Кіріспе

Олимпиадалық класты мұхит кемесі, осы атпен басқа White Star кемелері

HMHS (His Majesty's Hospital Ship) Britannic (/b//r//ɪ/'/t//æ//n//ɪ//k/) – White Star Line компаниясының үшінші және соңғы лайнері және Britannic деген атты алған екінші White Star кемесі. Ол «Титандық» және «Гигант» кемелерінің кіші інісі болды және Атланттық мұхитты кесіп өтетін жолаушылар лайнері ретінде пайдалануға арналған. 1915 жылдан бастап, 1916 жылдың қараша айында Грекияның Кеа аралына жақын, Эгей теңізінде батып кеткенге дейін ол ауруханалық кеме ретінде жұмыс істеді. Ол кезде ол әлемдегі ең үлкен ауруханалық кеме болды. «Британик» Бірінші дүниежүзілік соғыс басталмас бұрын суға түсірілді. «Титаник» кемесінің апаттан алынған сабақтары ескеріліп, құрылыс кезінде өзгерістер енгізілді, нәтижесінде ол үш кемеден ең қауіпсіз болуы тиіс болды. Ол Харланд пен Вольф компаниясының Белфасттағы кеме жасаушылығында бірнеше ай бойы ауруханалық кеме ретінде пайдалану үшін күтіп тұрды. 1915 және 1916 жылдары ол Ұлыбритания мен Дарданелл арасында қызмет етті. 1916 жылдың 21 қарашасында таңертең Кеа аралының жанында Германияның императорлық теңіз күштерінің минасына шағылысып, 55 минуттан кейін батып, 30 адамның өміне қиындық тудырды. Кемеде 1066 адам болды; 1036 аман қалғандар судан және құтқару шлюптерінен құтқарылды. «Британик» Бірінші дүниежүзілік соғыста жоғалған ең үлкен кеме болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін White Star Line компаниясы «Британик» кемесінің жоғалғаны үшін өтемақы ретінде соғыстан кейінгі жәрдемақының бір бөлігі ретінде RMS Majestic кемесін алды. 1975 жылы Жак Кусто кеменің қираған жерін тауып зерттеді. Бұл кеме әлемдегі теңіз түбіндегі ең үлкен сақталған жолаушылар кемесі болып табылады. Ол 1996 жылы сатып алынды және қазіргі уақытта теңіз тарихшысы Саймон Миллсқа тиесілі.

Сипаттамалары

"Британик" кемесінің бастапқы өлшемдері оның үлкен әпкелеріне ұқсас болды, бірақ "Титаник" апатынан кейін, құрылыс кезінде оның өлшемдері өзгертілді. Жалпы тоннажы 48 158 тоннаны құрағандықтан, ол ішкі көлем жағынан үлкен әпкелерінен басып өтті, бірақ бұл оны сол кездегі ең ірі жолаушылар кемесі етіп жасамады; осы құрметті айтарлықтай үлкен тоннажы бар неміс кемесі иеленді. "Олимпиада" класындағы кемелер екі үш есе кеңейтілген бу машинасы мен үш қабатты сыртқы винттердің біріктірілген жүйесімен қозғалды, ал төмен қысымды бу турбинасы екі поршеньдік қозғалтқыштан шыққан буды пайдаланып орталық төрт қабатты винтті іске қосып, максималды жылдамдығы сағатына 23 теңіз шақырымын құрады.

