Кіріспе
Адамдарды бір теңіз портынан екіншісіне тасымалдау үшін жасалған кеме. Океандық лайнер – негізінен теңіздер мен мұхиттар арқылы жолаушы тасымалдауға арналған кеме. Океандық лайнерлер жүк немесе пошта тасымалдауы мүмкін, кейде басқа мақсаттар үшін де қолданылуы мүмкін (мысалы, демалыс круиздері немесе ауруханалық кемелер ретінде). Бүгінде тек бір ғана океандық лайнер қызмет етеді. Бұл санатқа жақын теңіз саудасымен айналысатын паромдар немесе басқа кемелер, сондай-ақ саяхаттың өзі көлік құралы емес, саяхаттың мақсаты болатын круиздік кемелер кірмейді. Трамп стиліндегі кемелерге, тіпті шектеулі санда жолаушы тасымалдауға жабдықталғандарым да кірмейді. Кейбір кеме компаниялары өздерін «желілер» деп, ал белгілі маршруттармен жүретін контейнерлік кемелерін «лайнерлер» деп атайды. Океандық лайнерлер круиздік кемелермен кейбір ұқсастықтарға ие болғанымен, олар белгілі кесте бойынша континенттер арасында А нүктесінен В нүктесіне қатынай алуы керек, сондықтан олар жылдам болуы керек және ашық мұхиттың ұзақ сапарларында кездесетін қырағы теңіздер мен қолайсыз жағдайларға төтеп беруге арналған болуы керек. Үлкен толқындардан қорғану үшін олар көбінесе тірі қайықтары жоғары орналасқан, кең корпусы мен палубаға ие болады (судан жоғары биіктігі фриборд деп аталады), сондай-ақ круиздік кемеге қарағанда ұзын мұрты болады. Лайнерлердің ең көп жүретін маршруты Солтүстік Атлантикада, Еуропа мен Солтүстік Америка арасында болды. Осы маршрут бойынша ең жылдам, ең үлкен және ең жетілген лайнерлер саяхаттады, бірақ тарихи тұрғыдан қарағанда көптеген океандық лайнерлер орташа өлшемді кемелер болды, олар ұшақ дәуірінің басталуына дейін елдер мен олардың отарлары мен тәуелділіктері арасындағы жолаушылар мен жүктерді тасымалдаушылар болып табылды. Мұндай маршруттарға Еуропадан Африка мен Азияның колонияларына, Еуропадан Оңтүстік Америкаға, сондай-ақ 19-шы және 20-шы ғасырдың алғашқы екі онжылдығында Еуропадан Солтүстік Америкаға, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Канада мен Австралияға көшіп-қонушылар ағыны кірді. Кеме компаниялары – жолаушылар мен жүктерді тасымалдаумен айналысатын компаниялар, көбінесе белгілі маршруттар мен кестелер бойынша. Белгілі маршруттағы тұрақты сапарлар «желілік сапарлар» деп аталады, ал осы маршруттарда кесте бойынша сауда жасайтын кемелер (жолаушылар немесе жүк) лайнерлер деп аталады. Желілік саудаға балама ретінде «трампинг» қолданылады, онда кемелерге тасымалданатын жүк туралы хабарламалар жеке-жеке жіберіледі. (Ескі кезде «лайнер» сөзімен қатардағы кемелерді де білдіретін, бірақ қазір бұл қолданыс сирек). «Океандық лайнер» термині «жолаушылар лайнері» терминімен жиі қолданылады, бірақ ол жүк лайнеріне немесе жүк-жолаушылар лайнеріне де қатысты болуы мүмкін. Ұшақ дәуірінің келуі және трансокеандық кемелер қызметінің төмендеуі көліктік құрал ретінде жолаушылар кемелерінен заманауи круиздік кемелерге көшуге әкелді. Океандық лайнерлердің пайдалы болуы үшін круиздік компаниялар олардың кейбіреулерін круиздік маршруттарда жұмыс істеуге бейімдеді. Көне океандық лайнерлердің кейбір ерекшеліктері, мысалы, жоғары отын тұтыну, терең суы, оларды шалшық порттарға кіруге кедерілді, ал кабиналар (көбінесе терезесіз) ыңғайлылық емес, жолаушылар санын арттыруға бағытталған. Italian Line және Atlantic Line компанияларының лайнерлері, Солтүстік Атлантиканы кесіп өтуге арналған соңғы лайнерлер, экономикалық тұрғыдан өзгертілмей, қысқа ғұмыр сүрді.
An ocean liner is a type of passenger ship primarily used for transportation across seas or oceans. Ocean liners may also carry cargo or mail, and may sometimes be used for other purposes (such as for pleasure cruises or as hospital ships). Only one ocean liner remains in service today. The category does not include ferries or other vessels engaged in short sea trading, nor dedicated cruise ships where the voyage itself, and not transportation, is the primary purpose of the trip. Nor does it include tramp steamers, even those equipped to handle limited numbers of passengers. Some shipping companies refer to themselves as "lines" and their container ships, which often operate over set routes according to established schedules, as "liners". Though ocean liners share certain similarities with cruise ships, they must be able to travel between continents from point A to point B on a fixed schedule, so must be faster and built to withstand the rough seas and adverse conditions encountered on long voyages across the open ocean. To protect against large waves they usually have a higher hull and promenade deck with higher positioning of lifeboats (the height above water called the freeboard), as well as a longer bow than a cruise ship. The busiest route for liners was on the North Atlantic with ships travelling between Europe and North America. It was on this route that the fastest, largest and most advanced liners travelled, though most ocean liners historically were mid sized vessels which served as the common carriers of passengers and freight between nations and among other countries and their colonies and dependencies before the dawn of the jet age. Such routes included Europe to African and Asian colonies, Europe to South America, and migrant traffic from Europe to North America in the 19th and first two decades of the 20th centuries, and to Canada and Australia after the Second World War. Shipping lines are companies engaged in shipping passengers and cargo, often on established routes and schedules. Regular scheduled voyages on a set route are called "line voyages" and vessels (passenger or cargo) trading on these routes to a timetable are called liners. The alternative to liner trade is "tramping" whereby vessels are notified on an ad hoc basis as to the availability of a cargo to be transported. (In older usage, "liner" also referred to ships of the line, that is, line of battle ships, but that usage is now rare.) The term "ocean liner" has come to be used interchangeably with "passenger liner", although it can refer to a cargo liner or cargo passenger liner. The advent of the Jet Age and the decline in transoceanic ship service brought about a gradual transition from passenger ships to modern cruise ships as a means of transportation. In order for ocean liners to remain profitable, cruise lines modified some of them to operate on cruise routes, such as the Certain characteristics of older ocean liners made them unsuitable for cruising, such as high fuel consumption, deep draught preventing them from entering shallow ports, and cabins (often windowless) designed to maximize passenger numbers rather than comfort. The Italian Line's and , the last ocean liners to be built primarily for crossing the North Atlantic, could not be converted economically and had short careers.
