Кіріспе
SS Naronic – 1892 жылы Ирландияның Белфаст қаласында Харланд және Вольф компаниясы салған британдық жүк бу пароходы. Компанияның Солтүстік Атлантика бағытында тірі мал тасымалы бойынша нарық үлесін ұлғайтуды көздеген кезеңде салынған. Ол, сол типтегі басқа кемелермен бірге, Ливерпульден Нью-Йоркке жүк тасымалдау және кері сапарда американдық мал әкелуге жауапты болды. Сондай-ақ, бірнеше жолаушы тасымалдауға мүмкіндік беретін кабиналары да болды. Қызметке кіріскен кезде «Нароник» сол кездегі ең ірі жүк кемесі еді. 1893 жылдың 11 ақпанында, алғашқы сапарынан бір жыл өтпей, «Нароник» Атлант мұхитының шығысынан батысына бағытталған сапарында теңізде жоғалып кетті. Кеме ешқандай мәселесіз жөнелген болатын. Алайда, сол кезде теңіздегі кемелерде болған жағдайлар туралы хабар беру мүмкіндігі болмады. Оның құлау орны ешқашан табылған жоқ, бірақ жоғалуынан кейін жақын уақытта оның екі құтқару шалқасы кемелермен көрілді. «Нароник» суға бату себептерін анықтау үшін құрылған тергеу комиссиясы ешқандай түсінік таба алмады; оның бауырлас кемесі «Бовик» та жүргізілген сынақтар оның тұрақтылығының жақсы екенін көрсетті; сондай-ақ, кеме өтетін бағытында мұздықтар туралы хабарламалар түскен жоқ. Бірнеше гипотезалар айтылды, әсіресе дауылдан немесе кемеде тасымалданатын химиялық заттардың жарылуынан суға батқан болуы мүмкін деген болжамдар бар. «Нароник» жоғалуы салдарынан 74 адам қаза тапты. Кеме жоғалып кеткеннен кейін, суға бату кезінде жазылған деген хабарламалары бар бірнеше бөтелкелер табылған, бірақ бұл, әдетте, жалған хабарлар болды. Жүк кемесінің құны жоғары болғанымен, ол сақтандырылмаған еді. «White Star Line» компаниясы 1895 жылы оны жаңа әрі үлкен «Georgic» кемесімен алмастырды.
SS Naronic was a British cargo steamship built in 1892 by Harland and Wolff in Belfast, Ireland, for the White Star Line. A sister ship of , she was built at a time the company wanted to increase its market share in the transport of live cattle on the North Atlantic route. Along with other company's ships of the same type, she was responsible for transporting goods from Liverpool to New York City, United States, and bringing back American cattle on the return trip. She also had cabins that allowed her to carry a few passengers. At the time of her entry into service, Naronic was the largest cargo ship in operation. On 11 February 1893, less than a year after her maiden voyage, Naronic went missing at sea during an east–west crossing of the Atlantic Ocean. The ship had departed without any problems being reported. However, at that time, there was no way for ships at sea to report possible incidents. Her wreck was never found, but soon after she went missing, two of her lifeboats were sighted by ships. The commission of inquiry formed to determine the causes of the sinking of Naronic found no explanation; tests carried out on her sister ship, the Bovic, proved that her stability was good; and no ice fields were reported on her route. Several hypotheses have been put forward, in particular that of a sinking following a storm or an explosion of chemicals transported in the hold of the ship. The loss of Naronic killed 74 people. In the period following the disappearance of the ship, several bottles containing messages allegedly written during the sinking were found, but these were probably hoaxes. The cargo ship, although expensive, was not insured. The White Star Line replaced it in 1895 with a new and larger ship, the Georgic.
