Орта Шығысқа моңғол шапқыншылығынан кейін құлдырап қалды. Олардың іздері Қытайда әлі де сақталған. Қазір олардың саны салыстырмалы түрде азайды және үш шіркеуге бөлінді: Риммен толық бірліктегі Шығыс католик шіркеуі – Халдей католик шіркеуі, сондай-ақ Риммен де, бір-бірімен де бірлікте емес екі Ассирия шіркеуі. Халдей католик шіркеуі осы үш шіркеудің ең ірісі болып табылады. Риммен қайта бірікпеген Ассириялықтар тобы Шығыс Ассирия шіркеуі ретінде танылды, ол 1968 жылы ішкі бөлініске ұшырады, нәтижесінде Шығыс Ежелгі шіркеуі құрылды. Сиро-Малабар және Сиро-Маланкара шіркеулері – Үндістан субконтинентіндегі Шығыс шіркеуінің екі Шығыс католик ұрпағы.
Халкидон кеңесі (б.з. 451)
451 жылы Халкидон кеңесін қабылдағандар, оны қабылдамағандарды монофизит еретіктер деп санады. Кеңесті қабылдаудан бас тартқан шіркеулер, керісінше, өздерін ортодокс санайды; олар «монофизит» (тек бір табиғатты білдіреді) деген сипаттаманы қабылдамай, оның орнына «миафизит» (бір табиғат) деген терминді қолданады. Терминдердегі айырмашылық сырттай шамалы болғанымен, теологиялық тұрғыдан өте маңызды. «Монофизит» – бұл халцедондық христиандық бойынша еретік саналатын, адамдық табиғаты жоқ, жалғыз құдайлық табиғатты білдіреді. Ал «миафизит» – бұл халцедондық іліммен келісімге келтірілуі оңай идея, ол Иса Мәсіхтің тұлғасындағы Құдай ретіндегі бір табиғатты білдіреді, сонымен бірге Ол толыққанды адам және құдай. Бұл шіркеулерді Шығыс православие шіркеулерінен ажырату үшін көбінесе «Шығыс православие шіркеулері» деп атайды. Бұл айырмашылық, «шығыс» және «ориент» сөздерінің өзінде бірдей мағынаға ие болғанымен, екі түрлі шындықты белгілеу үшін қолданылатын этикеттер ретінде пайдалануы, көптеген тілдерде аударуға келмейді және тіпті ағылшын тілінде де әрқашан қабылданбайды. Бұл шіркеулер сондай-ақ Халкидонға дейінгі, немесе қазір сирек кездесетін Халкидондық емес, Халкидонға қарсы деп те аталады. Ағылшын тілінен өзге тілдерде шіркеулердің екі тобын ажырату үшін басқа амалдар қолданылады. Кейбір шіркеулер «Ортодокс» терминін тек «Шығыс православие» шіркеулеріне ғана қолданады, бірақ «Шығыс православие» шіркеулерінің мүшелері мұны дұрыс емес деп санайды.
Шығыс-Батыс шиғыры (1054)
Шығыс-Батыс шиғыры грек тілінде сөйлейтін Шығыс пен латын тілінде сөйлейтін Батыс арасындағы мәдени айырмашылықтар мен Римдегі және Константинопольдегі шіркеулер арасындағы үстемдік күресі аясында туындады. Рим шіркеуі тек құрмет емес, сонымен қатар билікке де ие екенін талап етті, ал Константинополь шіркеуі Риммен тең дәрежеде екенін мәлімдеді. Осы үстемдік күресі мен түсініксіздік түрлі дау-дамайларға әкелді, олардың кейбіреулері 692 жылғы Квинесест кеңесінің шешімдерінде көрінеді. Флоренция кеңесінде (1431-1445) Батыс теологиялық жаңалықтары мен салт-дәстүрлері туралы даулар, негізінен, Никейлік Символға «Филиоке» сөзінің қосылуы, Евхаристия үшін ашытқысыз нанның қолданылуы, тазарту орны (Purgatory) және папаның билігі ретінде анықталды. Шиғыс-Батыс шиғырының 1054 жылы басталғаны қабылданған, осы жылы Константинополь патриархы Михаил I Серуларий және Папаның өкілі Гумберт Сильва Кандида бір-бірін анафемаға ұшыратты. 1965 жылы Рим мен Константинополь осы анафемаларды жойды. Осы оқиғаға қарамастан, көп жыл бойы екі шіркеу де достық қарым-қатынасты сақтап, формалды немесе толық ажырасып кеткенін сезбеді. Дегенмен, жақындасу үзілді. 1190 жылы Антиохия патриархы болған шығыс православие теологы Теодор Балсамон: «Латындықтар бізді бөліп тұратын сенімдер мен салт-дәстүрлерден бас тартатынын жария етпесе, оларға қасиетті тағам беруге болмайды» деп жазды. Ал 1204 жылы Константинопольді Төртінші крест жорығының католик әскерлері тонады, ал осыған дейін, 1182 жылы Константинопольде латындықтардың (католиктердің) қырғыны болған еді. Осылайша, 12-13 ғасырларда екі тарап та ашық түрде жауласып, бір-бірін енді православиелік және католик шіркеуіне жатпайтындықтарын мойындады. Уақыт өте келе, Шығыс тарапын Православие шіркеуі, ал Батыс тарапын Католик шіркеуі деп атау қалыптасты, бірақ екі тарап та өзінің нағыз православиелік немесе нағыз католик шіркеу екенін мойындаудан бас тартпады.