19 ғасыр
XIX ғасырдың басында өнеркәсіптік революция және континенттер аралық сауда континенттер арасындағы қауіпсіз байланыстарды дамытуды міндетті етті. Колониялық державалардың ішіндегі ең ірісі – Ұлыбритания өз империясының әртүрлі бөліктерін: Қиыр Шығысты, Үндістанды, Австралияны және т.б. байланыстыратын тұрақты теңіз жолдарын қажет етті. Халықаралық сулар туралы ұғымның қалыптасуы және оған ешқандай талап қойылмауы теңіз қатынасын жеңілдетті. 1818 жылы Black Ball Line желкенді кемелер флотымен Англиядан АҚШ-қа жолаушылардың жайлылығына баса назар аударған тұңғыш тұрақты жолаушылар қызметін ұсынды. 1807 жылы Роберт Фултон кемелерге бу машиналарын қолдануға қол жеткізді. Ол осы технологиямен жұмыс істейтін алғашқы кеме – «Клермонт» құрды, ол Нью-Йорк пен Олбани арасын отыз сағатта жүзіп өтіп, екі қала арасында тұрақты қызмет көрсетуге кірісті. Ұзақ өтпей, осы жаңалықты пайдаланып басқа да кемелер салынды. 1816 жылы «Элиза» Англия арнасын кесіп өткен алғашқы бу кемесі болды. 1819 жылы Атлант мұхитын кесіп өткен алғашқы бу кемесі пайда болды. Ол АҚШ-тың сол аттас қаласынан шығып, 27 күнде Англияның Ливерпуль қаласына жетті. Сапардың басым бөлігі желкенмен жүзіп өтілді, бу машинасы сапар барысында 72 сағаттан астам пайдаланылмады. Жаңа технологияға жұртшылықтың ықыласы жоғары емес еді, себебі отыз екі адамның ешқайсысы осы тарихи сапарға кемеге мінбеді. «Саванна» бу кемесі мұхитты кесіп өтуге қабілетті екенін дәлелдегенімен, жұртшылық ашық теңізде мұндай жолға сенуге дайын емес еді. 1820 жылы бу машинасы кемеден алынып тасталды. 1837 жылы 4 сәуірде Ливерпульден шығып, 18 күннен кейін 22 сәуірде Нью-Йоркке келген кезде бу күшімен ұзақ қашықтыққа сапарға соңғы қадам жасалды. Сапарға жеткілікті көмір дайындалмағандықтан, экипаж кеменің ішіндегі жиһаздарды өртеп, сапарды аяқтады. Саяхат 8,03 түйін жылдамдықпен жүрді. Бұл сапар конденсатордың арқасында мүмкін болды, ол қазандықтарды тұзды алу үшін тоқтату қажеттігін жойды және оларды тұщы сумен қамтамасыз етті. «Ұлы Батыс» кемесімен Изамбард Кингдом Брунел кеме жасаудың жаңа әдістерінің негізін қалады. Ол кемелердің жүк көтеру қабілеті өлшемдерінің кубымен, ал суға қарсы кедергісі өлшемдерінің квадратымен ғана өсетінін түсінді. Яғни, үлкен кемелердің жанармай шығыны аз, бұл Атлант мұхитын кесіп өтуде өте маңызды. Сондықтан үлкен кемелерді салу тиімдірек болды. Сонымен қатар, Америкаға көшіп келушілер саны да едәуір артты. Халықтың қоныс аударуы кеме компанияларына үлкен қаржылық пайда әкелді, олардың ішіндегі ең ірілері осы кезеңде құрылды. Мысалы, 1822 жылы Ұлыбританияның P&O және 1855 жылы Францияның Compagnie Générale Transatlantique компаниялары. Бу машинасы кемелерге желкенді пайдаланбастан тұрақты қызмет көрсетуге мүмкіндік берді. Бұл әсіресе мұхитпен бөлінетін клиенттерге қызмет көрсету үшін кемелерді жалға алған пошта компанияларына ұнады. 1839 жылы Сэмюэл Кунард Кунард Линиесін құрды және өзінің кеме компаниясының қызметін пошта тасымалына арнаған бірінші адам болды, осылайша белгіленген кестеде тұрақты қызметтер қамтамасыз етілді. Компанияның кемелері Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы бағыттарды басқаратын. Уақыт өте келе ашық теңізде тиімсіз болған қайырмалы дөңгелектің орнына винт қолданыла бастады. Кемелердің көлемі артқан сайын, ағаш корпусы нашарлай бастады. 1845 жылы темір корпусты, содан кейін болат корпусты қолдану бұл мәселені шешті. Темірден жасалған және бұрандалы винтпен жабдықталған алғашқы кеме Брунельдің «Браннель» кемесі болды. Оның мансабы апатты және қысқа болды. 1846 жылы ол Дандрум шығанағында жағалауға тіреліп, суға батып кетті. 