Мыңдар экспедициясы: Италияны біріктіру жолында

Кіріспе

Италия бірігуінің бөлігі, 1860 жыл

Оңтүстік Италияны азат ету
Екі Сицилия патшалығының құлдырауы
Паптық мемлекет Лациоға дейін қысқартылды
Италия патшалығының жариялануы
Бірігуден кейінгі итальяндық қарақшылық
| соғысқа қатысушы1 = Пьемонт-Сардиния
Біріккен Корольдік (теңіз күштері) тарапынан қолдау көрсетілді
| соғысқа қатысушы2 = Екі Сицилия
Паптық мемлекет, Франция (теңіз күштері), Испания (теңіз күштері) тарапынан қолдау көрсетілді
| қолбасшы1 = Джузеппе Гарибальди, Виктор Эммануил II, Энрико Сиальдини, Родни Манди
| қолбасшы2 = Франциск II, Джосуэ Ритуччи, Жюшоль де Ламорисьер
| күш1 = * Кварто-аль-Мареден аттанғанда
Вольтурно шайқасынан кейін
| күш2 = Экспедицияның атауы қатысушылардың бастапқы санынан шыққан, ол шамамен адамға жуық болды. Оңтүстік еріктілері мен экспедицияға келгендердің көмегімен Гарибальдиандардың саны артып, Оңтүстік армиясы құрылды. Бірнеше айлық науқан барысында Бурбон әскеріне қарсы бірнеше жеңіске жеткеннен кейін, Мыңдық және жаңадан құрылған Оңтүстік армиясы Екі Сицилия патшалығының барлық аймағын бағындырды. Экспедиция сәтті аяқталды және Неаполь мен Сицилияны Пьемонт-Сардиния Корольдігіне қосу үшін плебисцит өткізілді, бұл 1861 жылдың 17 наурызында Италия Корольдігінің жариялануына дейінгі соңғы аумақтық жаулап алу болды. Мыңдық экспедициясы – төрт "Отан әкесі" Джузеппе Маццини, Джузеппе Гарибальди, король Виктор Эммануил II және Камилло Бенсо, Кавур графы бірлесіп қабылдаған, бірақ әртүрлі мақсаттарды көздеген жалғыз бір әрекет болды. Республикалық көзқарастағы Маццини Оңтүстік Италия мен Римді азат етуді қаласа, Гарибальди Виктор Эммануил II атынан Екі Сицилия патшалығын бағындырып, Италияны біріктіруді аяқтау үшін Римге қарай жол тартқысы келді. Ал Кавур Римді бағындыруды болдырмауға тырысты, себебі бұл оның француздық одақтасы, Наполеон III-тің наразылығына себеп болуы мүмкін еді, ол Паптық мемлекеттерді қорғап отырды. Бұл жоба – мың адаммен үлкен тұрақты армиясы мен күшті теңіз флоты бар патшалықты бағындыруды көздеген амбициялық және қауіпті кәсіпкерлік болатын. Әртүрлі топтар экспедицияға әртүрлі себептермен қатысты: Гарибальди үшін – біріккен Италияға қол жеткізу, Сицилия буржуазиясы үшін – Италия Корольдігі құрамында тәуелсіз Сицилия, ал қарапайым халық үшін – жер бөлісі және қысымнан құтылу. Экспедицияны Франческо Криспи бастады, ол Италияны біріктіру жобасын ілгерілету үшін саяси ықпалын пайдаланды. Көптеген зерттеушілер бұл экспедицияны және бүкіл кәсіпорнды Британ империясы қолдады деп санайды, оның мақсаты Оңтүстік Италияда достық үкімет құру болды, себебі Суэц каналы ашылғаннан кейін бұл аймақ стратегиялық маңызға ие болды. Бурбондар Ресей империясымен жақындасуына байланысты сенімсіз деп есептелді. Алайда, бұл әлі дәлелденбеген және логикалық түрде негізделмеген. Корольдік теңіз күштері Мыңдық экспедициясының жағаға қонған кезде тек британдық мүдделерді қорғады, ал Ұлыбританиядан келген демеушілер экспедицияны қаржылық тұрғыдан қолдады. Сонымен қатар, Бурбон әскерінің офицерлеріне британдықтар тарапынан пара берілгенін растайтын ешқандай дәлел жоқ. Француз және испан кемелері Гаета қамалы кезінде Екі Сицилия патшалығын қолдады.