Титаниктен кейінгі жобалау өзгерістері

Британниктің құрылымы оның бауырларыныкіне ұқсас болды. «Титаник» апатынан кейін және одан кейінгі тергеулер нәтижесінде «Олимпиада» класындағы қалған лайнерлерге бірнеше жобалық өзгерістер енгізілді. «Британникке» қатысты бұл өзгерістер кеме ұшырылуы алдында жасалды, оның ішінде кеменің ені 94 футқа (29 м) дейін ұлғайтылды, қозғалтқыш және қазандық бөлімдері бойында қос қабырғалы корпус жасауға мүмкіндік берді, сондай-ақ 15 су өткізбейтін бөлімнен алтауы B палубасына дейін көтерілді. Бұдан өзге, кеменің корпусының ені ұлғайғандықтан, бұрынғы кемелерге орнатылған турбиналардың орнына үлкен турбина орнатылды. Орталық су өткізбейтін бөлімдер күшейтілді, бұл кеменің алты бөлімі су басқан жағдайда да афтыққа түсуіне мүмкіндік берді. Сыртқы жағынан ең үлкен көзге көрінетін өзгеріс – әрқайсысы электр қозғалтқышымен жұмыс істейтін және порталдарға орналастырылған алты құтқару қайығын түсіруге қабілетті үлкен кран тәрізді құрылымдардың орнатылуы болды; кемеге сегіз жиынтық құрылымдық құрылымдар қарастырылған, бірақ «Британник» соғысқа кірмес бұрын тек бесеуі орнатылды, ал қалғандары «Титаник» және «Олимпик» сияқты қолмен басқарылатын Welin типті құрылымдармен толықтырылды. Құтқару қайықтарын палуба үйінің шатырынан құрылымдардың жететін жеріне қоюға болады, ал құрылымдық құрылымдар кеменің екінші жағындағы құтқару қайықтарына жете алады, егер мұржалар жолды кеспесе. Бұл жоба кеме тізімделген жағдайда да, тізімге қарама-қарсы жақта құтқару қайықтарын түсіруге мүмкіндік берді, барлық құтқару қайықтарын түсіруге мүмкіндік берді. Бірақ бірнеше құрылымдық құрылымдар мұржалардың жанына орналастырылды, бұл мақсатқа жетілмеді. Бұрын А палубасында тоқтаған лифттер енді қайық палубасына дейін жете алады. Кемеде 48 құтқару қайығы болды, әрқайсысы кем дегенде 75 адамға арналған. Осылайша, құтқару қайықтарында кем дегенде 3600 адам сыяды, бұл кеменің ең жоғары сыйымдылығы 3309 адамнан асып түседі.

Тұжырымдама

1907 жылы «White Star Line» компаниясының бас директоры Дж. Брюс Исмей және Белфаст қаласындағы «Harland & Wolff» кеме жасау зауытының төрағасы лорд Пирри «Cunard Line» компаниясының «Лузитания» және «Мавритания» кемелерімен жылдамдық бойынша емес, салтанаттылық және қауіпсіздік тұрғысынан бәсекелесу үшін бесiз теңдесi жоқ үш океан лайнерін салуға келісті. Үш кеменің аттары кейін шешілді және олар дизайнерлердің кемелердің өлшемдеріне қатысты ниеттерін көрсетеді: «Олимпик», «Титаник» және «Британик». «Олимпик» және «Титаник» кемелерінің құрылысы 1908 және 1909 жылдары тиісінше басталды. Олардың мөлшері соншалықты үлкен болғандықтан, екі құрылыс алаңын қамтитын және бір уақытта екі кемені салуға мүмкіндік беретін Аррол Гантри құрылысын салу қажет болды. Үш кеме 270 метр ұзындықта және жалпы тоннажы 45 000 тоннадан астам болуы тиіс деп жоспарланған. Олардың жоспарланған жылдамдығы шамамен 22 түйінге тең болды, бұл «Лузитания» және «Мавритания» кемелерінен әлдеқайда төмен, бірақ Атланттық мұхитты бір аптадан кем уақытта жүзуге мүмкіндік берді.