1884 жылы ол Фолкленд аралдарына шығарылды, онда ол қойма, карантиндік кеме және көмір сақтау орны ретінде пайдаланылды, содан кейін 1937 жылы суға батырылды. Американың Collins Line компаниясы басқаша көзқарас ұсынды. Ол кемелерін суық бөлмелермен, жылыту жүйелерімен және басқа да жаңалықтармен жабдықтады, бірақ бұл қымбатқа түсті. Екі кемесінің суға батуы компанияға ауыр соққы болды, ол 1858 жылы таратылды. 1858 жылы Брунел үшінші және соңғы алып кемесін салады. Кеме 43 жыл бойы әлемдегі ең үлкен жолаушылар кемесі болды. Ол 4000 жолаушыны тасымалдауға қабілетті болды. Оның мансабы бірнеше сәтсіздіктер мен оқиғалармен белгіленді, олардың бірі – оның алғашқы сапары кезінде кемеде болған жарылыс. Осы кезеңде Гамбург пен Бремен сияқты Германияның ірі порттарынан АҚШ-қа бағыт алған көптеген неміс компанияларының кемелері жүзіп өтті. 1858 жыл ірі апатқа толы болды: «The ship» кемесі, Гриннокта салынған және айына екі рет Гамбург пен Нью-Йорк арасында жүріп тұрған, Ньюфаундленд жағалауында өрт сөндірілмей қалды және 542 жолаушының 89-ы ғана құтқарылды, қалғаны қаза тапты. Ұлыбритания нарығында Кунард Линиесі және White Star Line (соңғысы 1868 жылы Томас Измай сатып алғаннан кейін) 1860 жылдардың соңында күшті бәсекелестікке түсті. Бұл күрес «Blue Riband» жеңісімен символдалды, оны екі компания да ғасыр соңына қарай бірнеше рет жеңіп алды. Кемелердің сәні мен технологиясы да дамып жатты. Қосымша желкендер ескірді және ғасыр соңында толығымен жойылды. Жолаушылар кемелерін әскери мақсатта пайдалану мүмкіндігі қарастырылды және 1889 жылы «The ship» тарихындағы алғашқы қосымша крейсер болды. Соғыс уақытында кемелерді оңай қаруландырып, қақтығыс жағдайында қолдануға болады. «Teutonic» кемесі Германия императоры Вильгельм II-нің әсеріне түсті, ол өзінің елінің заманауи флотпен қамтамасыз етілгісі келді. 1870 жылы White Star Line компаниясының «The ship» кемесі бірінші сынып кабиналарын кеменің орта бөлігіне орналастырып, үлкен иллюминаторлар, электр қуаты және ағын сумен жабдықталып, теңіз саяхаты үшін жаңа стандартты белгіледі. 1880 жылдан бастап АҚШ пен Австралияға көшіп келушілердің қажеттілігін қанағаттандыру үшін лайнерлердің көлемі артты. «The ship» және оның әпкесі «The ship» сол кезеңдегі соңғы Кунард лайнерлері болды, оларға қосымша желкендер орнатылды. Екі кеме де 1884 жылы Глазго, Шотландиядағы John Elder & Co. компаниясымен салынды. Олар сол кездегі рекордтық көрсеткіштерге ие болды және Ливерпульден Нью-Йоркке бағыт алған ең үлкен лайнерлер болды. «The ship» 6814 тонналық бу кемесі Orient Steamship Co. компаниясына тиесілі болды және тоңазытқыш жабдықтарымен жабдықталды. Ол 1890 жылдарға дейін Англиядан Австралияға қарай Суэц арнасы арқылы жүріп тұрды, содан кейін Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары қаруланған сауда кемесіне айналдырылды. 1897 жылы Norddeutscher Lloyd «The ship» кемесін іске қосты. Үш жылдан кейін үш әпке кеме пайда болды. Кеме сәнді де жылдам болды, британдықтардан «Blue Riband» жеңіп алды. Ол сонымен қатар теңіз тарихында пайда болған төрт түтікшесі бар он төрт лайнердің біріншісі болды. Кемеге екі түтікше жеткілікті болды, бірақ көбірек түтікшелер жолаушыларға қауіпсіздік және қуат сезімін берді. 1900 жылы Hamburg America Line өзінің төрт түтікшелі лайнерімен бәсекелестікке түсті. Ол компаниясы үшін «Blue Riband» жеңісін тез жеңіп алды. Бірақ бұл жылдамдыққа ұмтылыс жолаушылардың жайлылығына зиян келтірді және күшті діріл тудырды, бұл оның иесі «Blue Riband» жеңісінен кейін оған қызығушылығын жоя салған себебі болды. Ол Атланттық аймақта жүзу үшін он жыл ғана пайдаланылды, содан кейін оны круиздік кемеге айналдырды. 1907 жылға дейін «Blue Riband» немістердің қолында болды.