Қауымдастықтарды қалпына келтіру
Латын емес көптеген шіркеулердегі тараптар бірнеше рет қауымдастықты қайта орнатуға бағытталған күш-жігерді ұйымдастыруға тырысты. 1438 жылы Флоренция соборы шақырылды, онда Шығыс пен Батыс арасындағы теологиялық ерекшеліктерді түсінуге бағытталған маңызды диалог өтті, католик және православие шіркеулерін біріктіру үмітімен. Бірнеше шығыс шіркеулері Риммен бірігіп, Шығыс католик шіркеулерін құрды. Рим тақтысы оларды латын шіркеуінің салт-дәстүрлерін қабылдауды талап етпей қабылдады, сондықтан олардың барлығы өздерінің "литургиялық, теологиялық, рухани және тәртіптік мұрасын сақтайды, ол халықтардың мәдениеті мен тарихи жағдайларына байланысты ерекшеленеді және әрбір sui iuris шіркеуінің сенімді өмір сүру жолында көрініс табады".
Діндердің пайда болуы
Шығыс католик шіркеулерінің көпшілігі Рим тақтысымен келіспеушілік туған ежелгі шіркеудің бір тобы, оның толық бірлестігіне қайта оралғанда пайда болды. Келесі шіркеулер өз тарихының көп бөлігінде Рим епискобымен бірлікте болды: Византиялық немесе Шығыс православиесінде теңдесі жоқ Маронит шіркеуі. Маронит шіркеуінің 7 ғасырғы монотелит дауымен тарихи байланысы бар. Ол 1154 жылы крест жорықтары кезінде Киелі Тақпен бірлігін қайта растады. Дегенмен, Мелкиттік грек-католик шіркеуі, Сиро-Малабар шіркеуі және Итало-Албан католик шіркеуі де мәңгілік бірлікте болғанын мәлімдейді. Албан грек-католик шіркеуі және Итало-Албан католик шіркеуі, Маронит шіркеуінен өзгеше, Шығыс православие шіркеуі сияқты бірдей литургиялық рәсімді қолданады. Бұрынғы Мелкиттік шіркеуі 18 ғасырда тек православиелік институт құрылғанға дейін Рим мен Константинопольмен екі жақты бірлікте болды, ал қалған бөлігі Риммен ғана бірікті, Мелкиттік грек-католик шіркеуі ретінде қалыптасты. Шығыс православиелік Армян апостолдық шіркеуі 18 ғасырда Армян католик шіркеуі ресми түрде құрылғанға дейін Рим билігін қабылдаған ұзақ жылдар бойы азшылықты қамтыды. Барлық Шығыс католик шіркеулері ортақ канондық құқық, 1990 жылы кодификацияланды. Шығыс католик шіркеутерімен жұмыс істейтін дикастерия – Шығыс шіркеулері жөніндегі дикастерия, ол заң бойынша барлық Шығыс католик патриархтары мен бас архиепископтарын мүше ретінде қамтиды. Мүшелік саны бойынша ең ірі алты шіркеу: Украина грек-католик шіркеуі (УГКЦ; Византиялық рәсімі), Сиро-Малабар католик шіркеуі (Шығыс Сириялық рәсімі), Маронит шіркеуі (Батыс Сириялық рәсімі), Мелкиттік грек-католик шіркеуі (Византиялық рәсімі), Халдей католик шіркеуі (Шығыс Сириялық рәсімі) және Армян католик шіркеуі (Армян рәсімі).
