Кіріспе

Американдық ресейтану ғалымы (1938–2020)

Стивен Франд Коэн (25 қараша 1938 – 18 қыркүйек 2020) – американдық ресейтану ғалымы. Оның ғылыми еңбектері большевик революциясынан бергі қазіргі Ресей тарихы және Ресейдің Америка Құрама Штаттарымен қарым-қатынасына арналған. Коэн әйелі Катрина ванден Хьювелдің жариялаған және бір бөлігіне иелік еткен «The Nation» журналының үлес қосушы редакторы болды. Коэн 2015 жылы қайта құрылған Шығыс-Батыс келісімі американдық комитетінің негіс қалаушы директоры еді.

Ерте өмір және академиялық мансап

Коэн Индианаполисте (Индиана штаты) дүниеге келді, кейін Кентукки штатының Оуэнсборо қаласында өсті. Оның әкесі Марвин Коэн мен анасы Рут (Франд) Коэн Голливуд, Флоридада зергерлік дүкен мен гольф алаңына ие болған. Оның әкесінің әкесі Литвадан (сол кезде Ресей империясының құрамында болған) Америка Құрама Штаттарына көшіп келген. Коэн Флоридадағы Пайн Крест мектебін бітірді. Ол Индиана университетінің Блумингтон қаласындағы кампусында экономика және мемлекеттік саясат бакалаврі дәрежесін 1960 жылы, ал үкімет және орыс зерттеулері бойынша магистр дәрежесін 1962 жылы алды. Англияда оқу бағдарламасымен болған кезінде ол төрт апталық сапармен КСРО-ға барды, онда оның тарихы мен саясатына қызығушылық туды. 1968 жылы Колумбия университетінде мемлекеттік және орыс зерттеулері бойынша философия докторы ғылымын қорғады. Сол жылы Принстон университетінде саясат профессоры болып жұмыс істеді және 1998 жылға дейін осы университеттің профессоры болды, содан кейін эмеритус профессор атанды. Одан кейін 2011 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Нью-Йорк университетінде сабақ берді, ол ресей және славян зерттеулерінің эмеритус профессоры болды.

Путин дәуірі

2014 жылдың 3 наурызындағы “The Nation” журналында Коэн “медиадағы кәсіби емес мінез-құлық” Путинді “автократ” емес екенін көрсетіп, “күнәға айналдыруға” әкеп соқты деп жазды. Ол американдық БАҚ-тың Ресей туралы жазғандары “Суық соғыс кезінде болғаннан гөрі объективтілік, теңгерімділік, конформизм және идеологиялық тұрғыдан кем” екенін жазды. “Newsweek” журналына берген сұхбатында Коэн Путинді “ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін әлемдегі ең жақсы серіктес” деп атады. 2014 жылдың наурыз айында CNN-ге берген сұхбатында ол Путиннің “Америкаға қарсы” емес екенін айтты. 2014 жылдың мамыр айында әйелімен бірге жазған “Nation” мақаласында Коэн президент Барак Обаманың Ресейге қарсы жаңа суық соғысты біржақты жариялағанын және Beltway ішіндегілердің үнсіздігімен оған қатысы бар екенін жазды. Джулия Иофф “Жаңа Республика” журналында Коэннің бұл сөзін қолдау таппаған пікірге келіспеушілік деп қарастырды. Коэннің АҚШ-Ресей қарым-қатынасына қатысты пікірлерін Иофф және басқалар Путинді жақтауы ретінде сынға алды. 2015 жылдың шілдесінде Коэн берген сұхбатында: “Тіпті Генри Киссинджердің өзі – менің ойымша, 2014 жылдың наурыз айында “Вашингтон Пост” газетінде – мына жолды жазды: “Путинді жынландыру – саясат емес. Бұл – саясаттың болмауына сылтау”. Мен оған жауап ретінде былай деп жаздым: Дұрыс, бірақ одан да жаманы, себебі Путинді жынға айналдыру рационалды ойлаудың, Американың ұлттық қауіпсіздігі туралы рационалды пікір алысудың немесе пікірталастың кедергісі. Бұл Украинадағы апат пен жаңа суық соғыс ғана емес, Сирия мен Ауғанстан, ядролық қаруды таратпау, жаһандық терроризммен күрес. Путинді жын-перілеу АҚШ-қа қажет Кремльдегі серіктесті алып тастайды, онда кім отырғанына қарамастан. 2017 жылдың 17 мамырында Текер Карлсонмен сұхбаттасқанда Коэн: “Сіз бен мен бүлдіруші сұрақ қоюымыз керек: үкіметтің үш саласы бар ма, әлде үкіметтің төртінші саласы бар ма? – бар ма? Ол президент Обаманың терроризмге қарсы Путинмен жасасқан әскери одақты “қорғаныс министрлігі мен оның құпия қызметтегі одақтастарымен бұзылғанын” мәлімдеді. Трамптың “Ресеймен ынтымақтастық” туралы барлық әрекеттері “жаңа ақпараттың ағып кетуімен” бұзылып қалды. Тарас Кузионың айтуынша, Коэн Ресейде Сталинге табынушылық бар екенін жоққа шығарады. Кузио сондай-ақ Коэнді “популистік ұлтшыл Трамптың жанкүйері” деп сипаттайды. Ресейдің Қырымды аннексиялауына қатысты ол “ерде заңдылық бар кез келген ресейлік көшбасшы Путиннің қазір істеп жатқандарының бір нұсқасын жасауы керек еді. Олар қарсылық білдіреді”. 2014 жылы Коэн Ресейдің Малайзия әуе компаниясының 17-ші рейсін атып түсіргені туралы дәлелдерге күмән келтірді, бұл оқиға 298 жолаушы мен экипаждың барлығын өлтірді. Ол Украинаның Ресейдің “Бук” жер-әуе ракеталарын иеленіп отырғанын айтып, ел “жаңа ойыншықтарымен ойнап, үлкен қателік жасады” деп болжады. Күрделі талдаулар MH17 ұшағын түсіруге пайдаланылған “Бук” зымыран шығару қондырғысы Ресей армиясының 53-ші зениттік-ракеталық бригадасына тиесілі екенін және атыс кезінде Ресейге жақтас сепаратистік ополченің қолында болғанын дәлелдеді. 2014 жылы “The Nation” журналында Коэн “АҚШ-тың сайланған премьер-министрі Арсений Яценюк Оңтүстік-Шығыстағы қарсыластарды “адамнан төмен” деп атады” деп жазды. 2015 жылғы сұхбатында Коэн “бұл Путіннің агрессиясы немесе Ресейдің агрессиясы деген түсінік, егер 100 пайыз дұрыс болмаса, теңгерімділік пен экуменикалық болу үшін, 50 пайыз дұрыс емес деп айтайық. Егер Вашингтон өзінің баяндауының 50 пайызы жалған екенін мойындаса, яғни Ресейдің баяндауы 50 пайызы дұрыс болса, онда келіссөздер басталып, табысқа жетеді”. 2020 жылы Тарас Кузио Коэннің Украинаға деген көзқарасын өзінің 2019 жылғы “Ресеймен соғыс?” кітабында сынға алды. Кузио Коэн Украинаның “нағыз бірлік” екеніне сенбейді, өйткені “шығыс Украинаның Ресеймен “бірлескен өркениет” бар” және “Украинаның мифтік стереотипін” екі түрлі халықтан құралған және сондықтан 2014 жылғы жанжал азаматтық соғыс ретінде жалғастыратынын атап өтті. Кузио Коэннің “Януковичті қолдаушы” партиялар 2014 жылдан кейінгі Украинада тыйым салынды деп қате айтқанына назар аударады. Коэн украиналық ерікті батальонның басым бөлігі оңшыл идеология мен батыс украиналықтарға тән екенін айтады, бірақ Кузио зерттеулердің нәтижесінде олардың көбі орыс тілінде сөйлейтіндер мен ұлттық азшылықтар екендігін айтады. Украинаға қатысты оның көзқарасы сынға алынып, Путинді және Кремльді жақтауы ретінде сипатталды. Коэн мұндай белгілерді қабылдамады. ThinkProgress-тің айтуынша, Коэннің “The Nation” үшін жазған жазбалары “[ ] “The Nation” штабының пророссийлық ұстанымға қарсы ашық наразылық тудыруына” себеп болды.