Liberation of Southern Italy
Collapse of the Kingdom of the Two Sicilies
Papal States reduced to Latium
Proclamation of the Kingdom of Italy
Post Unification Italian Brigandage
| combatant1 = Piedmont Sardinia
Supported by: United Kingdom (naval)
| combatant2 = Two Sicilies
Supported by: Papal States🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 France France (naval)🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Spain Spain (naval)
| commander1 =
Giuseppe Garibaldi Victor Emmanuel II Enrico Cialdini Rodney Mundy
| commander2 = Francis II Giosuè Ritucci Juchault de Lamoricière
| strength1 = * at the departure from Quarto al Mare
after the Battle of the Volturno
| strength2 = The name of the expedition derives from the initial number of participants, which was around people. The Garibaldians, with the contribution of southern volunteers and reinforcements to the expedition, increased in number, creating the Southern Army. After a campaign of a few months with some victorious battles against the Bourbon army, the Thousand and the newborn southern army managed to conquer the entire Kingdom of the Two Sicilies. The expedition was a success and concluded with a plebiscite that brought Naples and Sicily into the Kingdom of Piedmont Sardinia, the last territorial conquest before the proclamation of the Kingdom of Italy on 17 March 1861. The Expedition of the Thousand was the only desired action that was jointly decided by the four "Fathers of the Fatherland" Giuseppe Mazzini, Giuseppe Garibaldi, King Victor Emmanuel II, and Camillo Benso, Count of Cavour, pursuing divergent goals. Mazzini, of republican political belief, wanted to liberate Southern Italy and Rome, while Garibaldi wanted to conquer, in the name of Victor Emmanuel II, the Kingdom of the Two Sicilies and continue towards Rome to complete the Italian unification, while Cavour wanted to prevent the conquest of Rome to avoid a conflict with his French ally, Napoleon III, who protected the Papal States. The project was an ambitious and risky venture aiming to conquer, with one thousand men, a kingdom with a larger regular army and a more powerful navy. The various groups participated in the expedition for a variety of reasons: for Garibaldi, it was to achieve a united Italy; for the Sicilian bourgeoisie, an independent Sicily as part of the Kingdom of Italy, and for common people, land distribution and the end of oppression. The Expedition was instigated by Francesco Crispi, who utilized his political influence to bolster the Italian unification project. Although many recent writers consider that the expedition and the whole enterprise was supported by the British Empire to establish a friendly government in Southern Italy, which was becoming of great strategic value due to the imminent opening of the Suez Canal, the Bourbons were considered unreliable due to their increasing openings towards the Russian Empire. This is however not proven and not logical. The Royal Navy defended only British interest during the landing of the Thousand, and donors from the United Kingdom supported the expedition financially. Furthermore, there is no proof of British bribery within the ranks of the Bourbon military officers. French and Spanish ships supported the Kingdom of the Two Sicilies during the Siege of Gaeta.