The Maronite Church, which has no counterpart in Byzantine, nor Oriental, Orthodoxy. The Maronite Church has historical connections to the Monothelite controversy in the 7th century. It re affirmed unity with the Holy See in 1154 during the Crusades. However, the Melkite Greek Catholic Church, the Syro Malabar Church and the Italo Albanian Catholic Church also claim perpetual communion. The Albanian Greek Catholic Church and Italo Albanian Catholic Church, which, unlike the Maronite Church, use the same liturgical rite as the Eastern Orthodox Church. The former Melkite Church considered itself in dual communion with Rome and Constantinople until an exclusively Orthodox body was formed in the 18th century, leaving a remainder unified exclusively with Rome as the Melkite Greek Catholic Church. The Oriental Orthodox Armenian Apostolic Church had included a long standing minority that accepted Roman primacy until the Armenian Catholic Church was officially established in the 18th century. The canon law shared by all Eastern Catholic churches, , was codified in 1990. The dicastery that works with the Eastern Catholic churches is the Dicastery for the Eastern Churches, which by law includes as members all Eastern Catholic patriarchs and major archbishops. The largest six churches based on membership are the Ukrainian Greek Catholic Church (UGCC; Byzantine Rite), the Syro Malabar Catholic Church (East Syriac Rite), the Maronite Church (West Syriac Rite), the Melkite Greek Catholic Church (Byzantine Rite), the Chaldean Catholic Church (East Syriac Rite), and the Armenian Catholic Church (Armenian Rite).
Unitatis redintegratio (бірлік қайта біріктірілуі)
1964 жылғы Unitatis redintegratio жарлығы 14-17 тармақтарында Шығыс католик шіркеулеріне қатысты мәселелерді қарастырады.
Шығыс шіркеулерінің Канондық кодексі
Бірінші Ватикан соборы Шығыс шіркеулері үшін ортақ кодекс қажеттігін талқылады, бірақ ешқандай нақты шаралар қабылданбады. Латын шіркеуінің 1917 жылғы Канондық құқық кодексінің тиімділігі бағаланғаннан кейін ғана Шығыс католик шіркеулерінің канондық құқығын кодификациялауға күш салыныс жасалды. Бұл 1990 жылы Шығыс шіркеулерінің Канондарының кодексі жариялануымен аяқталды, ол 1991 жылы күшіне енді. Бұл кодекс Шығыс шіркеулерінің ортақ мұрасының нәтижесі болып табылатын канондарды қамтитын базалық құжат болып табылады: әрбір жеке sui iuris шіркеуі осы кодекске қосымша өз канондарымен, өз ерекше заңдарымен толықтырылған.
Литургиялық нұсқаулар
Шығыс шіркеулері канондары кодексінің литургиялық ережелерін қолдану жөніндегі 1996 жылғы нұсқаулық бұрынғы мәтіндерде болған өзгерістерді бір жерге жинақтады және "канондарға негізделген, шығыс литургиялық дәстүрлерін сақтауға және мүмкіндігінше осы әдет-ғұрыптарға қайта оралуға тұрақты назар аударатын түсіндірмелі кеңейту" болып табылады. Рим ритуалы туралы соборлық конституцияның кейбір принциптері мен нормалары, "өз табиғаты бойынша, басқа да ритуалдарға әсер етеді", тіпті Латын шіркеуінің әдет-ғұрыптарына қарағанда осыған басымдық беріледі.
