Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уда (Ланг ру, Уда) – Ресейдің Қиыр Шығысындағы Хабаровск өлкесіндегі өзен. Оның ұзындығы – , ал су жинау алабының ауданы – .
The Uda (Lang ru, ) is a river in Khabarovsk Krai, in the Russian Far East. It is long, and has a drainage basin of .
География
Уда өзені кішкентай Чумикан қаласының жанында Охот теңізіне құяды. Ол шығыс Становой тауларының оңтүстігінен басталып, шамамен шығысқа қарай ағады. Джагди жотасының солтүстік жағымен шектеседі. Өзеннің төменгі ағысында Тайкан жотасының солтүстік-батыс жағына жақын жерде, Шантар аралдарының маңындағы Охот теңізінің Уда шығанағына құяды. Бокон көлі өзеннің төменгі алабында орналасқан.
The Uda flows into the Sea of Okhotsk near the small town Chumikan. It rises south of the eastern Stanovoy Mountains and flows roughly eastwards. It borders the northern side of the Dzhagdy Range. In its lower course it flows close to the northwestern side of the Taikan Range into the Uda Gulf of the Sea of Okhotsk near the Shantar Islands. Lake Bokon is located in the lower basin of the river.
Салалар
Оның негізгі салалары оң жағынан ұзын Шевли, ұзын Гербикан және ұзын Галам, сол жағынан ұзын Чогар, ұзын Джанна, ұзын Майя және ұзын Удыхин өзендері болып табылады.
Its main tributaries are the long Shevly, the long Gerbikan and the long Galam from the right, and the long Chogar, the long Dzhana, the long Maya and the long Udykhyn from the left.
Тарих
Нерчинск (1689) шартынан бастап Агун (1858) шартына дейін өзеннің төменгі ағысы Ресей мен Қытай арасындағы шекараның ресми бөлігі болды, бірақ шекара нақты белгіленбеген және бұл аймаққа сирек баратын. Иван Москвитиннің бірнеше адамы 1640 жылы Удаға жетті. Жергілікті ламуттар оларға Зейя және Амур өзендері туралы айтты, бірақ оларды ішкі аймаққа бағыттамады. 1684 жылы бірнеше казактар маньчжурлардан Зейя өзенінен қашып, Удскке жетіп, Якутскқа дейін Майя өзенімен жол жүрді. Удск бекінісі (острог) 1679 немесе 1659 жылы өзеннің сол жағалауында, ағысқа қарсы салынды. Охотск қаласын оңтүстікке, Удскке көшіру туралы ұсыныстар болды, бірақ портың нашарлығы және Қытай шекарасына жақындығы себепті бұл ұсыныстан бас тартты. Бекіністің маңында 10 шаруа отбасы астық өндіруге және аз мал өсіруге тырысты, бірақ нәтижесі нашар болды. Кейде тұқымдық астық импорттауға тура келді. Иркутскте жарты рубльге сатылатын қара бидай ұны Удскте 8-10 рубльге сатылды. 1690 жылы халық саны 30 адам, 1800 жылы – 200 адам, 1865 жылы – 164 адамды құрады. Якутск-Удск жолы: Бұл Якутскіден Удскке жабдықтау үшін пайдаланылған нақты белгіленбеген бағыт. Ол сәуірден қазанға дейін ашық болды, бірақ қыста да саяхаттар жасалды. Оның ұзындығы шамамен есептелді. Бұл жол Амгинскте Амга өзенін, Компанейскте Алдан өзенін және Учур өткелінде Учур өзенін кесіп өтеді. Жүк тасушы жылқылар көбінесе Удскіде шана итттері мен адамдарға тамақ ретінде қалдырылды, ал якут жүргізушілері Якутскіге аяқпен немесе шаңғымен оралды. 1750 жылы терең қарда барлық жүкті жылқылар қырылып, аштыққа ұшырады. 1788 жылы көктемгі қардың еру кезінде 100-ден астам жылқы суға батып кетті.
From the Treaty of Nerchinsk (1689) to the Treaty of Aigun (1858) its lower course was officially part of the border between Russia and China, although the border was not clearly marked and the area rarely visited. Some of Ivan Moskvitin's men reached the Uda in 1640. The local Lamuts told them of the rivers Zeya and the Amur but would not guide them inland. In 1684 some Cossacks fled from the Manchus on the Zeya, reached Udsk, and went up the Maya to Yakutsk. Udsk Ostrog (fort) was founded in 1679, or 1659 on the left bank of the river upstream. There were suggestions to move Okhotsk south to Udsk but this was rejected because of the poor harbor and the proximity of the Chinese border. There were generally about 10 peasant families around the fort trying to produce grain and a few thin cattle, but results were poor. Sometimes seed corn had to be imported. A pood of rye flour that cost half a ruble at Irkutsk cost 8 to 10 rubles at Udsk. The population was 30 in 1690, 200 in 1800 and 164 in 1865. Yakutsk Udsk Track: This was an ill defined route used to supply Udsk from Yakutsk. It was open from April to October but there was some winter travel. Its length was estimated at It crossed the Amga River at Amginsk, the Aldan River at Kompaneisk and the Uchur River at Uchur Crossing. Pack horses were usually left at Udsk as food for sled dogs or people while the Yakut drivers returned to Yakutsk on foot or skis. In 1750 all the pack horses perished in deep snow resulting in starvation. In 1788 more than 100 horses drowned during the spring snowmelt.