Саяси жағдай

Батыс Рим империясы құлағаннан бері Италия жарты аралы көптеген кішкентай тәуелсіз мемлекеттерге бөлінді. Француз революциясы және Цизальпин Республикасы мен Наполеондық Италия Корольдігінің конституциясы ұлттық бірігуге бағытталған саяси қозғалысты тудырды. Осылайша ұлттық өзін-өзі анықтауды көздейтін бүлікшіл қозғалыстар пайда болды. Олардың кейбіреулеріне Пьемонт-Сардиния Корольдігі жағымды қарады, ол жарты аралды саяси біріктіру қозғалысына жетекшілік етті. Экспедиция Италияның бірігуінің жалпы процесінде өтті, оны негізінен Пьемонт-Сардинияның премьер-министрі Кавур өмірінің жұмысы ретінде ұйымдастырды. Екінші итальяндық Тәуелсіздік соғысы 1859 жылдың 11 шілдесінде аяқталды. Наполеон III қалаған Виллафранканың қарулы келісімінің шарттары Ломбардияны (Мантуяны қоспағанда) Пьемонт-Сардиния Корольдігіне мойындады, бірақ Венеция мен барлық Венетоны Австрия қолында қалдырды, бұл көптеген итальян патриоттарының арасында наразылық тудырды. 1859 жылдың мамыр айынан бастап Тоскана Ұлы Герцогтігінің, Романья делегациясының (Болонья, Феррара, Равенна және Форли), Модена Герцогтігінің және Парма Герцогтігінің халқы өздерінің билеушілерін қуғынға салып, Пьемонт-Сардиния Корольдігіне қосылуын сұрады, ал Папалық үкімет Умбрия мен Марке аймақтарын толық иеленді, ондағы халық қатал жазалау шараларына ұшырады, бұл 1859 жылдың 20 маусымында Папа Пий IX қызметіндегі Папаның швейцариялық әскерлері Перуджада қанды қырғынды жасады. Наполеон III мен Кавур өзара қарыздар болды, өйткені ол Венетоны басып алудан бұрын Екінші итальяндық Тәуелсіздік соғысынан бас тартты және көтерілістердің орталық Солтүстік Италияның аумақтарына таралуына жол берді, осылайша Пломбиер келісімінде келісілгеннен асып кетті. Саяси тұрақсыздық 1860 жылдың 24 наурызында шешілді, Кавур Савой герцогтігін және Ницца графлығын Францияға беру туралы Турин келісімін (1860) қол қойды, оның орнына француз императорының Тоскана мен Эмилия-Романьяны Пьемонт-Сардиния Корольдігіне қосуға келісімін алды. 1860 жылдың наурыз айында Тоскана Ұлы Герцогтігін, Модена мен Парма герцогтіктерін және Романьяны Пьемонт-Сардиния Корольдігіне қосып алғаннан кейін, итальян патриоттары барлық Оңтүстік Италия мен Сицилияны қамтитын Екі Сицилия Корольдігіне көз тікті, бұл олардың барлық итальян жерлерін біріктіру арманының келесі қадамы болды. Шетелдік державалардың мүдделеріне қатысты Ұлыбритания Италия түбегіндегі француз саясатына қарсы тұру үшін Пьемонт-Сардиния Корольдігін қолдады. Оның орнына Испания, Австрия империясы және Ресей империясы сияқты басқа реакциялық еуропалық державалар Екі Сицилия Корольдігінің жағына шықты, бірақ күтіп-көру ұстанымын сақтады. Мұндай екіге бөлінген Еуропада Екі Сицилия Корольдігі өзін оқшауланған сезінді және тек өз күштеріне ғана сене алды. Екі Сицилия Корольдігін жас және тәжірибесіз монарх басқарды (Франциск II, ол әкесі Фердинанд II-нің орнына 1859 жылдың 22 мамырында, экспедициядан бір жыл бұрын ғана таққа отырды). 1836 жылы Екі Сицилия Корольдігі «күкірт мәселесі» арқылы Наполеон дәуірінде өмір сүруіне көмектескен Ұлыбританиямен қарым-қатынасын нашарлатты. Соңында, Екі Сицилия Корольдігі дипломатиялық оқшаулануға ұшырады, өйткені ол Франция мен Ұлыбританиямен бірге Крым соғысына қатысудан бас тартты, ал Пьемонт-Сардиния Корольдігі олармен бірге қатысты. 1859 жылдың соңында Еуропалық дипломатиялық орталарда Италияны жақында болған оқиғалардан кейін қайта ұйымдастыру туралы конференция идеясы таралғанда, Франциск II бейжай болып шықты, халықаралық аренада белсенділік таныту мүмкіндігін пайдаланбады. 1860 жылы Италияның ең танымал революциялық көшбасшысы Джузеппе Гарибальди Ұлыбританияның жасырын қолдауымен Генуяда Сицилия мен Неапольге қарсы экспедиция жоспарлап отырды. Лоренцо дель Бока британдықтардың Гарибальди экспедициясын қолдауының себебі, оқ-дәрі үшін үлкен мөлшерде қажет болған сицилиялық күкірт үшін қолайлы экономикалық жағдайларды алу қажеттілігімен байланысты деп болжады. Гарибальди, республикалық және революциялық шеңберлерге жақын болса да, Мың экспедициясын ұйымдастыру үшін біраз уақыттан бері король Виктор Эммануэль II-мен байланыста болды. Республикалық идеяларына қарамастан, ол ұлттық бірлікке қол жеткізгенге дейін Савойя үйімен ынтымақтастыққа келісті; жағдай соншалық, тіпті республикашыл Джузеппе Маццини: «Бұл енді республика немесе монархия мәселесі емес: бұл ұлттық бірлік мәселесі – болу немесе болмау» деп жазды.