Атын өзгерту туралы хабарлар

White Star Line және Harland and Wolff кеме жасау зауыты әрқашан жоққа шығарғанмен, кейбір дереккөздер Britannic-тің Gigantic деп аталуы керек екенін айтады, бірақ оның атын Titanic-пен бәсекелеспеу үшін немесе олардың арасында ұқсастықтар тудырмау үшін өзгертіпті. Бір дереккөз – кеме плакаты, онда жоғарыда «Gigantic» деп жазылған. Басқа дереккөздер – 1911 жылғы қарашадағы американдық газеттер, «Gigantic» үшін White Star Line-ның тапсырыс бергені туралы хабарлаған, сондай-ақ Titanic қаза болғаннан кейін және құрылыс кезінде жарияланған әлемнің басқа газеттері. Том МакКласки өзінің Harland and Wolff компаниясының мұрағат басқарушысы және тарихшысы ретінде «Олимпиада класындағы үшінші кемеге «Gigantic» деген атаудың қолданылғанын немесе ұсынылғанын ешқашан көрмегенін» мәлімдеді. Бірнеше қолмен жазылған өзгерістер тапсырыс кітабына қосылып, 1912 жылғы қаңтармен даталанды. Бұл өзгерістер кеме атауына емес, оның еніне қатысты болды. Titanic апатынан кейін енгізілген жақсартуларға байланысты Britannic 1914 жылғы 26 ақпанда ғана суға түсірілді, оның түсірілімі түтік орнатумен бірге сақталды. Баспасөз алдында бірнеше сөз сөйленді және суға түсірудің құрметіне кешкі ас ұйымдастырылды. Содан кейін кеменің жабдықталуы басталды. Кеме қыркүйек айында құрғақ докқа кірді және оның винттері орнатылды. Olympic-тің кеңістігін қайта пайдалану кеме жасау орнының уақытын және ақшасын үнемдеді, себебі алдыңғы екі кемеде қолданылғандай, үшінші тайғақты тазартпады. 1914 жылғы тамызда, Britannic Нью-Йорк пен Саутгемптон арасында трансатлантикалық рейстерді бастамас бұрын Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. Әмірлік келісімшарттары бар барлық кеме жасау орындарына қолда бар шикізатты пайдалануға басымдық берілді. Барлық азаматтық келісімшарттар, соның ішінде Britannic-тің де жұмысы баяулады. Әскери-теңіз билігі көптеген кемелерді қарулы сауда крейсерлері ретінде немесе әскер тасымалы үшін реквизициялады. Адмиралтейство компанияларға кемелерін пайдаланғаны үшін ақы төледі, бірақ теңіз операцияларында кемелерді жоғалту қаупі жоғары болды. Үлкен мұхит кемелері бастапқыда теңіз күштеріне берілмеді, өйткені кіші кемелерді басқару оңайырақ болды. Olympic 1914 жылғы 3 қарашада Белфастқа оралды, ал Britannic-тегі жұмыс баяу жалғасты. Келесі айда Адмиралтейство жақында реквизицияланған жолаушылар кемелерін Галлиполи науқанында (Дарданелл операциясы деп те аталады) әскер тасымалы ретінде пайдалануға шешім қабылдады. Бірінші болып Cunard компаниясының кемелері шықты. Галлиполиға түсу апатты болып шықты және қаза болғандардың саны артқандықтан, жарақат алғандарды емдеу және эвакуациялау үшін үлкен ауруханалық кемелерге қажеттілік туды. Aquitania тамыз айында ауруханалық кеме қызметіне ауыстырылды (оның орнын әскер тасымалы ретінде қыркүйекте Olympic алады). Содан кейін 1915 жылғы 13 қарашада Britannic Белфасттағы қоймасынан ауруханалық кеме ретінде реквизицияланды. Ол үлкен қызыл айқышпен ақ түске боялып, көлденең жасыл жолақпен, HMHS (Оның Ұлылық Кемесі) Britannic деп аталды. Ішкі жағында 3,309 төсек және бірнеше операциялық бөлмелер орнатылды. Жоғарғы палубадағы ортақ бөлмелер жарақат алғандарға арналған бөлмелерге айналдырылды. B палубасындағы каюталарда дәрігерлер орналасты. Бірінші сыныптың асханасы мен бірінші сыныптың қабылдау бөлмесі операциялық бөлмеге айналдырылды. Төменгі көпір жеңіл жарақат алғандарды орналастыру үшін пайдаланылды. Ол сол бағыт бойынша бірнеше кемемен, соның ішінде Mauretania, Aquitania және оның бауырласы Olympicпен қосылды. Төрт кемеге сәл кейінірек қосылды. Ол көмір қорын толықтыру үшін Мудросқа жеткенше Неапольде тоқтады. Ол қайтып оралғаннан кейін, Уайт аралының жағасында жүзетін аурухана ретінде төрт апта өткізді. Үшінші сапар 1916 жылғы 20 наурызынан 4 сәуіріне дейін өтті. Дарданелл аралдары қаңтар айында эвакуацияланды. 1916 жылғы 6 маусымда әскери қызмет аяқталғаннан кейін Britannic Белфастқа оралып, оны трансатлантикалық жолаушылар кемесіне айналдыру үшін қажетті өзгерістерге ұшырады. Британ үкіметі White Star Line компаниясына конверсия үшін 75 000 фунт төледі. Трансформация бірнеше ай бойы жүргізілді, кейін кеме әскери қызметке қайта шақырылды.

