Кіріспе

Американдық өнертапқыш және инженер (1865-1945)

Эдвин Р. Феллоус (29 мамыр 1865 – 21 мамыр 1945) – Американың Коннектикут штатының Торрингтон қаласынан шыққан өнертапқыш және кәсіпкер. Ол 1896 жылы тісті дөңгелектерді пішіктеуге арналған жаңа типтегі станок құрастырды және Джеймс Хартнестің жетекшілігімен «Jones & Lamson Machine Company» компаниясынан шығып, Вермонт штатының Спрингфилд қаласында «Fellows Gear Shaper Company» компаниясын іріктемелі түрде құрды, ол машина құралдары индустриясының тісті дөңгелектерді кесу саласындағы жетекші компаниялардың біріне айналды. Феллоустың машиналарын жасауы, жаңадан дамып келе жатқан автомобиль өнеркәсібі үшін тиімді және сенімді берілістерді жаппай өндіруге маңызды үлес қосты. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кезде «Fellows Gear Shaper Company» компаниясының машиналарын қорғаныс өнеркәсібіндегі зауыттар пайдаланды, олар ұшақ қозғалтқыштарына, танктерге, құралдарға, камераларға, қысқыштарға және басқа да соғыс кезеңіндегі материалдарға қажетті тісті бөлшектерді өндірді.

Ерте өмір

Феллоустың әкесі, Чарльз Л. Феллоус, Торрингтон орта мектебінің директоры болған және математикаға қызығушылық танытқан. Әкесі қайтыс болған кезде Феллоус орта мектептің бірінші жылында оқып жүрді. Әкесінің өлімінен кейін Феллоустың дүкенде кеңсе қызметкері болып жұмыс істеуге, ал анасы жалдамалы тұрғындарды қабылдауға тура келді. Осындай тұрғындардың бірі – Джеймс Хартнесс, ол Вермонт штатының Спрингфилд қаласында машина жасау кәсіпкері болды, Феллоустың досы атанды және оны Джонс және Лэмсон машина компаниясымен (J&L) Спрингфилд машина жасау өнеркәсібінде мансаптық мүмкіндіктерді пайдалануға көндірді. Роу Феллоустың орта мектепті бітіргенін хабарлайды. Феллоус 1889 жылы Спрингфилдке көшіп келді, алдымен бұранда жасау машинасына жұмысқа орналасып, кейін J&L компаниясының жобалау бөліміне ауысты. Осы қызметте ол математикалық принциптерге сәйкес, әртүрлі формаларда – тік тісті, құртты, спиральді және спиральді бұрышты тісті дөңгелектерді жасау мәселесіне қызығушылық танытты, олардың пішінінің дәл болуын қажет етеді. Бұл мәселеде "инволуталық, эпициклоидалық және гипоциклоидалық қисықтарды зерттеу" қолданылады. 1896 жылға қарай Феллоус тісті дөңгелектерді кесудің жаңа әдісін толыққанды әзірледі. Бұрын тісті дөңгелектер фрезерлену арқылы жасалған, кескіштері жеке тістердің пішініне сәйкес келген. Әрбір тістің өңделуі аяқталғаннан кейін, келесі тісті өңдеу үшін дөңгелек бұрылып, жаңа позицияға жылжытылатын, бұл тістердің арақашықтығының және жеке тістердің пішінінің дәлдігіне қатысты мәселелерге алып келген. Феллоус тісті кескіштің – қатты кескіш жиектері бар тісті дөңгелек пен бос дөңгелектің бірге, екі дөңгелек жұбы сияқты айналуын ұсынды. Бұл процесте дөңгелек пішінін жасау үшін қосымша үлгі немесе басқа да механикалық бағыттау қажет болмады.

Соғыс уақытында құрал-саймандар өндіруге арналған құралдар

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Fellows Gear Shaper Company зауыты ең жоғары деңгейде 3300 жұмысшыны, оның ішінде 400 әйелді жұмысқа алды. Компанияның тісті дөңгелектерді қалыптастыру машиналарының мүмкіндігі 100 дюйм диаметрінен 1/16 дюйм диаметріне дейінгі тісті дөңгелектерді жасауға жететіндей кең ауқымды болды. Соғыс аяқталған кезде Fellows Gear Shaper Company машиналары қорғаныс өндірушілерінің зауыттарында тісті бөлшектерді жасауға қолданылды, олардың ішінде:
Ұшақ винтінің желілері (Арнайы дискілеу машиналары). Ұшақ қозғалтқыштарының коленвалдарындағы шлицтер (Горизонтальды Z үлгісі). Танкілік берілістерге арналған спиральді тісті дөңгелектер (No. 15B Тісті дөңгелектерді жылтырату машинасы). Ұшақ қозғалтқыштарының винтті дөңгелектері (No. 24 Гидролаппер). Ұшақ мүшелері, әуе камералары, бомба сақтандырғыштары және т.б. үшін ұсақ тісті дөңгелектер (Тіке сызықты тісті дөңгелек жасағыш). Феллос 1939 жылы бас менеджер лауазымынан кетті, бірақ 1945 жылы қайтыс болғанға дейін компанияның президенті және директоры қызметін атқаруын жалғастырды. 2022 жылға дейін Fellows тісті дөңгелектерді қалыптастыру станоктары Rockford, Illinois, Bourn & Koch, Inc. компаниясымен өндіріліп, қолдау көрсетіліп келді.

Патенттер мен марапаттар

Феллз 39 патент алды, олар тісті дөңгелектерді пішіндеу, жасау, ұнтақтау және өлшеу машиналарына қатысты болды. 1899 жылы Франклин институты оған Джон Скотт медалін табыс етті.