Since the fall of the Western Roman Empire, the Italian peninsula was divided into a multitude of small independent states. The French Revolution and the constitution of the Cisalpine Republic and of the Napoleonic Kingdom of Italy gave birth to a political movement aimed at national reunification. Insurrectional movements aimed at national self determination were therefore born. Some of them were viewed favorably by the Kingdom of Piedmont Sardinia which took the lead in the movement for the political unification of the peninsula. The Expedition took place within the overall process of the unification of Italy, which was largely orchestrated by Cavour, Prime Minister of Piedmont Sardinia, as his life's work. The Second Italian War of Independence ended on 11 July 1859; the terms of the armistice of Villafranca, wanted by Napoleon III, which recognized Lombardy (with the exclusion of Mantua) to the Kingdom of Piedmont Sardinia, but left Venice and all of Veneto in Austrian hands, had created discontent among a large part of the Italian patriots. Already since May 1859 the populations of the Grand Duchy of Tuscany, of the Delegation of Romagna (Bologna, Ferrara, Ravenna and Forlì), of the Duchy of Modena and of the Duchy of Parma had expelled their sovereigns and requested annexation to the Kingdom of Piedmont Sardinia, while the papal government had regained full possession of Umbria and the Marche, whose populations suffered harsh repression, culminating on 20 June 1859 in the bloody massacres of Perugia by the papal Swiss troops in the service of Pope Pius IX. Napoleon III and Cavour were mutually indebted because he had withdrawn from the Second Italian War of Independence before the expected conquest of Veneto, and because he had allowed the uprisings to spread to the territories of central northern Italy, thus going beyond what was agreed with the Plombières Agreement. The political stalemate was resolved on 24 March 1860, when Cavour signed the cession of the Duchy of Savoy and the County of Nice to France with the Treaty of Turin (1860), obtaining in exchange the consent of the French emperor to the annexation of Tuscany and Emilia Romagna to the Kingdom of Piedmont Sardinia. After the annexation of the Grand Duchy of Tuscany, the Duchies of Modena and Parma and the Romagna to the Kingdom of Piedmont Sardinia in March 1860, Italian patriots set their sights on the Kingdom of the Two Sicilies, which comprised all of southern mainland Italy and Sicily, as the next step toward their dream of unification of all Italian lands. As regard to the interests of foreign powers, the United Kingdom supported the Kingdom of Piedmont Sardinia to counter French policy in the Italian peninsula. Instead, the other more reactionary European powers such as Spain, the Austrian Empire and Russian Empire took the side of the Kingdom of the Two Sicilies, but maintained a wait and see attitude. In such a divided Europe, the Kingdom of the Two Sicilies found itself rather isolated and could only count on its own forces. The Kingdom of the Two Sicilies was led by a young and inexperienced monarch (Francis II of the Two Sicilies, who succeeded his father Ferdinand II only on 22 May 1859, less than one year before the expedition). In 1836, the Kingdom of the Two Sicilies had worsened relations with the United Kingdom, to which it had owed its survival during the Napoleonic period, with the "sulphur question". Finally, the Kingdom of the Two Sicilies had fallen into a sort of diplomatic isolation as it had in fact refused to participate in the Crimean War alongside France and the United Kingdom, alongside which the Kingdom of Piedmont Sardinia had instead participated. When the idea of a conference regarding the reorganization of Italy following recent events circulated in European diplomatic circles in late 1859, Francis II proved indifferent, not taking the opportunity to show an active presence internationally. In 1860, Giuseppe Garibaldi, already the most famous Italian revolutionary leader, was in Genoa planning an expedition against Sicily and Naples, with the covert support of the United Kingdom. Lorenzo del Boca suggested that British support for Garibaldi's expedition was spurred by the necessity to obtain more favourable economic conditions for Sicilian sulfur, which was needed in great quantities for munitions. Garibaldi, although close to republican and revolutionary circles, had already been in contact with King Victor Emmanuel II for some time to organize the Expedition of the Thousand. Despite his republican ideas, he agreed to collaborate with the House of Savoy until national unity was achieved; the contingencies are such that even the republican Giuseppe Mazzini wrote: "It is no longer a question of republic or monarchy: it is a question of national unity to be or not to be".