Шығыс патриархтары мен бас архиепископтар
Католик патриархтары мен бас архиепископтар өз атауларын Александрия (копт), Антиохия (сириялық, мелкиттік, марониттік), Вавилон (халдей), Киликия (армян), Киев-Галич (украин), Эрнакулам-Ангамали (Сиро-Малабар), Тривандрум (Сиро-Маланкара) және Фэграш-Альба-Юлия (румын) епископтық орындарынан алады. Шығыс католик шіркеулері Шығыс шіркеулерінің Канон кодексіне сәйкес басқарылады. Өздерінің sui iuris шіркеулерінің ішінде патриархтар мен бас архиепископтар арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Дегенмен, басымдық реті (яғни патриархтар бас архиепископтардан жоғары тұрады) және тағайындалу жолы бойынша айырмашылықтар бар: Бас архиепископ сайланғаннан кейін қызметке кіріспес бұрын Папаның бекітуін алуы керек. Жаңадан сайланған патриархтар қызметке кіріспес бұрын Папаның бекітуіне мұқтаж емес. Олар тек Пападан толық шіркеулік бірлік беруді сұрап, мүмкіндігінше жылдам өтініш жасауы тиіс.
Ұйымдастыру құрылымының түрлері
Шығыс католик шіркеулерінің қазіргі ұйымдық құрылымында маңызды айырмашылықтар бар. Патриархтар, бас архиепископтар немесе митрополиттер басқаратын ірі Шығыс католик шіркеулері шіркеулік провинциялардың болуына негізделген толыққанды дамыған құрылым мен ішкі автономияға ие. Ал кіші Шығыс католик шіркеулерінде көбінесе бір немесе екі иерарх (эпархтар, апостолдық экзархтар немесе апостолдық визитаторлар түрінде) және егер болса, ішкі ұйымның ең қарапайым түрлері ғана бар, мысалы, Белоруссиялық грек-католик шіркеуі немесе Ресейлік грек-католик шіркеуі. Кейбір Шығыс католик шіркеулерінің жекелеген епархиялары латын митрополиттеріне бағынышты болуы мүмкін. Мысалы, Крижевци грек-католик епархиясы Загребтің Рим-католик архиепархиясына бағынады. Сондай-ақ, кейбір кіші Шығыс католик шіркеулерінде латын прелаттары қызмет етеді. Мысалы, Македониялық грек-католик шіркеуі Струмица-Скопье епархиясы ретінде ұйымдастырылған, оның қазіргі басшысы – Скопье Рим-католик епископы. Албандық грек-католик шіркеуінің ұйымдасқан түрі ерекше, ол "Апостолдық басқару" құрамында құрылған.
Құқықтық мәртебесі
Католик шіркеуіндегі әрбір епархия жеке шіркеу деп есептелсе де, бұл термин 24 sui iuris жеке шіркеуге – Латын шіркеуіне және 23 Шығыс католик шіркеуіне дәл сол мағынада қолданылмайды. Канондық тұрғыдан алғанда, әрбір Шығыс католик шіркеуі, Латын немесе Шығыс болсын, басқа католик шіркеулеріне қатысты sui iuris, яғни автономды болып табылады, бірақ барлығы Папаның рухани және құқықтық жоғарғы билігін мойындайды. Сондықтан, Маронит католігі әдетте тек Маронит епископына ғана тікелей бағынады. Дегенмен, егер белгілі бір шіркеудің мүшелерінің саны өте аз болса, олардың рухани қамқорлығы басқа ритуалдық шіркеудің епископына жүктеледі. Мысалы, Эритреядағы Латын шіркеуінің мүшелері Шығыс ритуалдық Эритрея католик шіркеуінің қамқорлығында, ал басқа аймақтарда кері жағдай болуы мүмкін. Теологиялық тұрғыдан қарағанда, барлық жеке шіркеулерді «апалы-қарындас шіркеулер» деп қарастыруға болады. Екінші Ватикандық собордың айтуынша, бұл Шығыс католик шіркеулері, ірі Латын шіркеуімен бірге «тең дәрежеде құрметке ие, сондықтан олардың ешқайсысы ритуал жағынан екіншісінен жоғары тұрмайды, бірдей құқықтарға ие және Рим Папасының басшылығымен бүкіл әлемге Евангелияны уағыздау бойынша бірдей міндеттерді атқарады». Шығыс католик шіркеулері Киелі Тақ пен Рим Куриясында Шығыс шіркеулері жөніндегі Дикастерия арқылы өкілдік етеді, ол «кардинал префекттен (оны хатшының көмегімен басқарады және өкілдік етеді), 27 кардиналдан, бір архиепископтан және 4 епископтан тұрады, олар Папа тарапынан бес жылдық мерзімге тағайындалады. Дикастерияның толық құқықты мүшелері – Шығыс шіркеулерінің патриархтары мен бас архиепископтары, сондай-ақ христиандардың бірлігін нығайту жөніндегі Папалық кеңестің президенті». Жалпы саны шамамен 16 миллион адамды құрайтын Шығыс католиктерінің ең көп саны Шығыс Еуропа (Украина, Румыния, Словакия), Шығыс Африка және Таяу Шығыс (Египет, Ирак, Ливан, Сирия) және Үндістанда шоғырланған.
