Венгрияның Пакс атом электр станциясы

Кіріспе

Венгриядағы ядролық электр станциясы

Пакс атом электр станциясы (Paksi atomerőmű) Венгрияның орталық бөлігіндегі Пакс қаласынан 100 шақырым оңтүстік-батысқа қарай, Дунай өзенінің жағасында орналасқан. Бұл Венгриядағы алғашқы және жалғыз жұмыс істеп тұрған ядролық электр станциясы. 2019 жылы оның төрт реакторы Венгрияның электр энергиясының 50% астам бөлігін өндірді.

Техникалық параметрлер

ВВЭР – қысымды су реакторының кеңестік атауы. VVER-ден кейінгі сан, осы жағдайда 440 – бастапқы жобаның қуатын көрсетеді. VVER 440 V213 үлгісі совет конструкторлары жасаған алғашқы бірыңғай қауіпсіздік талаптарының нәтижесі болды. Бұл модельге авариялық жағдайда өзекті салқындату және қосымша сумен жабдықтау жүйелері, сондай-ақ жазалауды шектеу жүйелері қосылды. Әрбір реакторда 42 тонна аз байытылған уран диоксиді отыны бар. Отынды реакторларда пайдалануға (немесе "жағуға") орташа есеппен үш жыл уақыт кетеді; осыдан кейін отын шоқтары тұрақты кәдеге жіберу үшін алаңнан шығарылғанға дейін іргелес салқындату тоғанында бес жыл сақталады. Электр стансасының шамамен 100% мемлекеттік меншіктегі Magyar Villamos Művek электр энергиясын сатушы компаниясына тиесілі. Аз ғана үлесі жергілікті муниципалитеттерде, ал дауыс беруде басымдық беретін немесе "алтын" үлесі Венгрия үкіметінде бар. 1990 жылы Жарновец атом электр стансасы жобасы тоқтатылғаннан кейін Польшадан бір жаңа реакторлық қысым ыдысы сатып алынды.

Өмір сүру ұзақтығы

2000 жылы Пакс АЭС-і мүмкіндік туралы зерттеу тапсырды, ол станция бастапқы 30 жылдық жобалық мерзімінен кейін тағы 20 жыл бойы жұмыс істей алады деген қорытындыға келді. Зерттеу 2005 жылы ұқсас қорытындымен жаңартылды. 2005 жылдың қарашасында Венгрия Парламенті екіпартиялық үлкен көпшілікпен станцияның қызмет ету мерзімін ұзартуды қолдау туралы қаулы қабылдады. Мүмкіндік зерттеуі бойынша, алмастырылмайтын бөліктер тағы 20 жыл бойы жұмыс істеуге жеткілікті жағдайда болды, ал алмастырылатын бөліктердің аз бөлігіне ауыстыру немесе жөндеу қажет болды. Электр генераторы станцияның қызмет ету мерзімін ұзарту туралы халық пікірін бірнеше рет зерттеді және шешімді қолдау шамамен 70% құрады деген қорытындыға келді. 2011 жылдың наурыз айындағы Фукусима I ядролық апаттарынан кейін Венгрия үкіметі Пакс АЭС-інде қауіпсіздікті бағалау үшін стресс-тест өткізетінін мәлімдеді, бірақ станцияның қызмет ету мерзімін ұзарту жоспарларынан бас тартпайды және оны кеңейту жоспарларын жалғастырады. 2012 жылы 1-ші блокқа 2032 жылға дейін, 2014 жылы 2-ші блокқа 2034 жылға дейін, ал 2016 жылы 3-ші блокқа 2036 жылға дейін лицензия ұзарту берілді. 2017 жылы 4-ші блоктың лицензиясы 2037 жылға дейін ұзартылды. 2013-2021 жылдар аралығында Alstom компаниясы 9 Ganz генераторларына жылына бір рет қызмет көрсетуді жүзеге асырмақ.

Қуаттылық көтеру

Оптимизациялау, жаңғырту және отынды жақсарту арқасында 2006 жылы 4-ші блоктың қуатын 500 МВт-қа дейін, ал 2007 жылы 1-ші блоктың қуатын қауіпсіз түрде арттыру мүмкін болды. Қалған екі блокты жаңғырту арқылы 2009 жылы станцияның электр энергиясын өндіруі 2000 МВт-қа жетті.