Сицилияның тәуелсіздігі

1860 жылы Бурбондарға қарсы қару қолға алуға дайын болған жалғыз күш – Сицилия тәуелсіздігінің жақтастары болды. 1848 жылғы ұзақ революцияның естелігі аралда әлі де сақталған еді, онда Бурбондардың репрессиясы ерекше қатал болды. Содан кейін Бурбон үкіметінің саяси шешім табуға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды. Ризорджиментомен байланысы бар қалалық және ауылдық халық арасында да төзімсіздік кең таралған, олардың Марсаладан Мессинаға дейін, Вольтурно шайқасына дейін Джузеппе Гарибальди еріктілерінің қатарында болғаны осының дәлелі. 1848 жылғы революцияның көптеген жетекші тұлғалары (оның ішінде Франческо Криспи) Туринге қашып кетті. Олар Екінші итальян Тәуелсіздік соғысына қатысып, мұлтақ либералдық және біртұтас саяси ұстанымды қабылдады. Дзюзеппе Маццинидің осы ізбасарлары көтерілісші Сицилияда, Гарибальдидің араласуында және Савой үйінде біртұтастыққа жетудің негізгі факторларын көрді. 1860 жылдың 2 наурызында Дзюзеппе Маццини сицилиялықтарды көтеріліске шақырып, «Гарибальди келуі керек» деп жазған хат жолдады. Гарибальди сәттілікке жете алмаса, кез келген революциялық қозғалысты бекер деп есептеді. Ол халық өтініш білдірсе, Виктор Эммануил II патшаның атынан революцияға басшылық етуге ниеттенді. Жергілікті халықтың көмегімен және Пьемонттың қолдауымен Гарибальди Бандиера ағайындары мен Карло Пизаканенің бұрынғы әрекеттеріне ұқсас сәтсіздіктерден жалтарды. Оның серігі, сондай-ақ Дзюзеппе Маццинидің ізбасары Розолино Пило Мессинаға келді және бірден ең беделді отбасылардың өкілдерімен байланыс жасады. Осылайша ол жер иелерінің қолдауын алды. Шындығында, экспедициялық күш қонғаннан кейін барондар өздерінің пиччоттилерін қолға алды. Розолино Пило 1860 жылдың 21 мамырында болған қақтығыста қаза тапты.