Екі дәстүрлі факультеттер
"Дін қызметкерлері мен құлшылыққа бағышталған өмір институттарының мүшелері өздерінің рәсімдерін адалдықпен сақтауға міндетті" болса да, кейде діни қызметкерлерге өздерінің рәсімінен өзге рәсімнің литургиясын өткізуге рұқсат беріледі, бұл "биритуалдық өкілеттіктер" деп аталады. Мұндай рұқсаттың себебі әдетте өздерінің рәсімінде дін қызметкері жоқ католиктерге қызмет ету болып табылады. Осылайша, Үндістанның өз шіркеуінің құрылымдары жоқ аймақтарында миссионерлік қызмет атқаратын Сиро-Малабар шіркеуінің дін қызметкерлері сол аймақтарда Рим рәсімін пайдалануға рұқсат алады, ал латын дін қызметкерлері тиісті дайындықтан өткеннен кейін өздерінің шіркеуінің дін қызметкерлері жоқ елде тұратын Шығыс католик шіркеуінің мүшелеріне қызмет ету үшін Шығыс рәсімін пайдалануға рұқсат алады. Католик шіркеуінің әмбебап табиғатын көрсете отырып, Рим Папаларына кез келген рәсімнің Әуежай немесе Құдайға арналған литургиясын өткізуге рұқсат етіледі. Иоанн Павел II өзінің паптық кезеңінде Украинада Құдайға арналған литургияны өткізді. Әділ себеппен және жергілікті епископтың рұқсатымен әртүрлі дербес рәсімдік шіркеулердің дін қызметкерлері бірлесіп қызмет ете алады; алайда, әрбір дін қызметкері өз рәсіміне сәйкес киім киген күйде, басты дін қызметкердің рәсімі қолданылады. Мұндай бірлескен қызмет үшін екі түрлі рәсімге рұқсат алу қажет емес. Биритуалдық өкілеттіктер дін қызметкерлеріне ғана емес, діни ұйымдардың мүшелеріне де қатысты болуы мүмкін, оларға өздерінен өзге дербес шіркеу институтының мүшесі болуға мүмкіндік береді.
Дін қызметкерлерінің некеге тұрмауы
Шығыс және Батыс христиан шіркеулерінің діни қызметкерлердің бойдақ болуына қатысты әртүрлі дәстүрлері бар, ал осыдан туындаған дау-дамайлар кейбір Батыс елдеріндегі екі топтың қарым-қатынасына әсер етті. Жалпы алғанда, Шығыс католик шіркеулері үйленген ер адамдарды діни қызметкер және дьякон қызыметіне әрдайым қабылдап келген. Украина грек католик шіркеуінің жерлерінде, ең ірі Шығыс католик шіркеуінде, Украинадағы діни қызметкерлердің 90% үйленген. Діни қызметкерлердің балалары көбінесе діни қызметкер болып, өздерінің әлеуметтік ортасында үйленіп, тығыз байланысты, мұрагерлік топты құрады. Көптеген Шығыс шіркеулері «монастырлық» және «монастырлық емес» діни қызметкерлерді ажыратады. Монастырлықтар міндетті түрде монастырьда тұрмайды, бірақ олар өз оқу кезеңінің кем дегенде бір бөлігін осында өткізеді. Олардың монахтық серті бойдақ болуға берілген уәделерді қамтиды. Епископтар көбінесе монастырлық діни қызметкерлерден таңдалады, ал көптеген Шығыс католик шіркеулерінде діни қызметкерлер мен дьякондардың көп бөлігі бойдақ, ал приходтық діни қызметкерлердің көпшілігі үйленген, олар әлі де мирян болғанда әйел алған. 