Кіріспе

Неміс мұхит лайнері – Бірінші дүниежүзілік соғыстағы сол аттас соғыс кемесі – 1897 жылдан 1914 жылға дейін қызмет еткен неміс трансатлантикалық мұхит лайнері. Ол бір кезде әлемдегі ең үлкен кеме болды және 1907 жылы Cunard Line қызметке кіргенге дейін «Көк лента» жүлдесін иеленді. 1913 жылы күрделі жөндеуден өткеніне қарамастан, кеменің өмірі салыстырмалы түрде оқиғасыз болды. Лайнер Stettin қаласында Norddeutscher Lloyd компаниясы үшін салынды және 1897 жылы пайдалануға берілді. Ол төрт түтікшелі лайнер болып табылатын алғашқы кеме және алғашқы «супер лайнер» саналады. 1903 және 1907 жылдар аралығында Norddeutscher Lloyd үшін салынған төрт бауырлас кеменің біріншісі (қалғандары – , және ), ол 20-ғасырдың басында Еуропада теңіз үстемдігін көрсету тәсіліндегі өзгерістердің бастауын белгіледі. Кеме мұхит саяхатында жаңа дәуір ашты және төрт түтікшенің болуы тез арада үлкендік, күш, жылдамдық және, ең бастысы, сәнділікпен байланысты болды. Атлантикада бекініп, Германия үшін «Көк лента» жүлдесін жеңіп алды, бұл бұрын британдықтардың басымдығын көрсеткен Еуропадан Америкаға ең жылдам сапар үшін маңызды сыйлық болды. 1900 жылы Нью-Йорк портындағы ауқымды және қауіпті көп кемелі өртте зақымданды. 1906 жылы француздық Шербур портында соқтығысу оқиғасына да қатысты. Бауырлас кемелері пайда болғаннан кейін, ол АҚШ-қа көшіп бара жатқан кірісті иммигранттар нарығынан пайда табу үшін толыққанды үшінші класс кемесіне айналдырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, оған жау кемелерін басып алып, жою жөнінде бұйрық берілді. Ол бірнеше кемені жойды, бірақ Рио-де-Оро шайқасында британдық крейсерден жеңіліп, содан кейін үш аптадан кейін экипажы оны суға батырды. Оның қираған қалдықтары 1952 жылы табылған және ішінара бөлшектелген.

Шығуы, тұжырымдамасы және құрылысы

XIX ғасырдың соңында Ұлыбритания Cunard және White Star Line сияқты ірі теңіз компанияларының мұхит кемелері арқылы теңіз саудасында үстемдік құрды. Ол, 1871 жылы әкесі, Германия императоры I Вильгельм Германия империясын құрғаннан кейін, Еуропадағы ықпалын арттырды. 1889 жылы император әжесі, королева Викторияның мерейтойына арналған теңіз парадына қатысты. Ол британдық кемелердің, әсіресе White Star Line компаниясына тиесілі ең жаңа және ең үлкен лайнердің күшін және өлшемін көрді. Ол осы кемелерді соғыс кезінде оңай көмекші крейсерлерге айналдыруға болатындығына ерекше назар бөлді. Естен кетпейтін әсер қалдырған император: «Біз де мұндай кемелерге ие болуымыз керек» деген сөзді айтқан еді. Норддойчер Ллойд, көбінесе NDL деп аталатын, немесе ағылшын тілінде Солтүстік Германия Ллойды, өте табысты Солтүстік Атлантика кеме тасымалы нарығында ықпалға ие болған екі неміс теңіз компаниясының бірі болды. Бұл екі компанияның ешқайсысы ірі лайнерлерді пайдалануға қызығушылық танытпады. Дегенмен, NDL компаниясы императорды құрметтеу үшін лайнерлерінің бірін императорлық отбасының мүшелерінің құрметіне атаған алғашқы компания болды. Компания сонымен қатар Штеттиндегі AG Vulkan кеме құрылыс бюросымен маңызды байланыстарға ие болды. Содан кейін NDL Vulkan компаниясына жүгініп, жаңа «суперлайнер» салуды тапсырды, оны Кайзер Вильгельм дер Гроссе деп атады. Жаңа кеме мұхит лайнерлері үшін жаңа стиль белгіледі. Ол теңіздегі ең үлкен және ең ұзын лайнер болды, ал 1860 жылғы кемелер болмағанда, ең үлкені болар еді. Ол жеке қонақ бөлмесі мен ваннасы бар люкстерге ие болған алғашқы лайнер болды. Ол сегіз зеңбірек, төрт зеңбірек және он төрт пулемет орнатуға мүмкіндік беретін нығайтылған палубалармен салынды, бірақ соңғы соғыс уақытындағы қайта жарақтандыру кезінде одан аз және кішкентай зеңбіректер орнатылды. Кеменің суға түсірілуі 1897 жылдың 4 мамырында императорлық отбасының қатысуымен өтті, кемені император өзі баптизациялады, оның аты император I Вильгельмнің, «Ұлы» есімін құрметтеді. Лайнер Бремерхавенде толықтай құрастырылып, ішкі безендірілді. Оның алғашқы рейсі сол жылдың қыркүйек айына жоспарланған. Кайзер Вильгельм дер Гроссе төрт түтікке ие болған алғашқы кеме болды. Келесі екі онжылдық бойы олар көлем мен қауіпсіздіктің символы болды.