Шығу тегі
1880-жылдардың ортасында White Star Line желкенді кемелерді пайдаланудан бас тартып, бу кемелеріне көшті. Компания жаңа мүмкіндіктер іздеуді бастады және тез арада Америка Құрама Штаттарынан мал тасымалдауға қадам басты. Бұл сауда 1874 жылы, алғашқы жүк кемесі «Еуропа» Англияға 370 бас мал жеткізген кезде дамыды. Он бес жыл өткен соң, 1889 жылы, 450 мың жануар Солтүстік Атлантика арқылы тасымалданды. White Star Line компаниясы бұл жаңа бизнеске 1888 жылы «Cufic» кемесін, ал келесі жылы «Runic» кемесін пайдалануға берген кезде кірді. White Star Line өзіне мақсат қойды: осы кемелермен АҚШ-қа жүк тасымалдау және кері сапарда малды ең жақсы жағдайда жеткізу. Сол кездегі кемелерде малдың сапар жағдайы мен дұрыс күтімсіздіктен қырылуы жиі кездесетін, бұл иелеріне қаржылық шығын келтіретін. Сондықтан компания капитанға малдың денсаулығын қамтамасыз етуді міндеттеді. Екі кеме де тез арада табыс әкелді, ал 1891 жылы компания екі жаңа, үлкен тасымалдаушы – «Nomadic» және «Tauric» кемелерін пайдалануға берді. Келесі жылы екі жаңа, үлкен кеме – «Naronic» және «Bovic» салынды. «Naronic» 1892 жылдың 26 мамырында суға түсіріліп, 11 шілдеде құрылысы аяқталғанда, 143 метр ұзындығы және 6594 GRT салмағымен әлемдегі ең үлкен бу жүк кемесі болды. Онда мыңнан астам жануар, бірнеше мың тонна жүк және шамамен он бес жолаушы (әдетте малмен бірге жүретін адамдар) тасымалдауға болатын. Оның құны 121,685 фунт стерлинг болды, сол кезде бұл кеме салыстырмалы түрде қымбат саналды. 1892 жылдың 15 шілдесінде «Naronic» капитан Томпсон басқаруымен Ливерпуль мен Нью-Йорк арасындағы алғашқы сапарын бастады. «Bovic» бірнеше аптадан кейін, 26 тамызда пайдалануға берілді.
Қысқа мансап және жоғалуы
1892 жылы қарашада капитан Томпсонның орнына Адриатиканың бұрынғы командирі Уильям Робертс келді. Кеме Ливерпуль мен Нью-Йорк арасында қатынасын жалғастырды. Осы мансабының басында бір ғана оқиға болды: 1892 жылғы 27 қарашада жануарларды тасымалдауға қолайлы жағдай болғанына қарамастан, «Нароник» Ливерпульге 34 жануарсыз жетті. 1893 жылғы 11 ақпанда «Нароник» Ливерпуль портынан алпыс экипаж мүшесімен, соның ішінде қызметке кіргеннен бері бортында болған бірнеше офицерлер мен механиктермен бірге шықты. Кемеде сондай-ақ малмен бірге келген он төрт жолаушы және 2876 тонна жүк тасымалданды. Бұл бағыттағы кемелер әдетте мал тасымайды, бірақ бортында екі жылқы және тірі көгершіндер мен тауықтар салынған бірнеше қос клетка болды. «Нароникте» апат сигналын жіберуге сымсыз телеграф болмады (Маркони компаниясы сигналдарды жіберуге арналған жүйені шығаратын зауытын ашқанға дейін тағы бес жыл өтетін еді), сондықтан қандай да бір қиындық туындаса, экипаж өз күшімен шешілуге тиіс болды. Егер кеме ашық теңізде зақымданса немесе сүңгіп кетсе, олар тек қана сәттілікке, яғни жақыннан өтетін кемеге үміттене алатын еді. «Нароник» сапары он күнге созуы керек еді, сондықтан ешкім дереу уайымдамады, әсіресе кешігу жиі болатындықтан. Кемелердің қозғалтқыштары бұзылып, немесе қанаттары сынған жағдайлар кездесетін. Сонымен қатар, 1893 жылғы ақпан айындағы қатты дауылдар бірнеше кемені баяулатты. Баспасөзde кеме жүздеген көшпенділерді алып барады деген қауесет тарады, бірақ компания бұл ақпаратты жоққа шығарды. Оптимистік болжам бойынша, егер кеме жарылып кетсе, жолаушылар жүктің арқасында бірнеше айға жететін азық-түлікпен қамтамасыз етілетін еді. 19 наурызда жаңа мәлімет тарады: британдық «Ковентри» пароходы Галифакстан шығысқа қарай 500 миль жерде «Нароникке» тиесілі екі бос құтқару шалқасының ізін көргенін хабарлады; 4 наурызда таңғы сағат 2:00-де табылған бірінші шалқа аударылып, екіншісі сағат 14:00-де суға батқан күйде табылды. Кеме жоғалып кеткеннен кейін бірнеше ай бойы ақиқаттан алыс әңгімелер мен қауесеттер тарады: Атлантиканың екі жағынан да «Нароник» экипажының мүшелері жазған деген бірнеше хаттар табылды, бірақ олардың шынайылығы күмәнді болды. Америка баспасөзі «Нароникке» борттағы жарылғыш заттармен саботаж жасалған болуы мүмкін деген болжам айтты; мұндай жүк «Таурикте» де табылған еді. Бірақ бұл қауесет ұзаққа соқпады, себебі «Тауриктегі» жарылғыш заттардың барлығы отшашу екені анықталды.