The last step toward long distance travel using steam power was taken in 1837 when left Liverpool on 4 April and arrived in New York eighteen days later on 22 April after a turbulent crossing. Too little coal was prepared for the crossing, and the crew had to burn cabin furniture in order to complete the voyage. The journey took place at a speed of 8.03 knots. The voyage was made possible by the use of a condenser, which fed the boilers with fresh water, avoiding having to periodically shut down the boilers in order to remove the salt. With Great Western, Isambard Kingdom Brunel laid the foundations for new shipbuilding techniques. He realised that the carrying capacity of a ship increases as the cube of its dimensions, whilst the water resistance only increases as the square of its dimensions. This means that large ships are more fuel efficient, something very important for long voyages across the Atlantic. Constructing large ships was therefore more profitable. Moreover, migration to the Americas increased enormously. These movements of population were a financial windfall for the shipping companies, some of the largest of which were founded during this time. Examples are the P&O of the United Kingdom in 1822 and the Compagnie Générale Transatlantique of France in 1855. The steam engine also allowed ships to provide regular service without the use of sail. This aspect particularly appealed to the postal companies, which leased the services of ships to serve clients separated by the ocean. In 1839, Samuel Cunard founded the Cunard Line and became the first to dedicate the activity of his shipping company to the transport of mails, thus ensuring regular services on a given schedule. The company's vessels operated the routes between the United Kingdom and the United States. Over time, the paddle wheel, impractical on the high seas, was abandoned in favour of the propeller. As the size of ship increased, the wooden hull became fragile. Beginning with the use of an iron hull in 1845, and then steel hulls, solved this problem. The first ship to be both iron hulled and equipped with a screw propeller was , a creation of Brunel. Her career was disastrous and short. She was run aground and stranded at Dundrum Bay in 1846. In 1884, she was retired to the Falkland Islands where she was used as a warehouse, quarantine ship, and coal hulk until she was scuttled in 1937. The American company Collins Line took a different approach. It equipped its ships with cold rooms, heating systems, and various other innovations but the operation was expensive. The sinking of two of its ships was a major blow to the company which was dissolved in 1858. In 1858, Brunel built his third and last giant, The ship was, for 43 years, the largest passenger ship ever built. She had the capacity to carry 4,000 passengers. Her career was marked by a series of failures and incidents, one of which was an explosion on board during her maiden voyage. Many ships owned by German companies like Hamburg America Line and Norddeutscher Lloyd were sailing from major German ports, such as Hamburg and Bremen, to the United States during this time. The year 1858 was marked by a major accident: the sinking of The ship, built in Greenock and sailing between Hamburg and New York twice a month, suffered an accidental fire off the coast of Newfoundland and sank with the loss of all but 89 of the 542 passengers. In the British market, Cunard Line and White Star Line (the latter after being bought by Thomas Ismay in 1868), competed strongly against each other in the late 1860s. The struggle was symbolised by the attainment of the Blue Riband, which the two companies achieved several times around the end of the century. The luxury and technology of ships were also evolving. Auxiliary sails became obsolete and disappeared completely at the end of the century. Possible military use of passenger ships was envisaged and, in 1889, became the first auxiliary cruiser in history. In the time of war, ships could easily be equipped with cannons and used in cases of conflict. Teutonic succeeded in impressing Emperor Wilhelm II of Germany, who wanted to see his country endowed with a modern fleet. In 1870, the White Star Line's set a new standard for ocean travel by having its first class cabins amidships, with the added amenity of large portholes, electricity and running water. The size of ocean liners increased from 1880 to meet the needs of immigration to the United States and Australia. and her sister ship were the last two Cunard liners of the period to be fitted with auxiliary sails. Both ships were built by John Elder & Co. of Glasgow, Scotland, in 1884. They were record breakers by the standards of the time, and were the largest liners then in service, plying the Liverpool to New York route. was a 6,814 ton steamship owned by the Orient Steamship Co., and was fitted with refrigeration equipment. She plied the Suez Canal route from England to Australia during the 1890s, up until the years leading to World War I when she was converted to an armed merchant cruiser. In 1897, Norddeutscher Lloyd launched She was followed three years later by three sister ships. The ship was both luxurious and fast, managing to steal the Blue Riband from the British. She was also the first of the fourteen ocean liners with four funnels that have emerged in maritime history. The ship needed only two funnels, but more funnels gave passengers a feeling of safety and power. In 1900, the Hamburg America Line competed with its own four funnel liner, She quickly obtained the Blue Riband for her company. This race for speed, however, was a detriment to passengers' comfort and generated strong vibration, which made her owner lose any interest in her after she lost the Blue Riband to another ship of Norddeutscher Lloyd. She was only used for ten years for transatlantic crossing before being converted into a cruise ship. Until 1907 the Blue Riband remained in the hands of the Germans.