Қауымдастықтар

2015 жылы Славян, Шығыс Еуропа және Еуразия зерттеулері қауымдастығымен (ASEEES) Коэннің атын атап айтуға ниеттенген стипендия бойынша келісімге қол жеткізуге тырысылды, бірақ бұл дау тудырды. Кейбір ASEEES мүшелерінің наразылығынан кейін келісім бастапқыда күштен шығарылды. 2015 жылдың мамырында өткен арнайы мәжілістен кейін ASEEES басқармасы, егер сыйлық қайта ұсынылса, «Коэн–Такер стипендиясын аталған атауымен қабылдауға дауыс бергенін» түсіндірді және жақын арада Коэн–Такер стипендия бағдарламасының құрылғаны жарияланды. Сондай-ақ 2015 жылы Коэн Гилберт Доктороу және басқалармен бірге Шығыс-Батыс келісімінің американдық комитетін қайта құрды, ол өзін жақындасушылықты қолдайтын ұйым деп сипаттайды. 2015 жылдан бастап Коэн жаңартылған ACEWA директорлар кеңесінің құрамына кірді. Ол RT (бұрынғы Russia Today) телеарнасында жиі сұхбат беріп, Путин үкіметін қолдайтын пікірлерді тұрақты түрде жақтады.

Жеке өмір және өлім

Коэннің 1962 жылы опера әншісі Линн Блэрмен бірінші некесінен бір ұлы мен бір қызы болды, кейіннен олар ажырасты. 1988 жылы Коэн Жан Стейн мен Уильям ванден Хеувелдің қызы, саяси журналист және журнал баспагері Катрина ванден Хеувелге үйленді; олардың бір қызы болды. Коэн 2020 жылдың 18 қыркүйегінде 81 жасында Нью-Йорктегі үйінде өкпе рагынан қайтыс болды.

Очерктер мен мақалалар

"Өзгерістің достары мен жаулары: Кеңес Одағында реформашылдық және консерватизм" Александр Далин/Гейл В. Лапидус (ред.): Кеңес жүйесі: дағдарыстан құлдырауға дейін. Westview Press, Boulder/San Francisco/Oxford 2005. "Сталинизм және большевизм" Роберт К. Таккер (ред.): Сталинизм: Тарихи түсіндірулер жинағы, Transaction Publishers, Нью-Брансуик, Нью-Джерси, 1977.