1897 жылдың 1 мамырында АҚШ-қа қолданылған Конвенцияда тек бойдақ немесе балаларын алып келмейтін жесір діни қызметкерлерге ғана рұқсат етілгені айтылды. Бұл мандат, Шығыс католик діни қызметкерлері үшін АҚШ-та, 1929 жылдың 1 наурызындағы Cum data fuerit жарлығымен қайта расталды, ол 1939 жылы тағы он жылға жаңартылды. АҚШ-тағы көптеген русин католиктерінің наразылығы Америка Карпато-орыс православиелік епархиясының құрылуына әкелді. Бұл мандат, басқа да бірнеше елдерде қолданылған, 2014 жылдың маусымындағы жарлықпен жойылды. Көптеген Шығыс католик шіркеулері үйленген ер адамдарды діни қызметкерлерге қабылдаса да (бірақ діни қызметкерлерге діни қызметкер болып тағайындалғаннан кейін үйленуге рұқсат берілмейді), латын шіркеуіндегідей, кейбіреулері міндетті бойдақ болуды қабылдады. Олар Үндістан негізделген Сиро-Маланкара католик шіркеуі мен Сиро-Малабар католик шіркеуі, сондай-ақ Копт католик шіркеуін қамтиды. Бұл соңғы өзгеріс үйленген Шығыс католик діни қызметкерлеріне өздерінің паствасына қай елге көшсе де, солармен бірге жүруге мүмкіндік береді, бұл соңғы онжылдықтарда Шығыс Еуропа мен Таяу Шығыстан көптеген христиандардың қоныс аударуынан туындаған мәселені шешеді.
Мүшелік
Шығыс католик шіркеулері католик шіркеуінің мүшелерінің салыстырмалы түрде аз бөлігін құрайды, ал латын шіркеуінде 1,2 миллиардтан астам мүше бар. Католиктік Таяу Шығыс әл-ауқаты қауымдастығы (CNEWA) жинаған 2017 жылғы статистикаға сәйкес, ең ірі төрт Шығыс католик шіркеулері: 4,5 миллион мүшелі Украина грек-католик шіркеуі (барлық Шығыс католиктерінің шамамен 25%), 4,3 миллион мүшелі Сиро-Малабар католик шіркеуі (24%), 3,5 миллион мүшелі Маронит шіркеуі (20%) және 1,6 миллион мүшелі Мелкиттік грек-католик шіркеуі (9%). Кристофер Цуггер «The Forgotten» кітабында былай деп жазады: «1936 жылы Византиялық католик шіркеуінің екі қауымы болды, оларға епископ және төрт діни қызметкер қызмет етті, 8000 сенушісі болды», - деп, епископтың Шио Батмалашвили екенін көрсетеді. Василь Овсиенко [uk] Украинаның Хельсинкидегі Адам құқықтары одағының веб-сайтында «Грузиядағы католик әкімшісі Шио Батмалашвили» 1937 жылы «кеңеске қарсы элемент» ретінде атылғандардың бірі болғанын айтады. Цуггер Батмалашвилиді епископ деп атайды; Штадник оны экзарх деп атайды, бірақ оған «әке» атағын береді; Овсиенко оны жай ғана «католик әкімшісі» деп атайды, ол епископ па, діни қызметкер ме және латындық немесе византиялық юрисдикцияны басқарды ма екенін нақтыламайды. Егер Батмалашвили Тираспольдің латындық епархиясымен байланысты епископ емес, экзарх болса, онда оның ордасы Волгадағы Саратовта орналасқан, оған тіпті византиялық дәстүрдегі грузин католиктері де қарасты, бұл грузин византиялық дәстүрдегі католик шіркеуінің бар екенін білдіреді, тіпті ол жергілікті шіркеу болса да. Алайда, жаңа иерархиялық юрисдикцияның құрылуы туралы Acta Apostolicae Sedis-те жариялануы керек, ал Киелі Тақтың ресми газетінде византиялық грузин католиктері үшін мұндай юрисдикция құрылғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ, сондықтан бұл талап негізсіз болып көрінеді. 