ХХ ғасырдың басында
1902 жылы Дж.П. Морган көптеген компанияларды қамтитын теңіз империясы идеясын қабылдады. Ол International Mercantile Marine Co. компаниясын құрды, ол бастапқыда тек американдық кеме компанияларын қамтитын траст болды. Кейін траст Лейланд Лайн және Уайт Стар Лайн компанияларын өзіне қосты. Содан кейін британ үкіметі билікті қайтару үшін араласуға шешім қабылдады. Неміс кемелері жылдамдық бойынша басым болғанымен, британдық кемелер көлем бойынша басым болды. White Star Line компаниясының "Үлкен Төрт" лайнерлері "Great Eastern" кемесінен үлкен жолаушылар кемелері ретінде алғашқылар болды. Ақырында олардың иесі американдық болды (жоғарыда айтылғандай, White Star Line Дж.П. Морганның трастына қосылған еді). Осы үлкен бәсекеге тап болған британ үкіметі Cunard Line компаниясының бесiз теңдесi жоқ көлемдегі және жылдамдықтағы екі лайнер құрылысына қаржылай көмек берді. Бұл серіктестіктің нәтижесі 1907 жылы екі бауырлас кеменің: және құрылысы аяқталды. Соңғысы бұл атақты жиырма жыл бойы сақтап қалды. Олардың жоғары жылдамдығы дәстүрлі кеңейту машиналарының орнына турбиналарды пайдалану арқасында мүмкін болды. Cunard Line компаниясының бәсекелестігіне жауап ретінде White Star Line компаниясы 1907 жылдың соңында лайнерлерге тапсырыс берді. Бұл үш лайнердің біріншісі, 1911 жылы аяқталған, жақсы мансапқа ие болды, бірақ оқиғалармен тоқталды. Оның әпкесі, 1912 жылдың 15 сәуірінде алғашқы сапарында батқан, теңіз қауіпсіздігі саласында бірнеше өзгерістерге әкелді. Үшінші бауырлас кеме, ешқашан жолаушылар кемесі ретінде мақсатына жетпеді, өйткені ол Бірінші дүниежүзілік соғыста аурухана кемесі ретінде пайдаланылды және 1916 жылы теңіз минасына шағылысып батып кетті. Сонымен қатар, Франция 1912 жылы Compagnie Générale Transatlantique компаниясына тиесілі лайнер құрылысын аяқтау арқылы өзінің қатысуын көрсетуге тырысты. Германия британдықтардың бәсекелестігіне көп ұзамай жауап берді. 1912 жылдан 1914 жылға дейін Гамбург Америка желісі White Star Line компаниясының Olympic кластағы кемелерінен әлдеқайда үлкен үш лайнер құрылысын аяқтады. Бірінші болып 1913 жылы аяқталған, одан кейін 1914 жылы "Vaterland" кемесі аяқталды. Үшінші лайнер құрылысы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда тоқтатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс лайнерлер үшін қиын кезең болды. Олардың кейбіреулері, мысалы, "Mauretania", және "Britannic" соғыс кезінде аурухана кемелеріне айналдырылды. Лайнерлердің үлкен көлеміне байланысты әскер тасымалы өте танымал болды. Әскер тасымалдауға айналған лайнерлер жаудың су асты кемелерінен торпедалау қаупін азайту үшін көзді алаңдататын маскировкамен боялды. Соғыста көптеген лайнерлер жойылды. "Britannic" аурухана кемесі ретінде қызмет етіп жүргенде, 1916 жылы Эгей теңізінде минаға шағылысып батып кетті. Көптеген торпедалық оқиғалар орын алды және көптеген кемелер суға батты. "Kaiser Wilhelm der Grosse" батыс Африка жағалауында болған қатал шайқастан кейін жеңіліп, суға батырылды, ал оның бауырласы саудалық рейдер ретінде қызмет етті. 1915 жылдың 7 мамырында "Lusitania" кемесі торпедамен ұшырылып, суға батып, 128 америкалықтың қаза болуына себеп болды, осы кезде АҚШ әлі бейтарап болған. Басқа факторлар да әсер еткенімен, суға батқанда америкалықтардың қаза болуы АҚШ-ты одақтас державаларға қолдау көрсетуге итермеледі және елдің соғысқа кіруіне көмектесті. Одақтас державаларға тиесілі лайнерлердің шығындары 1919 жылы Версаль келісім-шартымен өтелді. Бұл жеңіске жеткен одақтастарға көптеген неміс лайнерлерін беруіне әкелді. Гамбург Америка желісінің үштігі (Vaterland және Bismarck) Cunard Line, White Star Line және АҚШ желілері арасында бөлінді, ал Kaiser класының аман қалған үш кемесі АҚШ әскери-теңіз флоты тарапынан конфликт аясында реквизицияланды және кейін сақталды. Соғыстың басталуынан кейін құрылысы кейінге қалдырылған "Tirpitz" лайнері ақырында неміс суперлайнерлерінің біріне айналды. Неміс суперлайнерлерінің арасында жағдайы нашар болған "Deutschland" ғана осы тағдырдан құтылды. "Olympic" және "Mauretania" сияқты танымал британдық лайнерлер де қайта пайдалануға берілді және 1920 жылдардың басында табысты мансапқа ие болды. Сондай-ақ, жаңа лайнерлер (1927 жылы аяқталды) салынды. "Vaterland" кемесі "United States Lines" компаниясына тапсырылды, "Leviathan" деп аталды және компания флотының флагмандық кемесі болды. АҚШ-та тіркелген барлық кемелер АҚШ аумағының кеңейтілуі ретінде саналғандықтан, Ұлттық тыйым салу туралы заң американдық лайнерлерде алкогольге тыйым салды, алкоголь іздеген жолаушыларды саяхат үшін басқа лайнерлерді таңдауға мәжбүр етті және "United States Lines" компаниясының пайдасын айтарлықтай азайтты. Көп ұзамай Италия да осы оқиғаға араласты. Италиялық желі 1932 жылы аяқталды және сұлулық пен жылдамдық бойынша рекордтарды жаңартты ("Rex" 1933 жылы батыс бағыттағы Blue Riband жеңісін жеңді). Франция француздық Compagnie Générale Transatlantique (CGT) компаниясының лайнерімен қайтадан қатысты. Кеме 1935 жылы аяқталған кезде әлемдегі ең үлкен кеме болды. Ол сонымен қатар ең жылдам болды, 1935 жылы Blue Riband жеңісін жеңді. АҚШ иммигранттар квотасын күрт азайту кезінде дағдарыс туды, бұл кеме компанияларының табысының үлкен бөлігін жоғалтуына және осы жағдайға бейімделуге мәжбүр етті. Ұлы депрессия да маңызды рөл атқарды, Атлант мұхитын кесіп өтетін адамдардың саны күрт азайды және сонымен қатар табысты транс атланттық сапарлардың саны азайды. Жауап ретінде кеме компаниялары лайнерлерінің көп бөлігін табысты круиздік қызметке қайырды. 