Кіріспе

Түрмедегі тұтқындарға қатысты зорлық-зомбылық – ұсталған немесе түрмеде отырған адамдарға жасалатын қатыгездік. Тұтқындарға қатысты зорлық-зомбылық физикалық, психологиялық, сексуалдық зорлық-зомбылық, азаптау немесе қажетті дәрі-дәрмектен бас тарту сияқты басқа да әрекеттерді қамтуы мүмкін, және оны басқа тұтқындар немесе түрме қызметкерлері жасауы мүмкін.

Денеге зиян келтіру

Тұтқындарды физикалық зорлық-зомбылыққа салуға заңсыз соғу, заңсыз дене жазалау, стресс тудыратын жағдайларға салу, шамадан тыс немесе ұзақ уақыт бойы дене күштерін қолдану кіреді. "Нью-Йорк Таймс" газетінің хабарлауынша, физикалық зорлық-зомбылықпен қатар, тұтқындар психикалық ауруларына байланысты түрмеге қамалады, бірақ оларға тиісті ем көрсетілмейді. Бұл олардың жағдайын нашарлатады және кейде жақсару мүмкіндігі болмайды. Сондай-ақ, психикалық аурулары бар адамдар психикалық денсаулығына байланысты ұзақ мерзімге оқшаулану жазасына алынуы мүмкін, бұл олардың түрмеде ем алу мүмкіндігін жоққа шығарады. Мұның себебі түрмелердегі тығыздық. Penal Reform International ұйымы түрмелердегі тығыздық әлемдегі нашар жағдайлардың басты себебі екенін мәлімдейді. Бұл тығыздыққа және жеткіліксіз қызметкерлерге әкелді, соның салдарынан кейде бір камерада 2-3 адам ұзақ уақыт бойы болуы мүмкін. Бұл жеке өмірге қатысты құқықтарды бұзуға және түрмелердегі тығыздық салдарынан кейбір қарапайым қылмыстық істер сот жүйесінен шығарылып тасталады. Маршалл жоспары бойынша түрмелерде түрлі топтар құрылып, тәртіпсіздік тудырады, соның нәтижесінде түрмелерде жиі карантин жарияланады, бұл жеткіліксіз қызметкерлер болған кезде түрме күзетшілері үшін қауіпті кезең. Сондай-ақ, тұтқындар мен күзетшілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету қажеттігі күзетшілердің қорғанысқа өтуіне және кейде зорлық-зомбылық көрсетуіне себеп болады.

Психологиялық қорлау

Тұтқындарды психологиялық қорлауға сөздік зорлық, ұйқыдан айыру, ақ шу, мағынасыз/абсурдты немесе қорлауға бағытталған нұсқаулар, қайталама тексерулер мен қараулар, кездейсоқ жалаңаш іздеулер және жалаңаш ету әрекеттері кіруі мүмкін. Reflexions мәліметінше, түрме адамдардың дене пішінін, эмоционалдық жағдайын өзгерте алады, сондай-ақ олардың қабылдауын ұзақ мерзімге өзгертуге әкелуі мүмкін. Бұдан өзге, түрме ортасы психикалық ауруларды нашарлату ғана емес, сонымен қатар оларды тудыруы да мүмкін. Түрмедегі орта қатал болуы мүмкін, ал тұтқынның психикалық, эмоционалдық және физикалық күші жеткіліксіз болса, ол өте қиын жағдайға түседі.

Ақ шу

Кездейсоқ статикалық дыбыстардың (қолданылмаған телеарна жиіліктері сияқты) ешқандай ретсіздіксіз, үздіксіз қайталануы; мұндай жағдай қатты мазасыздық пен бағдарыңды жоғалтуға әкелуі мүмкін.

Сөздік қорлау

Түрме басшылары тұтқындарды мазақтауға, сөкпеуге, дөрекі сөздерге және қастандықпен жалғанды айтуға тартуы мүмкін. Күзетшілер мен басқа да уәкілдер тұтқындарды қорқыту немесе олардың рухын жоғу үшін, оларды бағынуға мәжбүрлеу үшін немесе тек қана садизм үшін сөздік зорлық-зомбылықты қолдануы мүмкін.

Жыныстық зорлық-зомбылыққа жол беру

Кейде тұтқындар басқа тұтқындарды зорлағандары белгілі адамдармен әдейі бірге орналастырылады, немесе белгілі зорлаушылардан қорғау тұтқындардан мақсатты түрде алынып тасталады. Осындай әрекеттер АҚШ түрмелерінде зорлаудың өте жоғары көрсеткіштеріне алып келеді, және бұл мәселе 2001 жылғы Human Rights Watch ұйымының "Құтылу жоқ" атты есебінде жарияланған.