Мансап

Кайзер Вильгельм дер Гроссе 1897 жылғы 19 қыркүйекте алғашқы сапарына шықты, Бремерхавеннен Саутгемптонға, содан кейін Нью-Йоркке бағытталды. 800 үшінші сынып жолаушысын қабылдай алатын NDL, Еуропадан АҚШ-қа көшіп келгендерден мол пайда көретініне көз жеткізді. Алғашқы сапарынан бастап, ол Атлант мұхитын осылайша жылдам және көпшілік назарында өткен жалғыз суперлайнер болды. 1898 жылғы наурыз айында Солтүстік Атлантты шығыс және батыс бағыттарында ең жылдам кешіп өту үшін берілетін «Көк лента» сыйлығын бұрын Cunard лайнері иеленген еді. Теңіз әлемі бұл оқиғаны мұқият бақылады, британдықтардың қалай жауап қайтаратынын білуге құштар болды. Алайда, NDL 1900 жылы Гамбург-Америка желісінің жаңа неміс суперлайнеріне бұл сыйлықты жоғалтты. Бұл өзгеріс немістерге ұнады, олар әлі де ең жылдам лайнердің иелері екенін біліп, көңілдері тынышты. Дегенмен, NDL дереу Кайзер Вильгельм дер Гроссені қайта жөндеуге бұйырды, осылайша неміс компаниясының басымдығын сақтап қалуды көздеді. Бұл жөндеуге сымсыз телеграфия орнату кірді, ол Кайзер Вильгельм дер Гросске портқа телеграф хабарламаларын жіберуге мүмкіндік берді – бұл оның қауіпсіздігі имиджін күшейтті. NDL бәсекелестікті одан әрі күшейтті. 1901 жылы олардың флотына тағы төрт түтікшелі лайнер қосылды, ол неміс тәжінің мұрагері, ханзада Вильгельмнің құрметіне аталды, содан кейін олар 1903 және 1907 жылдары тағы екі суперлайнер тапсырыс берді. 1904 жылдан 1907 жылға дейін шығысқа қарайғы жылдамдық рекордын SS Kaiser Wilhelm II ұстады. Компания төрт лайнердің атақты Кайзер класына жататынын және оларды жылдамдығымен және «Көк лентамен» байланыстырып «Төрт ұшқыш» деп сатуға шешім қабылдады. 1900 жылғы маусымда Нью-Джерси штатының Хобокен қаласындағы тұғырлығында Кайзер Вильгельм дер Гроссе өрт шықты, нәтижесінде кемені қауіпсіздікке сүйреп алып жатқанда, өртті сөндіруге тырысқан жүз қызметкер қаза тапты. Соқтығысуға байланысты тергеу комиссиясы Кайзер Вильгельм дер Гроссені толық жауапты деп тапты. Нью-Йорк қаласының мэрі Уильям Джей Гейнор 1910 жылғы 9 тамызда кемеде атылып, Еуропаға демалыс сапарына шығар алды. 1907 жылғы 26 қаңтардан бастап ол Жерорта теңізі мен Нью-Йорк арасында жолаушыларды тасымалдаумен айналысты, бұл «төрт ұшқыштың» біріншісінің қоғамдық мансабын аяқтады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1908 жылдан бастап неміс теңіз капитандыры күтпеген соғысқа дайындық шараларын қабылдау туралы бұйрық алды. Шындығында, "Кайзер Вильгельм дер Гросс" жақын арада қару-жарақпен жабдықталды және қосымша крейсерге айналдырылды. 26 тамызда британдық крейсер пайда болған кезде көмір тиеу жұмыстары әлі де жүріп жатқан еді. Рейман жедел түрде кемесі мен экипажын шайқасқа дайындап, тұтқындарын жағаға түсіргеннен кейін жаумен қақтығысу үшін теңізге шықты. Аса қатал шайқас болды, бірақ "Кайзер Вильгельм дер Гросс" оқ-дәрісі таусылғанда трагикалық аяқталды. Рейман жағалауға жүзіп өтіп, бейтарап кемеде машинист болып жұмыс істеп, Германияға қайта оралды. Экипаждың көп бөлігі тұтқынға алынып, соғыстың соңына дейін Нова-Скотиядағы Амхерст тұтқындық лагерінде ұсталды. Мұндай алып кемелердің соғыс кезіндегі құлауының себебі – олардың өте көп отын шығындауы болды. Көптеген лайнерлер кейіннен крейсерлерден ауруханалық немесе әскер тасымалдау кемелеріне айналдырылды.