1934 жылы Ұлыбританияда Cunard Line және White Star Line компаниялары қаржылық жағдайына байланысты қиын жағдайда болды. Қаржы министрі Невилл Чемберлен екі компанияны біріктіруді ұсынды, осылайша олардың қаржылық проблемаларын шешуге болады. Бірігу 1934 жылы өтті және құрылысын бастарды, сонымен қатар ескі кемелерін металл шығару орындарына жіберді. "Queen Mary" өз заманының ең жылдам кемесі болды және қысқа мерзімге ең үлкені болды, ол Blue Riband жеңісін екі рет жеңді, екеуі де "Normandie" кемесінен. Екінші кеме, құрылысы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда тоқтатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс лайнерлерге қатысты көптеген оқиғаларға толы соғыс болды. Соғыстың басынан бастап неміс лайнерлері реквизицияланды және көптегендер казарма кемелеріне айналдырылды. Осы қызмет барысында "Bremen" "Sea Lion" операциясы үшін қайта құру кезінде өртке түсті және 1941 жылы металл шығару орынына жіберілді. Соғыс кезінде "Queen Elizabeth" және "Queen Mary" әскер тасымалдау кемелері ретінде ерекше қызмет көрсетті. Көптеген лайнерлер көптеген өлімдермен суға батты; Екінші дүниежүзілік соғыстағы үш ең қорқынышты апаттар: 1940 жылы Сен-Назерде неміс бомбалаудан құтылуға тырысқанда суға батқан Cunarder, 3000-нан астам адамның қаза болуы; совет суасты кемесі торпедалағаннан кейін суға батқан, 9000-нан астам адамның қаза болуы, бұл тарихтағы ең қорқынышты теңіз апаты; және 1945 жылы Балтық теңізінде суға батқан, 7000-нан астам адамның қаза болуы. "SS Rex" 1944 жылы бомбаланды және суға батты, ал "Normandie" 1942 жылы Нью-Йоркте әскер тасымалдауға қайта құру кезінде өртке түсіп, аударылып суға батты. 1920 және 1930 жылдардың суперлайнерлерінің көптегені U суасты кемелерінің, миналардың немесе жау авиациясының құрбаны болды. неміс авиациясы шабуыл жасады, содан кейін құтқаруға тырысқанда U суасты кемесі торпедалады. Соғыстан барлық инновациялық және сәнді соғыс аралық суперлайнерлердің арасында тек Cunard Queens және Europa ғана аман қалды.
Ұзақ қашықтыққа жүретін жолаушылар көлігінің саны азайды
Соғыстан кейін кейбір кемелер жеңілген елдерден жеңімпаз елдерге соғыс өтемақысы ретінде қайтадан берілді. «Еуропа» кемесі осыған ұқсас жағдайға түсті, ол Францияға өткізіліп, «Либерте» деп қайта аталды. АҚШ үкіметі Кунардтың «Мэри патшайымы» мен «Елизабет патшайымы» кемелерінің соғыс кезінде әскер тасымалдау кемелері ретінде көрсеткен қызметіне өте жоғары баға берді. Кеңес Одағына қарсы соғыс болған жағдайда, әскерлерді сенімді және жылдам тасымалдауды қамтамасыз ету мақсатында АҚШ үкіметі 1952 жылы АҚШ желісі үшін құрылысын қаржыландырды. Ол сол жылы бірінші сапарында «Көк лента» жүлдесін жеңіп алды және 1986 жылға дейін Ричард Брэнсонның «Virgin Atlantic Challenger II» кемесі жеңгенше сақтап тұрды. Бір жыл өткен соң, 1953 жылы Италия құрылысын аяқтады, ол 1956 жылы басқа кемемен соқтығысып сүңгіп кетті. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ұшақтар мұхиттық кемелерге айтарлықтай экономикалық қауіп төндірмеген. Соғысқа дейінгі ұшақтардың көпшілігі шулы, жаман ауа-райына осал және/немесе мұхиттар аралық рейстерге қажетті ұшу қашықтығына ие болмады; барлығы қымбатқа түсті және жолаушылар сыйымдылығы шектеулі болды. Соғыс ірі ұшақтардың дамуын жеделдетті. «Avro Lancaster» және «Boeing B-29 Superfortress» сияқты төрт қозғалтқышты бомбалаушылар, олардың ұшу қашықтығы мен үлкен жүк көтергіштігі соғыстан кейінгі жаңа буын ұшақтарының табиғи прототиптері болды. Соғыс кезінде реактивті ұшақтардың дамуына байланысты реактивті қозғалтқыштар да қарқынды дамыды. 1953 жылы «De Havilland Comet» алғашқы коммерциялық реактивті ұшаққа айналды, одан кейін «Sud Aviation Caravelle», «Boeing 707» және «Douglas DC-8» ұшақтары жасалды, нәтижесінде көптеген алыс қашықтыққа саяхаттар әуе арқылы жүзеге асырылатын болды. Итальяндық «Линия» компаниясының және 1970 жылдардың басында көптеген жолаушылар кемелері круиздік қызметтерін жалғастырды. 1982 жылы Фолкленд соғысы кезінде британ үкіметі үш қолданыстағы немесе бұрынғы кемені соғысқа пайдалану үшін реквизициялады. «Cunard» және «P&O» компанияларынан алынған «Queen Elizabeth 2» және кемелері британдық әскерлерді Ассенсион аралы мен Фолкленд аралдарына жеткізу үшін әскер тасымалдау кемелері ретінде пайдаланылды, олар Фолкленд аралдарын Аргентинаның басқыншы күштерінен қайтарып алуға көмектесті. «P&O» білім беру круиздік кемесі және бұрынғы «Британдық Үндістандық Бу Навигациялық Компаниясы» лайнері ауруханалық кеме ретінде реквизицияланды және соғыстан кейін әскер тасымалдау кемесі ретінде пайдаланылды, содан кейін Стэнлидегі RAF Mount Pleasant әскери базасы салынып, әскери рейстерді қабылдай бастады.
