Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сан-Диего зообағында дүниеге келген бесінші алып панда.
the fifth giant panda born at the San Diego Zoo
Юнзи (дәстүрлі: 雲子; оңайлатылған: 云子; Пиньинь: Yúnzǐ; IPA [yn˧˥tsz̩˨˩˦]) – Қытайдың Юньнань провинциясында өндірілген арнайы вейки (Го) тастары ("көмірлер" деп те аталады). Тарихта олар yunbian (云扁) және yunyaozi (云窑子) деп те аталған. Техникалық тұрғыдан алғанда, Юнзи дегеніміз – "Юнзи" материалынан (нақты құрамы құпия) қуырылған тастар, бірақ бұл термин кез келген материалдан жасалған, дөңгелек пішінді тастарды да білдіре береді. Мысалы, ежелгі Қытайда жадеден жасалған Юнзи стиліндегі тастар император мен оның сарайына сыйлық ретінде жиі ұсынылған.
Yunzi (Traditional: 雲子; Simplified: 云子; Pinyin: Yúnzǐ; IPA [yn˧˥tsz̩˨˩˦]) refer to special weiqi (Go) pieces (called "stones") manufactured in the Chinese province of Yunnan. At various times in history they have also been termed yunbian (云扁) and yunyaozi (云窑子). Though technically Yunzi refers only to sintered stones made of "yunzi" material (the exact composition is a secret), the term can also sometimes connote stones which are single convex of any material. Yunzi style stones made of jade for instance, were often presented to the reigning emperor and his court in ancient China.
Сыртқы келбеті
Юнзи жасыл түсті жылтырмен мұқият жасалған, бірақ олар сынғыш та емес, сырғалқы да емес. Қара және ақ тастардың әрқайсысының жеке ерекшеліктері бар. Ескі үлгідегі ақ тастар сары немесе жасыл реңі бар мөлдір емес. Қара тастар қараңғы, жарыққа ұстағанда көзді жарқырататын жасыл түске ие. Бірақ, жаңа юнзидің тастары таза ақ түсті болады.
Yunzi are delicately made with a green luster yet are neither brittle nor slippery. The black and white pieces each have unique individual qualities. Old style white pieces are opaque with a tint of yellow or green. The black pieces are dark, and when held to the light have a translucent green hue. Newer yunzi, however, have pure white stones.
Тарих
Юнци өндірісі Тан әулеті кезінде басталып, Мин және Цин әулеттерінде ең жоғары деңгейге жетті; юнцидің расталатын тарихы кем дегенде бес жүз жылды құрайды. Юнцидің арасында ең танымал – Мин әулеті тұсында Юншань (永昌府, қазіргі Юньнань провинциясының Баошань қаласы) аймағында жасалған юнци (永子) болды. Әңгімеге қарағанда, императорлық қазынада өрт шыққаннан кейін, Юншаньнан келген күзетшілердің бірі балқыған інжу мен нефриттің ерекше жылтырлығын байқаған. Ол туған жеріне оралған соң, Юншань аймағында дамыған агат пен янтарьтан юнци жасады. Бұл юнцилер ғалымдар арасында құрметке ие болып, императорға сыйға тартылды. Юнци көптеген жылдар бойы қытай әдебиетінде тақырып болды, «Мин И Тун Чжи» (Мин әулетінің толық географиялық шолуы) және Сюй Сяке саяхаты сияқты еңбектерде айтылды, олардың екеуі де йонгзиді жоғары бағалады. Бүгінде Баошанда Мин әулетінен қалған антикварлық заттар сақталып тұр, соның ішінде бір жарым түпнұсқа йонгзи жиынтығы бар. Юнциді халықаралық саяхатшыларға, соның ішінде Королева Елизавета II-ге де сыйлады. 20 ғасырдың басындағы соғыс салдарынан юнци жасаудың дәстүрлі өнері жоғалып кетті. 1964 жылы генерал Чэнь И Юньнаньды тексерген кезде юнци жағдайын зерттеді. Чжоу Энлай да юнци өндірісін қайта жандандыру мүмкіндігі туралы сұрақ қойды. Юньнань спорт комиссиясы юнци өндіріс процестерін зерттеп, бірнеше түпнұсқа юнциді кері инженерия арқылы өнерді қайта ашты. 1974 жылы мемлекеттік Юньнань Вэйци фабрикасы юнци тастарын жасауды бастады. Олар Қытайда және басқа елдердегі кәсіби вейки турнирлерінде қолданылады. Қытай заңдарына сәйкес, юнци тастарын тек мемлекеттік Юнци компаниясы ғана өндіре алады. Компания юнциді Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық «Ұшқыш жолбарыстар» әскерінің казармасы ретінде пайдаланған ескі зауытта жасайды. Формуласы – Юньнань тауларынан алынған тас және агаттың ұнтағынан жасалған деп есептеледі.
