Кіріспе

Ұрықсыз көрінетін жүктілік
адам емес сүтқоректілерде жалған жүктілік

Сүтқоректі жануарлар арасында псевдо жүктілік – жүктіліктің барлық белгілері мен көріністерінің ұрық болмауынан басқа барлық түрде байқалатын физиологиялық жағдай, нәтижесінде жалған жүктілік пайда болады. Сары дене (овуляцияланған жұмыртқалық фолликуласының қалдығы) аналық мінез-құлық пен сүт бездерінің жұмысын қамтамасыз етеді, бұл сары дене арқылы жүктіліктің кейбір немесе барлық кезеңінде прогестеронның үздіксіз өндірілуімен байланысты. Көптеген түрлерде жүктілік болмаған жағдайда сары дене ыдырайды. Дегенмен, кейбір түрлерде сары дене жүктілік болмаған кезде де сақталып, әйелде жүктіліктің клиникалық белгілері байқалатын "жалған жүктілікке" әкелуі мүмкін. Бұл механизм толыққанды түсіндірілмеген, бірақ пролактин мен оның рецепторларының псевдо жүктілікке қатысы бар екені белгілі. Пролактиннің псевдо жүктілікті сақтаудағы рөлі анық. Мысалы, кеміргіштерде созылмалы пролактин енгізген кезде псевдо жүктілік жалғасады, ал енгізбеген жағдайда бұл жағдай бірнеше күнге ғана созылады.

Мысықтар

Псевдожүктілік мысық аналығының жұмыртқалануымен, бірақ құнарсыз еркекпен шағылысуы, спонтанды жұмыртқалау немесе иесінің жұмыртқалауды стимуляциялауы салдарынан ұрықтанбауымен жүреді. Сары дене (corpus luteum) жұмыртқалаудан кейін пайда болады және шамамен 37 күнге дейін сақталады. Псевдожүктіліктің ұзақтығы кең ауқымды, орташа ұзақтығы 41 күн. Псевдожүктіліктен кейін мысық аналығы проэструс фазасына оралып, қайтадан жүкті бола алады. Псевдожүктілік мысықтардағы қалыпты жүктіліктің шамамен жартысына тең уақытқа созылады. Бұл мысықтар үшін тиімді, себебі олар ертерек жүкті болып, көбею тиімділігін арттырады. Мысықтар эструс кезінде құнарсыз еркекпен шағылысқанда псевдожүкті болады. Мысық аналықтары индукциялық овуляторлар, яғни шағылысқан жағдайда ғана жұмыртқалайды және сары дене шығарады. Сары дене (corpus luteum) мысық аналығының жүкті екендей күйде қалады, себебі организм жүкті және жүкті емес күйді ажырата алмайды (коиттің бастапқы механикалық әсерінен басқа). Псевдожүкті мысық аналықтарында көбінесе сүт бездерінің үлғаюы немесе мінез-құлқындағы өзгерістер байқалмайды, сондықтан емдеу көбінесе қажет болмайды. Мысықтарда псевдожүктілік сирек кездеседі, себебі мысық аналығының псевдожүкті болуы үшін құнарсыз еркекпен шағылысуы қажет, және мысықтар маусымдық көбеюге бейім. Псевдожүктіліктегі прогестерон және эстрадиол деңгейлері қалыпты жүктілікке қарағанда айқын ерекшеленеді. Псевдожүктілік кезінде эстрадиол шағылысқаннан кейін бірден артып, сосын қалыпты деңгейге төмендейді. Прогестерон деңгейі шағылысқаннан кейін 2-3 күнге дейін көтерілмейді, содан кейін 21-ші күнге дейін артып, біртіндеп қалыпты деңгейге төмендейді. Иттерде псевдожүктілік әйел ит шағылыспаған немесе құнарсыз еркекпен шағылысқан эструс фазасынан кейін пайда болады. Көптеген түрлерге аналық организмнің жүктілікті мойындауы үшін эмбрионнан (мысалы, шайнаушы жануарларда IFN τ) сигналдар қажет. Аналық жүктілікті мойындауы сары дененің сақталуына және ұрпаққа күтім жасау үшін қажетті қасиеттер мен мінез-құлықтың дамуына себеп болады. Жақындағы зерттеулер жүкті және жүкті емес ит аналықтарында прогестерон секрециясының ұқсас екенін көрсетті, сондықтан ветеринарлық зерттеушілер жүктілікті мойындау үшін эмбрионнан молекулалық факторлар қажет болмауы мүмкін деп болжайды, ал сары дене жүктілікке қарамастан сақталады. Сары дене бұзылмағандықтан, жүктілік болмаған жағдайда аналық сипаттамалардың дамуына себеп болады. Псевдожүкті иттер сүт бездерін дамытады, сүт өндіреді және тұқымға байланысты әртүрлі дәрежеде ұя салады. Әйел иттер әдетте жылына бір-екі рет ғана эструсқа келеді, бірақ псевдожүктілік жиі кездеседі.