Before the Second World War, aircraft had not posed a significant economic threat to ocean liners. Most pre war aircraft were noisy, vulnerable to bad weather, and/or incapable of the range needed for transoceanic flights; all were expensive and had a small passenger capacity. The war accelerated development of large, long ranged aircraft. Four engined bombers, such as the Avro Lancaster and Boeing B 29 Superfortress, with their range and massive carrying capacity, were natural prototypes for post war next generation airliners. Jet engine technology also accelerated due to wartime development of jet aircraft. In 1953, the De Havilland Comet became the first commercial jet airliner; the Sud Aviation Caravelle, Boeing 707 and Douglas DC 8 followed, and much long distance travel was done by air. The Italian Line's and , By the early 1970s, many passenger ships continued their service in cruising. In 1982, during the Falklands War, three active or former liners were requisitioned for war service by the British Government. The liners Queen Elizabeth 2 and , were requisitioned from Cunard and P&O to serve as troopships, carrying British Army personnel to Ascension Island and the Falkland Islands to recover the Falklands from the invading Argentine forces. The P&O educational cruise ship and former British India Steam Navigation Company liner was requisitioned as a hospital ship, and served after the war as a troopship until the RAF Mount Pleasant station was built at Stanley, which could handle trooping flights.
21 ғасыр
ХХІ ғасырдың басында бұрынғы мұхит кемелерінің тек бірнешеуі ғана сақталды; олардың кейбіреулері, мысалы, круиздік кемелер ретінде жүзіп жүрді, ал басқалары, мысалы, мұражай ретінде сақталды немесе SS United States сияқты теңіз жағасында тоқтатылды. 2008 жылы Queen Elizabeth 2 зейнеткерлікке шыққаннан кейін, 2003–04 жылдары салынған Queen Mary 2 ғана қызметте болды, ол бір пункттен екінші пунктке жүретін рейстерде де, круиздерде де қолданылды.
Тірі қалғандар
Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын салынған төрт мұхит лайнері бүгінгі күні мұражайлар мен қонақ үйлер ретінде толық немесе ішінара сақталған. Жапондық «Хикава Мару» (1929) 1961 жылдан бері Накаку ауданында, Йокогама қаласында мұражай кемесі ретінде сақталған. (1934) 1967 жылы қызметтен шыққаннан кейін сақталды және Калифорния штатының Лонг-Бич қаласында мұражай/қонақ үйге айналды. 1970 жылдары (1843) да сақталды және қазір Англияның Бристоль қаласында тағы бір мұражай ретінде орналасқан. Соңғы сақталған кеме 1914 жылғы құрылысқа жатады. Бұл кеме бастапқыда жүк тасымалдаушы болған, бірақ 1952 жылдан 1959 жылға дейін «Costa Lines» компаниясы үшін итальяндық «Franca C.» мұхит лайнері ретінде пайдаланылды. 2010 жылы ол Индонезияның Бинтан аралында құрғақ докқа қойылған сәнді қонақ үйге айналды. Соғыстан кейінгі мұхит лайнерлерінің арасында (1948), (1952), «MV Brazil Maru» (1954), (1958), (1961), (1962) және «Queen Elizabeth 2» (1967) әлі де бар. Осы жеті лайнердің үшеуі сақталған. «Роттердам» 2008 жылдан бері Роттердамда мұражай және қонақ үй ретінде орналасқан, ал «Queen Elizabeth 2» 2018 жылдан бері Дубай қаласының Мина Рашид портында жүзбелі сәнді қонақ үй және мұражай болып табылады. «Ancerville» 1984 жылы Қытайдың Шэньчжэнь қаласындағы «Sea World» кешені үшін қонақ үй ретінде қайта жаңартылды. Олардың біріншісі – «Astoria» (алғашқыда «MS Stockholm» мұхит лайнері, ол 1956 жылы «Andrea Doria» кемесімен соқтығысқан) жылдар бойы круиздік кеме ретінде қайта құрылды және жаңартылды. «COVID-19» пандемиясы салдарынан 2020 жылы «Cruise & Maritime Voyages» компаниясы қызметін тоқтатқанға дейін ол белсенді қызметте болды. 2021 жылдың тамызында «Brock Pierce» оны қонақ үйге айналдыру үшін сатып алды. Алайда, бұл жоспарлар кейіннен тоқтатылды және кеме қайтадан сатуға қойылды, ол Роттердам портын ешқашан тастамады. «Astoria» 2023 жылдың қаңтарында металл тескісіне сатылды деген хабар тарады, бірақ кеме иесі бұл ақпаратты жоққа шығарды. «United States» 1996 жылдан бері Филадельфияда тоқтатылған және оны қалпына келтіру және қайта құру үмітімен су бетінде ұстау үшін қаржыға тәуелді. 2020 жылы «RXR Realty» компаниясы оны мұражай, қонақ үй және көп мақсатты кеңістікке айналдыру ниетімен сатып алды, бірақ 2022 жылға дейін ешқандай прогресс болған жоқ. «Brazil Maru» Қытайдың Чжанцзян қаласында тоқтатылған. «Funchal» 2021 жылы «Brock Pierce» сатып алды, оны қонақ үйге айналдыру мақсатымен. Оның болашағы белгісіз, себебі 2021 жылдың шілдесінде одан бері ешқандай ілгерілеу болмағаны хабарланды.