1930 жылдарғы Annuario Pontificio басылымдарында Батмалашвили туралы ештеңе айтылмаған. Егер ол шын мәнінде епископ болса, онда ол 1925 жылдан 1934 жылға дейін Ресей үшін Рим папасының комиссиясының президенті болған француз иезуит епискобы Мишель д’Эрбиньинің Кеңес Одағындағы шіркеуге қызмет ету үшін жасырын тұрғызылғандардың бірі болуы мүмкін. Сол кездегі жағдайларға байланысты, Киелі Тақ Совет Одағының ішінде жаңа византиялық экзархат құруға қабілетсіз болды, өйткені Совет Одағындағы грек-католиктерді орыс православие шіркеуіне қосылуға мәжбүр етті. Батмалашвилидің есімі 1930 жылы оның бұрынғы епархиясының билігінен кеткеннен кейін Тирасполь епархиясы төрт бөлікке бөлінгеннен кейін төрт «жасырын» апостолдық әкімшінің тізімінде жоқ (олардың біреуі ғана епископ болған көрінеді). Бұл дереккөз Стефан Демуровты «Тбилиси және Грузияның» апостолдық әкімшісі ретінде көрсетеді және ол 1938 жылы атылғанын айтады. Басқа дереккөздер Демуровты Әзірбайжанмен байланыстырады және ол атылған емес, Сібірдегі ГУЛАГ-та қайтыс болды дейді. 1994 жылға дейін АҚШ-тың жылдық «Католик Альманахи» басылымы грек-католик шіркеулерінің арасында «грузин» деп тізімдеген. 1995 жылы түзетілгенге дейін, ол чех грек-католиктері туралы да қателік жасаған көрінеді. 20 ғасырдың соғыстар аралық кезеңінде Эстониядағы православие шіркеуінің ішінде этникалық эстондықтар арасында қысқа өмір сүрген грек-католик қозғалысы болды, ол екі-үш приходтан тұратын және өз басшысы бар жергілікті шіркеу деңгейіне көтерілмеген. Бұл топты кеңес үкіметі таратып жіберді және қазір жоқ.
Мұсылман әлемі
Мұсылмандардың христиандарды қудалауы Ислам дінінің пайда болуынан басталып, бүгінге дейін жалғасып келеді. Христиандар қатыгез кемсітуге, қуғын-сүргінге және көбінесе өлімге ұшыраған елдерге: Сомали, Сирия, Ирак, Ауғанстан, Сауд Арабиясы, Мальдив, Пәкістан, Иран, Йемен, Палестина аймақтары, Египет, Түркия, Катар, Өзбекстан, Иордания, Оман, Кувейт, Қазақстан, Тәжікстан, Түрікменстан, Қырғызстан, Эритрея, Біріккен Араб Эмираттары және Солтүстік Кавказ кіреді.
Америка Құрама Штаттары
Шығыс Еуропа немесе Таяу Шығыстағыдай үкімет тарапынан туындаған физикалық қауіп-қатерлерге немесе қуғын-сүргінге ұшырамаса да, АҚШ-тағы Шығыс католик шіркеулерінің жақтастары, олардың көпшілігі Шығыс Еуропадан салыстырмалы түрде жаңа көшіп келгендер, Латын шіркеуінің дін қызметкерлерінің жаугершілігіне байланысты қиындықтарға тап болды. Бұл дін қызметкерлері АҚШ-тағы католик іерархиясын басып алған және оларды жат сезінген. Атап айтқанда, Шығыс католик дін қызметкерлерінің үйленуі, олардың шіркеулерінде кең таралған, бірақ Латын шіркеулерінде өте сирек кездесетін құбылыс, тыйым салынды немесе қатаң шектелді. Кейбір Латын шіркеуінің епископтары келгендердің пастырлық жұмысына тікелей араласты. Тіпті кейбір епископтар Латын емес католик дін қызметкерлерінің АҚШ-қа келуіне толық тыйым салуға тырысты. Осының салдарынан көптеген Шығыс католик көшіп келгендер Латын шіркеуіне сіңіп кетті немесе Шығыс православие шіркеуіне қосылды. Мысалы, бұрынғы Шығыс католик дін қызметкері Алексис Тот, Санкт-Пол епископы Джон Айрленд сияқты Латын шіркеуінің өкілдерінен сын мен санкциялар алғаннан кейін, католик шіркеуін тастап, православие шіркеуіне қосылды. Тот 20 000-ға жуық наразы болған бұрынғы Шығыс католиктерін православие шіркеуіне, әсіресе американдық Карпато-орыс православиелік епархиясына бастап әкелгені үшін православие әулиесі ретінде қасиетті саналды.