Екі Сицилия Корольдігінің ішкі жағдайы

XIX ғасырдың бірінші жартысында Екі Сицилия Корольдігінде бірнеше көтеріліс болды, олардың барлығы Бурбондар тарапынан басып құйрылды. 1820–24 жылдардағы көтеріліс, 1847 жылғы Калабрия революциясы, 1848 жылғы Сицилияның тәуелсіздік революциясы, сол жылғы Калабрия көтерілісі және 1848 жылғы Неапольдегі конституциялық қозғалыс болды. Әскери тұрғыдан алғанда, Екі Сицилия үшін Австрия империясымен тығыз байланыс сақтау маңызды болды. Бурбондар екі рет Австрия армиясының араласуы арқасында таққа оралды. 1815 жылы Австрияның Фредерик Бьянки, Касаланса герцогы, Толентино шайқасында Наполеонның туысы Джоакино Мураттың әскерін жеңіп, ал 1821 жылы Австрияның Иоганн Мария Филипп Фримонт Риети шайқасы мен Антродоко шайқасында Гульельмо Пепе әскерін талқан етті. Алайда, 1860 жылы жағдай Бурбондар үшін гөрі әлдеқайда жақсы болды. 1821 жылдан бастап армия үкіметтен тұрақты қаржыландыру алды және швейцариялықтар сияқты, билеуші үйге адал болған шетелдіктерден құралған бөлімшелермен нығайтылды. Жармұрал провинцияларының халқы көбінесе Бурбон әулетіне жақын болды, бұл 1799 жылы Неаполь Корольдігінің якобиндерін қырғынға ұшыратып, Партенопея Республикасын құлатқан Санфедист қозғалысының табысынан және 1806–15 жылдардағы французға қарсы қозғалыстан көрінді.

Кавурдың рөлі

Кавур экспедицияны қауіпті деп санады. Франциямен қарым-қатынасқа нұқсан келтіретінінен қорқыды, әсіресе Джузеппе Гарибальдидің Римге шабуыл жасауы мүмкін деген күдігі болды. Бірақ, Савой мен Ниццаның берілуі оның беделін түсіргендіктен, өзінің наразылығын білдіруге лайық емес деп ойлады. Себебі, оның арқылы Екі Сицилияда ішкі бүлік шығуы мүмкін, бұл Пьемонт-Сардиния Корольдігін қоғамдық тәртіпті сақтау үшін шаралар қабылдауға мәжбүрлейтін еді. Сондықтан Кавур оқиғалардың қалай дамитынын күтіп, Пьемонттағы жағдайдың жақсаруын бақылауға шешім қабылдады; экспедицияның сәтті болу ықтималдығы жоғары болғанда ғана Кавур бастаманы ашық қолдады. Сонымен қатар, Кавур Джузеппе Ла Фарина арқылы (Сицилияға қонғаннан кейін Гарибальдиді бақылап, байланыс ұстау үшін жіберілген) экспедицияның дайындық кезеңдерін қадағалады. Кавур мен король Виктор Эммануэль II арасындағы соңғы келісімдер 2 мамырда Болоньяда өткен кездесуде жасалды. Кавур үкіметтің сақтықпен Гарибальдиге экспедицияда көмектесетініне келісті.

Қауіпсіздік негізін іздеу

Пьемонт-Сардиния Корольдігіне Екі Сицилия Корольдігіне шабуыл жасау үшін нақты casus belli қажет болды. Бұл Савой үйі үшін қажеттілік болды, алайда олар Бурбон Корольдігіне қарсы соғыс жарияламады, бұл Кавур ұсынған талаптардың бірі болғандықтан қажетті шарт еді. Шындығында, Кавур өзін әрдайым Еуропалық державалар арасындағы тәртіпті сақтау құралы ретінде көрсетіп келді. Бұл талапты қанағаттандыратын жалғыз мүмкіндік – іштен туған көтеріліс еді. Мұндай оқиға Неапольде билік құрған династияға халықтың наразылығын және әсіресе Екі Сицилияның Франциск II-сінің өзінің иелігінде үкімет жүргізе алмауын көрсетуі керек еді. Осы арада экспедициялық күшті ұйымдастыру жұмысы толыққанды жүріп жатты. Альпілік аңшыларымен Ломбардиядағы сәтті науқаннан оралған Гарибальди әскери басшы ретіндегі қабілетін көрсетті, ол тұрақты армияға қарсы еріктілерден құралған жеңіл әскермен күш сынасты. Ол осы экспедиция үшін де өзінің жетекшілігімен шайқасуға дайын еріктілерді жинаған болар еді.