Техникалық аспектілер

"Кайзер Вильгельм дер Гросс" кемесінің тіркелген ұзындығы 191,23 м, ені 20,12 м және тереңдігі 10,91 м болды. Оның тоннажы және суыру сыйымдылығы белгілі. Оның өлшемдері 1860 жылғы "Грейт-Истерн" кемесімен ұқсас болды, ол сол кездегі ең үлкен кеме еді. Бұған дейін айтылғандай, оның ең ерекше ерекшелігі – төрт түтікшесі болды. Адамдар мұхиттан жүзетін кеменің қауіпсіздігін түтікшелердің санымен байланыстыратын. Кейбір жолаушылар төрт түтікшесі жоқ кемелерге мінуден тіпті бас тартатын. NDL немесе басқа компаниялар бұрын салған басқа экспресс кемелермен салыстырғанда, осы кеменің құрылымындағы ерекше жақсарту – толық жоғарғы палубасынан тұрды. "Кайзер Вильгельм дер Гросс" 1900 жылғы ақпан айында Маркони компаниясы орнатқан коммерциялық сымсыз телеграф жүйесіне ие болған алғашқы лайнер болды. 1911 жылға қарай оның шақыру белгісі DKW еді. Кеме екі 6,71 м ұзындықтағы винт арқылы қозғалды, олардың әрқайсысы төрт цилиндрлі үш кеңейімді қозғалтқышпен қуаттандырылды. Екі қозғалтқышының жалпы қуаты 3094 ат күшіне (NHP) бағаланды. Қозғалтқыштар Schlick жүйесімен теңгерілді, бұл қозғалыстың кеме корпусына берілуін болдырмады, соның салдарынан діріл азайтылды.

Ішкі бөлмелер

"Кайзер Вильгельм дер Гросс" кемесі ең көп дегенде 1506 жолаушыны тасымалдауға арналған: 206 бірінші сынып, 226 екінші сынып, 1074 үшінші сынып. Кеме толыққанда оның экипажы 488 адамнан тұрды. Бірақ 1913 жылы жаңғыртудан кейін экипажқа арналған орын 800-ге дейін артты. Кеменің интерьері барокко стилінде жасалған, оған Иоганн Поппе бақылаушылық жасады және барлық ішкі безендіруді орындады. Бұл ерекшелік туды, себебі әдетте кемелерде бірнеше интерьер дизайнері жұмыс істейді. Әдетте ерлерге арналған темекі шегу бөлмесі, нағыз неміс қонақ үйі сияқты безендірілді. Асхана бір уақытта барлық жолаушыларды қабылдай алатын, бірнеше қабаттан тұрып, күмбезбен жабылған. Бөлмеде сонымен қатар бағаналар да болды, және сол заманғы теңіз кемелеріне тән ерекшелік ретінде орындықтары палубаға бекітілген.

Қалдық

2013 жылдың 6 қыркүйегінде Мароккодағы Salam қоршаған ортаны қорғау және тұрақты даму қауымдастығы кеменің қалдықтарын су астынан түсірді, кеменің аты корпусында жазылған күйінде көрінді. Бұл туралы Марокконың Мәдениет министрлігі 2013 жылғы 8 қазанда растады.