Шошқа

Псевдо жүктілік немесе "қораңда емес" – аналықтар жүктілікке тән физиологиялық және мінез-құлық белгілерін көрсеткенде, бірақ ішінде ұрық болмаған жағдай. Псевдо жүктілік ананың жүктілігін мойындағаннан кейін (10-15 күн) және ұрықтың сүйектері кальцификацияланбағанға дейін (35-40 күн) барлық эмбриондардың резорбциялануы салдарынан пайда болуы мүмкін. Шошқа аналығында ерекшелік ұзаққа созылуы мүмкін, көбінесе 115 күнге дейін. Бұл жануарлардың сүт бездері әртүрлі деңгейде дамуы мүмкін, бірақ олар шошқа туғызбайды. Өнімсіз аналықтарды уақтылы анықтап, өсіру тобынан шығару маңызды, себебі бұл өнімсіз аналық күндерді және өндіріс шығындарын азайтады. Шошқаларда жүктілікті диагностикалау үшін ультрадыбыс, амплитудалық-тереңдік және Доплер аппараттары қолданылады. Микотоксиндер шошқа аналықтары мен қарындастардың дене сарғыштарын сақтап қалуға, циклділікті тежеуге, псевдо жүктілікке, сондай-ақ тұрақты эструсқа және сүйексіздікке себеп болады. Жүкті аналықтардың туған балаларының арасында өлі туған, мумияланған ұрықтар мен түсік жасатқандардың саны көбейеді. Ұрықтандыру алдында микотоксиндерді қабылдау 17β-эстрадиолдың әсерін имитациялайды. Атап айтқанда, зеараленон эстрогенмен байланысатын эстрогенді рецепторларға байланысып, аналықтың тұрақты эструс күйін тудырады.

Тышқандар

Псевдо жүктіліктің басталуы негізінен жүктілік сияқты, прогестациялық күйдің белсендірілуімен ұштасады. Егеуқұйрықтарда псевдо жүктіліктің нейроэндокриндік жолы негізінен пролактиннің түнгі өрбуімен басталады. Өндірілген пролактин гормоны сары дененің белсендірілуін және бастапқы сақталуын реттейді. Сары дене – жатырдың децидуальді процеске түсуі үшін прогестерон өндірілетін орын болып табылады. Индукцияланған псевдо жүктіліктің екі түрі бар: жыныстық қатынас арқылы туындаған псевдо жүктілік және жыныстық қатынассыз туындаған псевдо жүктілік. Жыныстық қатынас арқылы туындаған псевдо жүктілік жыныстық қатынас әрекетімен стимуляцияланады. Жыныстық қатынас стимуляциясы түнгі пролактин деңгейінің өрбуіне алып келеді, ол сары денені белсендіреді. Көп рет интромиссиялық жыныстық қатынас нейроэндокриндік рефлексті бастайды, нәтижесінде псевдо жүктілік кезінде жеткілікті прогестерон секрециясы жүзеге асырылады. Дегенмен, псевдо жүктілікті индукциялау үшін адренергиялық жүйенің белсендірілуі және бір мезгілде холинергиялық жүйенің тежелуі қажет. Иттер сияқты, егеуқұйрықтар да спонтанды түрде овуляция жасайды. Алайда, аналық жыныстық қатынас жасамаса, сары дене тез деградацияланады, сондықтан олар эструс кезінде жыныстық қатынас жасамаса, псевдо жүктілікке ұшырамайды. Аналықты сүексіз еркекпен жұптастырғанда, сары дене эмбрион болмаса да сақталады, бұл псевдо жүктілікке алып келеді. Псевдо жүктілік кезінде аналық сүт бездері дамиды, сүт өндіреді және ұя салады. Егеуқұйрықтарда псевдо жүктілік зертханалық жағдайларда жиі кездеседі, өйткені ол көбінесе эмбриондарды суррогат анаға имплантациялау мақсатында туындайды, бірақ жабайы егеуқұйрықтарда сирек кездеседі, өйткені жабайы аталардың көпшілігі құнарлы және аналықты шынымен жүкті етеді.