Қайта шақырылған

1916 жылы 26 тамызда Әскери-теңіз министрлігі «Британникті» ауруханалық кеме ретінде қайта қызметке шақырды, ал кеме сол жылдың 24 қыркүйегінде төртінші рет Жерорта теңізіне қайта оралды. 29 қыркүйекте Неапольге жол тартқанда, кеме күшті дауылға тап болды, бірақ зардап шекпеді. 9 қазанда Саутгемптонға аттанды. Содан кейін кеме тағы бір, бесінші сапар жасады, осы сапарда кеме Мудросқа (қазіргі Мудрос) жеткенде, тамақтан уланғандықтан экипаж карантинге жабылды. Кемедегі өмір белгілі бір тәртіппен өтті. Сағат алтыда науқастар оятылып, жайлар тазаланды. Таңғы ас сағат 6:30-да берілді, содан кейін капитан кемені тексеру үшін аралап өтті. Түскі ас 12:30-да, шай 16:30-да ұсынылды. Науқастар тамақтанған уақыттардың арасында емделді, ал серуендегісі келетіндер серуендеуге мүмкіндік алды. Кешкі сағат 20:30-да науқастар ұйықтап, капитан тағы да тексеру жүргізді.

Соңғы сапар

Таяу Шығыс театрына және Ұлыбританияға науқастар мен жарақаттанғандарды тасымалдауға бес сәтті сапарды аяқтағаннан кейін, «Британик» 1916 жылдың 12 қарашасында сағат 14:23-те Саутгемптоннан Лемносқа, Жерорта теңізіне бағытталған алтыншы сапарымен шықты. Дауыл кемені Неапольде жексембі күні түске дейін ұстап тұрды, сосын капитан Бартлетт ауа райының қысқаша тынығуынан пайдаланып, жолын жалғастыруға шешім қабылдады. «Британик» портынан шыққан кезде теңіз қайтадан көтерілді. Келесі күні таңертең дауыл басылып, кеме Мессина бұғазынан еш қиындықсыз өтті. 21 қарашаның алғашқы сағаттарында Матапан мүйісінен өтті. Таңертең «Британик» Кеа каналымен, Кеа аралы мен Соунион мүйісінің (Афинаны қамтитын Аттиканың ең оңтүстік нүктесі) арасында толық жылдамдықпен жүзіп бара жатты.