Жыныстық зорлық-зомбылық

Жыныстық зұлымдық екі жыныстағы да мекемелерде кездесетіні белгілі, алайда ол әйелдер түрмесінде жиірек болады. Көбінесе кездесетін құқық бұзушылықтарға – негізсіз және кең ауқымды жалаңаш тексерулер, жалпы қажеттіліктен асып түсетін мәжбүрлі жалаңаштау, шамадан тыс вагинальді немесе ректальді іздеулер, сондай-ақ тұтқындардың ауыз қуысын қоса, басқа да ішкі тексерулер жатады. Ең қиын жағдайларда, тұтқындардың қынабына немесе тіке ішегіне зорлықпен дененің ішкі мүшелерін енгізу, сондай-ақ зорлықпен жыныстық қатынас жасау оқиғалары да болады, мұндай жағдайлар көбінесе әйелдерге қатысты тіркеледі.

Таңдауларды тексеру

Мәжбүрлі түрде жалаңаштап тексеру тәжірибесі, әсіресе әйелдер үшін, зорлау сияқты ауыр психикалық жарақат ретінде қабылдануы мүмкін, әсіресе дене қуысын үнемі тексерумен бірге. Қазіргі заманғы түзету мекемелеріндегі бейнекамералардың көп болуы және жалаңаштап тексерудің көбінесе жасырын болмауы, көбінесе бірнеше түрме күзетшісінің қатысуымен, әдетте, сезімі қорланғанды күшейтеді. Тексерулер көбінесе түрлі сылтаулармен, бірақ іс жүзінде бақылау мен үстемдікті орнату және түрмедегі сотталғандарды қорқыту мақсатымен қолданылады.

Азаптау

Тұтқындарға жасалған қиындықтар – бұл адамның қамауда немесе физикалық бақылауда болған кезде, оған қасақана түрде физикалық немесе психологиялық ауырсыну сезімдерін туғызуға бағытталған кез келген әрекет. Мұндай тұтқынға жасалған зорлық көбінесе ақпарат алу мақсатымен, сондай-ақ қорқыту, әлсірету немесе жазалау үшін қолданылады.

Қатаң тергеу

"Күшейтілген сұраққа алу" – АҚШ-тың "Террорға қарсы соғыста" тұтқындардан мәлімет алу үшін жүзеге асырылған, азаптау әдістерін жұмсақтандырып айту тәсілі. Мысалдарға стресс позицияларын қолдану, ұйқыдан айыру, аштықтан азаптау, сусыздандыру және сексуалдық кемсіту жатады.

Денсаулық сақтау құқығы

Халықаралық заңдарға сәйкес, мемлекеттің тұтқындардың денсаулық сақтау құқығын қамтамасыз етуге жауапкершілігі бар. Түрме әкімшілігі ұсталып отырғандарға қажетті медициналық көмек көрсетуге және олардың денсаулығын сақтауға толық жауапты.

COVID-19 пандемиясы

COVID-19 пандемиясы кезінде Бахрейннің тығыз қоныстанған Жау түрмесінде COVID-19 індеті кеңінен тарады. Бірнеше тұтқынның вирусты жұқтырғаны расталды, бірақ билік оларға дұрыс профилактикалық медициналық құралдарды – бетперделерді, қол дезинфекциялағыштарды және жүйелі тестілеуді ұйымдастырмады. Билік тұтқындардың денсаулыққа құқығын қамтамасыз етуде және тұтқындармен қарым-қатынас ережелерін сақтауда жетіспеді. Басты мәселелердің бірі түрмедегі адамдардың көптігі болды, ол әлеуметтік арақашықтықты сақтауды мүмкінсіз етті. 2021 жылдың 9 маусымында Жау түрмесінің тұтқыны Хусейн Баракат COVID-19 салдарынан қайтыс болды. Пандемия аяқталғаннан кейін де Бахрейннің Жау түрмесі даулы болып қала берді, онда тұтқындардың денсаулыққа құқығы бұзыла берді. 2022 жылдың маусым айында Amnesty International Бахрейн билігінің туберкулезбен ауыратын тұтқындардың жағдайына жауап бермегенін хабарлады. Түрме басшылары симптомдары бар тұтқындарды елемей, оларға ауа арқылы жұғатын бұл ауруға тест жасауға рұқсат бермеді. Кейбір тұтқындар ауруханада инфекция жұқтырғаны расталғаннан кейін түрмеге қайта оралды. Тұтқындардың бірі, Ахмед Жабер, 11 ай ауырғаннан кейін, жартылай паралич болғаннан соң ғана ауруханаға жіберілді.