Жаңа ядролық қондырғылар

2009 жылғы 30 наурызда Венгрияның Ұлттық жиналысы 330 дауыспен, 6 қарсы және 10 қалыс қалдырып, жаңа энергоблоктарды дайындау жұмысына принципті келісім берді. 2010 жылғы 26 ақпанда MVM Group мемлекеттік компаниясы шамамен 2 триллион венгр форинты құнымен кеңейту туралы шешім қабылдады. 2012 жылғы 18 маусымда Венгрия үкіметі Пакс кеңейтуін «ұлттық экономиканың жоғары басымдығы жобасы» деп таныды және нақты қадамдарды дайындау үшін комитет (Ядролық энергетика жөніндегі үкіметтік комитет) құрды. Ядролық энергетика жөніндегі үкіметтік комитетті Виктор Орбан (Премьер-министр) басқарады, және оның құрамында екі мүше бар: Михали Варга (Ұлттық экономика министрі) және Зсузанна Немет (Ұлттық даму министрі). 2016 жылғы мәліметтерге сәйкес, Венгрия электр энергиясының 30% -ын импорттайды. 2014 жылғы 14 қаңтарда Венгрияның Ұлттық даму министрі Зсузанна Немет пен «Росатом» төрағасы Сергей Кириенко қол қойған келісімге сәйкес, Пакс атом электр станциясын Ресейдің мемлекеттік компаниясы «Росатом» кеңейтеді. Жоба құнының 80 пайызы Ресейден берілетін 10 миллиард еуролық несие есебінен қаржыландырылады. Еуропалық комиссияның келісімімен, екі VVER 1200 реакторының құрылысын 2019 жылы бастау жоспарланған. 2017 жылғы 6 наурызда Еуропалық комиссия келісімін жариялады. Ядролық электр станциясының бұрынғы бас директоры Янош Сули 2017 жылғы мамыр айында үшінші Орбан үкіметінде Портфелі жоқ министр болып тағайындалды, ол Пакс атом электр станциясының екі жаңа энергоблогын жоспарлау, салу және іске қосуға жауапты болды. 2019 жылғы 20 маусымда Paks II. Zrt. (Paks II. Ltd.) компаниясы өз веб-сайтында құрылыс алаңын дайындау жұмыстары басталғанын, оның ішінде 80-нен астам сервистік ғимараттар бар екенін хабарлады. 2020 жылғы 30 маусымда құрылыс лицензиясы Венгрияның ядролық реттеуші органына тапсырылды. 2022 жылғы 26 тамызда реттеуші орган лицензияны берді, құрылысты бірнеше апта ішінде бастау жоспарланған, аяқталуы 2032 жылға белгіленген.

On 30 March 2009 the National Assembly of Hungary gave its principal consent by votes 330 for, 6 against and 10 abstentions to the preparation works of the possible new units. On 26 February 2010 the owner state company MVM Group decided the expansion with about 2 trillion Hungarian Forints price. On 18 June 2012 the Hungarian government ranked Paks expansion as a "high priority project of the national economy", in this context established a committee (Nuclear Power Governmental Committee) for preparation of the factual steps. The Nuclear Power Governmental Committee is headed by Viktor Orbán (Prime Minister) and has two members; Mihály Varga (Minister of National Economy) and Zsuzsanna Németh (National Developmental Minister). As of 2016, Hungary is said to import 30% of its electricity. According to the agreement signed by Zsuzsanna Németh (National Developmental Minister of Hungary) and Sergey Kiriyenko (Rosatom chairman) on 14 January 2014 Paks Nuclear Power Plant will be expanded by the Russian state company Rosatom. Eighty percent of the project's cost will be financed with a 10 billion Euro credit line from Russia. Subject to European Commission approval, construction of two VVER 1200 reactors was planned to start in 2019. On 6 March 2017, the European Commission announced its approval. János Süli, former CEO of the nuclear power station, was appointed Minister without Portfolio in the Third Orbán Government in May 2017, responsible for the planning, construction and commissioning of the two new blocks at Paks Nuclear Power Plant. On 20 June 2019 the Paks II. Zrt. (Paks II. Ltd.) reported on their website that the preparation of the construction site has started including more than 80 service buildings. On 30 June 2020 the application for the construction license has been submitted to the Hungarian nuclear regulatory authority. On 26 August 2022, the regulator issued the license, and construction was expected to start within a few weeks, with completion planned for 2032.

2005 жылғы оқиға (INES 1)

2005 жылдың 9 сәуірінде 1-ші блок жоспарлы техникалық қызмет көрсету үшін тоқтатылды. Блокты салқындату барысында туындаған ақау INES 1 деңгейіне (аномалия) жатқызылды, бірақ электр станциясы бастапқыда нөлдік бағалауды сұраған болатын.

2009 жылғы істен шығу оқиғасы (INES 2)

Өздігінен жұмыс істейтін нейтронды детектор (SPND) 2009 жылдың 4 мамырында электр қуаты тоқтатылған кезде, оны ұстап тұрған сымның жыртылуынан құлдырап түсті. Оқиға INES 2 деңгейімен бағаланды. Барлық персонал қауіпсіз эвакуацияланды және ешбір адам рұқсат етілген тәуліктік сәулелену дозасынан көп сәулеленуге ұшырамады.

2012 жылғы оқиға (INES 1)

2012 жылдың 6 қыркүйегінде қақпада жоспарланған жұмыс жүргізілді, бірақ қажетті жазбаша нұсқаулар дер уақытында дайын болмады. Бұл әкімшілік қателік және Халықаралық ядролық оқиғалар шкаласы (INES) бойынша 1-деңгейге жіктелді.

Халықаралық ядролық оқиғалар шкаласынан төмен оқиғалар (INES)

Халықаралық ядролық оқиғалар шкаласынан (INES) төменгі ақаулар (пайдалану кезіндегі оқиғалар) MVM Paks атом электр станциясымен тоқсан сайын жарияланады. МАГАТЭ мәлімдемесіне сәйкес, мұндай жағдайлар қауіптілік тудырмайды, алайда олардың бір бөлігі блоктың жартылай немесе толық тоқтауына себеп болды.

2016 жылғы оқиға

2016 жылдың 14 шілдесі күні таңертең 1-реактор жабдық істен шығу салдарынан автоматты түрде тоқтатылды, бірақ бұл қауіпсіздікке ешқандай қауіп келтірмеді. Келесі күні түстен кейін реактор толық қуатына қайта қосылды, ал істен шығудың себебі ұлттық реттеушімен қарастырылады. Бұл тоқтау генератордың жекелеген істен шығуынан кейін бір апта өткен соң орын алды, осының салдарынан станция қуатын төмендетуге мәжбүр болған еді.