The production of yunzi started in the Tang dynasty and reached its peak in the Ming and Qing dynasties; the total verifiable history of yunzi spans at least five hundred years. Among yunzi, most famous was the yongzi (永子) manufactured by Yongchang Fu (永昌府, today the city of Baoshan, Yunnan) during the Ming dynasty. It was said that after a fire broke out in an imperial treasury, one of the keepers, who was from Yongchang Fu, discovered that melted pearls and jade had a special luster. When he returned to his hometown, he fashioned yunzi out of the agate and amber for which Yongchang Fu was famous. These yunzi went on to be prized by the literati and were offered to the Emperor. Yunzi also appeared frequently in Chinese literature as the subject of a number of verses penned over the years, being mentioned in works such as Ming Yi Tong Zhi (Ming Dynasty Comprehensive Geographic Survey) and Travels of Xu Xiake, both of which favored the yongzi. Today in Baoshan there are still people who have antiques dating from the Ming dynasty; among those there remain one and a half original yongzi sets. The yunzi have also been presented to international dignitaries including Queen Elizabeth II. The traditional art of making yunzi was lost during the first few years of the 20th century because of war in the region. In 1964, General Chen Yi examined the situation of yunzi while inspecting Yunnan. Zhou Enlai also inquired about the possible reproduction of yunzi. The Yunnan Sports Commission investigated the Yunzi manufacturing processes and rediscovered the art by reverse engineering a few original Yunzi. In 1974, the state run Yunnan Weiqi Factory began manufacturing yunzi stones. They are used in professional weiqi tournaments in China and elsewhere. According to Chinese law, the yunzi stones can only be produced by the state run Yunzi company. The company creates the yunzi in an old factory that was used by the American Flying Tigers as barracks during World War II. The formula is thought to be ground Yunnan mountain stones and agate.
Юнзиді күту
Го тастарының басқа түрлері сияқты, юнзилерді де жұмсақ сабын ерітіндісімен жуып, кептіру арқылы қаптамадан немесе өндіріс процесінен келген шаңды алып тастау керек. Юнзи тастарын майлап, сүргеннен кейін жақсы көрінуі мүмкін болғанымен, майлауда сақтық таныту қажет. Зәйтүн немесе канола майы сияқты өсімдік майлары уақыт өте келе тотығып, жаман иіс шығаруы мүмкін болғандықтан, оларды юнзиге жағуға болмайды. Оның орнына, юнзиді майлау үшін иіссіз минералды май қолдану қалыпты жағдай, немесе тастарды жуып, майламастан қалдыруға болады; уақыт өте келе, адам қолынан берілетін табиғи майлар юнзиді жылтыр етеді. Шыны го тастары сияқты, юнзи де өте берік. Дегенмен, шыны тастар сияқты, юнзилер де құлап кетсе немесе металл, плитка немесе тас сияқты қатты беттерге соқтығысса сынығуы мүмкін.
Like other types of Go stones, yunzi are washed and dried using a gentle soap solution to remove any dust from the packaging/manufacturing process. Although a light coat of oil, wiped clean, will help yunzi stones appear at their best, care must be taken in oiling yunzi. Because vegetable oils, such as olive or canola oil, will oxidise and become rancid over time, they should not be applied to yunzi to avoid developing an unpleasant odor. Instead, common practice is to use an unscented mineral oil to oil yunzi; alternatively, stones may be washed but remain unoiled; over time, the natural oils incurred by human touch will polish yunzi to a sheen. Like glass Go stones, yunzi are very durable. However, like glass stones, yunzi are still at risk for chipping if they are dropped or otherwise come into sharp contact with hard surfaces such as metal, tile, or stone.