Исаак Альберт Моссе: Германиялық судья және жапон конституциясына әсері

Кіріспе

Неміс судьясы және құқық ғалымы Исаак Альберт Моссе (1 қазан 1846 – 31 мамыр 1925) – неміс судьясы және құқық ғалымы. Моссенің маңыздылығы Жапонияның Мейдзи конституциясы жөніндегі еңбектерінде және Литхауэрдің неміс коммерциялық кодексіне жасаған түсіндірмелерін жалғастыруында.

Өмірбаян

Мосс Пруссияның Позен ұлы княздығындағы Гретц қаласында белгілі еврей отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, доктор Маркус Моссе, көрнекті дәрігер еді, ал алты бауырының ішіндегі ең танымал – Рудольф Моссе. Мосс Лисса және Гобен гимназияларында оқыды. 1865 жылы үлкен бауырларының қаржылық көмегімен Берлин университетінде заңды оқыды, 1868 жылы бірінші мемлекеттік емтиханды, ал 1873 жылы екіншісін тапсырды. 1870-1871 жылдардағы франко-пруссия соғысында ерікті болып қатысты. 1875 жылы судьяның көмекшісі болып жұмыс істеді, ал 1876 жылы Спандаудағы округтік сот судьясы лауазымына көтерілді. Соңында ол Берлиндегі мемлекеттік сот судьясы болып тағайындалды, бұл сол кезде Германияда еврейдің жете алатын ең жоғары лауазымы еді. 1882 жылы Германия үкіметінің өтінішімен Мосс Жапонияның болашақ премьер-министрі Ито Хиробумимен және оның Еуропаны аралап, батыс үлгісіндегі түрлі үкімет формаларын зерттеуге келген үкіметтік шенеуніктер мен ғалымдар тобымен кездесті және конституциялық құқықтан дәрістер оқыды. Мосс Ито Хиробумиді пруссиялық үлгідегі монархиялық конституцияның Жапония үшін ең қолайлы екеніне көндіргені айтылады. 1886 жылы Мосс Жапония үкіметімен үш жылдық келісімшарт бойынша шетелдік кеңесші ретінде шақырылып, Ито Хиробуми мен Иноуэ Коуашиге Жапония империясының Конституциясын әзірлеуге көмектесті. Кейін ол маңызды заң жобалары, халықаралық келісімдер мен шарттар бойынша жұмыс істеді, сондай-ақ Ішкі істер министрлігінде кабинет кеңесшісі болып қызмет етті, премьер-министр Ямагата Аритомоға жергілікті басқару жүйесін құру үшін заң жобаларын әзірлеуде көмектесті. Ол 1886 жылдан 1890 жылға дейін Жапонияда тұрды. Жапониядан қайтқаннан кейін Мосс Кенигсбергке қоныс аударды және мемлекеттік жоғарғы сот судьясы болды. 1903 жылы Кенигсберг университетінің құрметті докторы атанды, ал келесі жылы азаматтық процессуалдық құқық және коммерциялық құқықтан құрметті профессор болды. 1907 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол Берлинге оралды, онда қалалық кеңесте жұмыс істеді және Берлин қалалық әкімшілігіне түрлі құқықтық мәселелер бойынша кеңес берді. Ол еврей қауымының қоғамдық істеріне белсенді қатысты.

Mosse was born into a prominent Jewish family in Grätz, in Prussia's Grand Duchy of Posen. His father, Dr. Markus Mosse, was a noted physician, and the most distinguished of his six brothers was Rudolf Mosse. Mosse attended the gymnasiums in Lissa and in Goben. He then studied law at Berlin University in 1865 thanks to the financial support of his older brothers, and passed his first state examination in 1868, and the second one in 1873. He was a volunteer in the Franco Prussian War of 1870–1871. He became an assistant judge in 1875, and was gradually elevated to the position of a county court judge at Spandau in 1876. Eventually, he was appointed judge of the state court in Berlin, which was the highest position a Jew was allowed to achieve in Germany at the time. In 1882, at the request of the German government, Mosse met with future Prime Minister of Japan, Itō Hirobumi and his group of government officials and scholars, who were touring Europe to research various forms of western style governments, and gave a series of lectures on constitutional law. Mosse is credited with having convinced Ito Hirobumi that the Prussian style monarchical constitution was the best suited for Japan. In 1886, Mosse was invited to Japan on a three year contract as a foreign advisor to the Japanese government to assist Ito Hirobumi and Inoue Kowashi in drafting the Constitution of the Empire of Japan. Afterwards, he worked on other important legal drafts, international agreements, and contracts and served as a cabinet advisor in the Home Ministry, assisting Prime Minister Yamagata Aritomo in establishing the draft laws and systems for local government. He lived in Japan from 1886 to 1890. After leaving Japan, Mosse settled in Königsberg to be a state supreme court judge. He was awarded an honorary doctorate from the University of Königsberg in 1903 and, during the following year, became honorary professor there for Civil procedural law and Commercial law. After his retirement in 1907, he returned to Berlin where he served on the City Council and advised the Berlin municipal administration on various legal matters. He took part in public affairs of the Jewish community.

Шығармалары

Ф. Литхауердің 1905–1927 жылдардағы Сауда кодексіне түсініктемелерінің жаңа басылымы.