Зерттеу және гипотезалар
74 адамның қаза болуымен қатар, «Нароник» кемесінің жоғалуы «Уайт Стар Лайн» компаниясы үшін таза шығынға әкелді, себебі компания кемеге сақтандыру жасалмаған еді, ал оның құны 121,685 фунт стерлингке бағаланған. Алайда, 1894 жылы оның орнына басқа мал тасымалдайтын, әлдеқайда үлкен «Севик» кемесі келді, ал шығынды өтеу үшін тағы бір кемеге тапсырыс берілді – 1895 жылы пайдалануға берілген «Георгик». Сақтандыру компаниялары 61,855 фунт стерлингке бағаланған жүктің құнын өтеуге міндетті болды. Оқиға 60 британдық теңізші мен 14 американдық жолаушының отбасыларына да ауыр соққы болды. Екі экипаж мүшесінің әйелдері психикалық жарақаттанғандықтан психиатриялық ауруханаға жатқызылды. 1893 жылдың маусым айында кемені қайтарып алу үміті мүлдем жойылғаннан кейін, Ливерпульдегі Сент-Джордж залында Сауда кеңесінің бастамасымен тергеу комиссиясы құрылды. Тергеудің басты мақсаты – баспасөзде тараған қауесеттің жалған екенін дәлелдеу болатын. Пенсильвания штатының Питтсбург қаласының тұрғыны, кеме механигінің інісі екенін айтып, ағасынан кеме қазандықтарының жағдайы нашар екенін және «Нароник» кемесінің қауіпсіздігіне қауіп төндіретінін хабарлаған хат алғанын мәлімдеді. Комиссия бұл мәселені зерттегеннен кейін: «Машиналар мен қазандықтарды Сауда кеңесінің инспекторы ең жақсы деп сипаттады және олар ең жақсы жағдайда орнатылған. Машиналар өз санатында ең жақсы ғана емес, сонымен қатар әр сапарда да жақсы күтілген». Кеменің қауіпсіздігін бағалағаннан кейін комиссияның әлсіздігін мойындады және былай деп мәлімдеді: «Жаңа мәліметтер ұсынылмаса, кеме жоғалуының ықтимал себебі болжамдар деңгейінде қалады және теңіздің құпияларына қосылады». 1893 жылдың наурыз айында «Нью-Йорк Геральд» газетінде жарияланған «Нароник» кемесінің жүк тізімінде бірнеше химиялық заттар (қышқылдар, калий хлораты, натрий сульфиді, кальций гипохлориті) тіркелген. Кейбір жағдайларда, бұл заттар дауыл салдарынан ығысылып немесе бөтелкелерінен шығып кетсе, жарылысқа және «Нароник» кемесінің батып кетуіне себеп болуы мүмкін. Осы гипотезаны бір ғасырдан кейін тарихшылар Джон П. Итон мен Чарльз А. Хаас жариялады, бірақ ол ресми тергеуде қарастырылмады. 1893 жылдың қазан айында бір газет норвегиялық «Эмблема» кемесінің капитанының куәлігін жариялады. Ол шілде айында «Нароник» кемесіне тиесілі құтқару шалқасының су бетінде, төңкерілген күйде және балдырбаспен жабылған күйде жүзіп отырғанын көргенін айтты. Бұл факт кеменің асығыс түрде дайындалғанын көрсетеді, бұл «Нароник» кемесінің жылдам және күрт батып кеткенін растайды.
Шөлмедегі хабарламалар
Кейіннен табылған, "Нароник" батып бара жатқанда жазылған деген хабарлары бар төрт бөтелке. Екі бөтелке АҚШ-та табылды, біреуі 3 наурызда Нью-Йорк, Бруклиндегі Бей-Ридж қаласында, ал екіншісі 30 наурызда Вирджиния штатындағы Оушен-Вью қаласында табылды. Үшінші бөтелке 1893 жылғы маусымда Ирланд арнасынан, ал төртіншісі 18 қыркүйекте кеменің шығу порты Ливерпульге жақын Мерси өзенінен табылды. Барлық төрт бөтелке де "Нароник" батып кеткенін нақты айтқанмен, табылған екінші бөтелкеде ең толыққанды хабарлама болды: Қағаздардағы белгісіз авторлық қолдардың болуына байланысты, бөтелкелердің кеме тағдырына қатысты нақты куәлік екендігіне күмән туды, және оқиға бойынша өткен тергеу соты бөтелкедегі жазбаларды шынайы деп мойындамады. Егер хабарламалар дұрыс болса, кеме 1893 жылғы 19 ақпан күні сағат 03:20-дан кейін батқан болуы керек.