Жарылыс

1916 жылғы 21 қарашада сағат 08:12-де, Еуропалық Шығыс уақыты бойынша, HMHS Britannic минаға тиіп, жарылыс болғаннан кейін 55 минуттан соң суға батты. Кейіннен, 1916 жылғы 21 қазанда SM U 73, де командасымен Кеа арнасына мина орнатылғаны анықталды. Асханадағы реакция дереу болды; дәрігерлер мен медбикелер өздерінің бекеттеріне бірден кетті, бірақ барлығы да бірдей әрекет етпеді, себебі кеменің артқы бөлігінде жарылыстың күші нашар сезілді, ал көптеген адамдар кеме кішкентай қайыққа соқтығысқан деп ойлады. Капитан Бартлетт пен бас офицер Хьюм сол кезде мостикте болды және жағдайдың ауырлығы көп ұзамай анық болды. Жарылыс оң жақта, екінші және үшінші жүк бөлімдерінің арасында болды. Жарылыстың күші бірінші жүк бөлімі мен шығыршық бөлімі арасындағы су өткізбейтін қабырғаны зақымдады. Алғашқы төрт су өткізбейтін бөлімдер тез сумен толды, қазандықтардың жанындағы отты өшірушілердің бөлмелерін алтыншы қазандық бөлмесімен байланыстыратын туннель ауыр зақымданып, су сол қазандық бөлмесіне ағып кірді. Бартлетт су өткізбейтін есіктерді жабуға, апат сигналын жіберуге және экипажға құтқару шлюпкаларын дайындауға бұйрық берді. SOS сигналы дереу жіберілді және аймақтағы басқа бірнеше кемелер, соның ішінде HMS Heroic қабылдады, бірақ Britannic жауап алмады. Бартлетт пен кемедегі радистке белгісіз, алғашқы жарылыстың күші кеме мачталары арасындағы антенна сымдарын жыртып жіберді. Бұл кеме радио арқылы хабарлама жібере алғанымен, оларды қабылдай алмайтынын білдірді. Отты өшірушілердің туннеліне зақым келген су өткізбейтін есіктен басқа, алтыншы және бесінші қазандық бөлмелері арасындағы су өткізбейтін есік те дұрыс жабылмады. Су бесінші қазандық бөлмесіне қарай ағып жатты. Britannic суға бату шегіне жетті. Ол алғашқы алты су өткізбейтін бөлімі сумен толған кезде де (қозғалмай) су бетінде қалуы мүмкін еді. Су өткізбейтін бес қабырға B палубасына дейін көтерілген. Бұл шаралар "Титаник" апатынан кейін қабылданды (Титаник тек алғашқы төрт бөлімі сумен толғанда ғана жүзе алатын еді). Келесі маңызды қабырға, бесінші және төртінші қазандық бөлмелері арасындағы қабырға және оның есігі зақымдалмаған және кеменің аман қалуына кепілдік беруі керек еді. Алайда, жарылыстан кейін бірнеше минут өткен соң, төменгі палубалардағы ашық терезелер су астына кетті. Медбикелер палаталарды желдету үшін, нұсқауға қайшы, сол терезелердің көпшілігін ашқан. Кеменің еңісу бұрышы артқан сайын, су осы деңгейге жетіп, қазандық бөлмелерінің бесінші және төртінші бөлмелері арасындағы қабырғадан құйыла бастады. Алты бөлімнен астам сумен толғандықтан, Britannic су бетінде қала алмады. Грек аралдарының бірі - Кеяның жағалауы оң жақта көрініп тұрғанда, Бартлетт кемені жағаға тіреу үшін аралға қарай жүзуге бұйрық берді. Кеменің оң жаққа еңісуі және рульдің салмағы кемені өз күшімен басқаруды қиындатты, ал жарылыстан рульдік механизм бұзылып, рульмен басқару мүмкін болмай қалды. Капитан оң жақтан сол жаққа қарағанда жоғары жылдамдықпен жүруге бұйрық берді, бұл кемені аралға қарай жылжуға көмектесті.