Өлшемі мен жылдамдығы
XIX ғасырда пайда болғаннан бері мұхит кемелерінің қажеттіліктері артып келді. Алғашқы лайнерлер кішкентай және тығыз болғандықтан, бортындағы санитарлық жағдай нашар болды. Содан кейін тоннаждың көлемі күрт өсті: 20 000 тоннадан ассатын алғашқы лайнерлер White Star Line компаниясының «Үлкен Төрттігі» болды. 1911 жылы аяқталған «Олимпик» тонажы 45 000 тоннадан асып, ал 1913 жылы аяқталған «Британник» 50 000 тоннадан ассатын алғашқы лайнер атанды. 1935 жылы аяқталған «Нормандия» кемесінің тоннажы 79 280 құрады. 1940 жылы «Куин Мэри» кемесі осы көрсеткішті 83 673 тоннаға дейін жеткізді. Ол 1997 жылға дейін салынған ең ірі жолаушылар кемесі болды. 2003 жылы «Куин Мэри 2» ең ірі кеме атанды, оның тоннажы 149 215 GT құрады. 1840 жылдардың басында лайнерлердің орташа жылдамдығы 10 түйінден төмен болды (Атлантиканы кесіп өтуге шамамен 12 күн немесе одан да көп уақыт кетті). 1870 жылдары лайнерлердің орташа жылдамдығы шамамен 15 түйінге дейін артты, Атлантиканы кесіп өту ұзақтығы шамамен 7 күнге дейін қысқарды, бұл кемелердің қозғалтқыштарындағы технологиялық прогреске байланысты болды: қарапайым бу қазандықтары күрделі механизмдерге жол ашты, ал қайырма дөңгелек біртіндеп жоғалып, алдымен бір бұрандамен, содан кейін екі бұрандамен алмастырылды. ХХ ғасырдың басында Cunard Line компаниясының «Мауретиания» және «Луситания» кемелері 27 түйін жылдамдыққа жетті. Олардың рекордтарын ешкім бұза алмайтын сияқты көрінді, сондықтан көптеген кеме тасымалдау компаниялары жылдамдыққа ұмтылыстан бас тартып, көлемге, сәнділікке және қауіпсіздікке баса назар аударды.
Жолаушылар кабиналары мен жайлылықтары
Алғашқы мұхит кемелері көбінесе көшіп-қонушыларды тасымалдау үшін жасалған. Кемедегі санитарлық жағдай көбінесе өте нашар болды және эпидемиялар жиі орын алды. 1848 жылы гигиеналық ережелерді енгізетін теңіз заңдары қабылданды, бұл кемедегі тұру жағдайларын жақсартты. Бірте-бірте екі ерекше сынып пайда болды: кабина сыныбы және екінші сынып. Бірінші сыныпта саяхаттайтын жолаушылар бай адамдар болды және олар сол сыныпта белгілі бір жайлылықтан ләззат алды. Екінші сыныпта саяхаттайтын жолаушылар орта тапқа немесе жұмысшы табына жататын. Олар сол сыныпта үлкен жатақханаларда тығылып жатты. 20-шы ғасырдың басына дейін олардың әрқашан төсек жамылғылары мен тамақтары болмады. Бірте-бірте туристер мен орта тап өкілдері үшін аралық сынып пайда болды. Содан кейін кабиналар үш сыныпқа бөлінді. Келесі жылдары ыңғайлылықтардың саны көбейді, мысалы: темекі шегу бөлмелері, демалыс залдары және серуендеу палубасы. 1907 жылы тіпті түрік моншалары мен жүзу бассейні де ұсынылды. 1920 жылдары кинотеатры бар алғашқы лайнер болды.
Британдық және неміс
Ұлыбритания мен Германияның кеме жасаушылық қалалары мұхиттық лайнерлердің ғажайып дәуірінде ең танымал болды. Ирландияда Белфаст қаласындағы "Harland & Wolff" кеме жасаушылық қаласы ерекше жаңашылдықпен көзге түсті және "White Star Line" сияқты көптеген кеме компанияларының сенімін жеңіп алды. Бұл алып кеме жасаушылық орындарында қала халқының көп бөлігі жұмыс істеді, кемелердің қаңқасын, машиналарын, жиһаздарын және құтқару шлюпкаларын жасады. Танымал британдық кеме жасаушылық орындарының ішінде Swan, Hunter & Wigham Richardson, және John Brown & Company, кемелерді салғандар қатарында Queen Elizabeth 2 де болды. Германия Солтүстік және Балтық теңіздерінің жағалауында Blohm & Voss және AG Vulcan Stettin сияқты көптеген кеме жасаушылық орындарына ие болды. Бұл кеме жасаушылық орындарының көпшілігі Екінші дүниежүзілік соғыста қирады, бірақ кейбіреулері қалпына келіп, кеме жасауды жалғастырды.
Басқа елдер
Франциядағы ірі кеме жасаушылықтардың қатарында Сен-Назердегі Penhoët кеме жасаушылығы бар еді, ол кеме құрумен танымал болған. Бұл кеме жасаушылық Ateliers et Chantiers de la Loire кеме жасаушылығымен бірігіп, Chantiers de l'Atlantique кеме жасаушылығын құрды, ол Францияның Жерорта теңізінің жағалауында да ірі кеме жасаушылықтар болды. Италия мен Нидерландыда да үлкен кемелерді құра алатын кеме жасаушылықтар болды (мысалы, Fincantieri).
Британдықтар
Британдық көптеген кеме компаниялары болды; екеуі ерекше көзге түсті: Cunard Line және White Star Line. Екеуі де 1830 жылдары құрылған және бір-бірімен қызу бәсекелестікке түскен, 20 ғасырдың басында әлемдегі ең ірі және жылдам лайнерлерге ие болған. 1934 жылы ғана қаржылық қиындықтар оларды біріктіріп, Cunard White Star Ltd құрды. P&O компаниясы да бизнестің үлкен бөлігін басып алды. Royal Mail Steam Packet Company үкіметпен тығыз байланыстағы мемлекеттік кәсіпорын ретінде жұмыс істеді. Тарихы барысында ол көптеген кеме компанияларын өзіне қаратып, 1931 жылы заңдық мәселелер салдарынан таратылғанға дейін әлемдегі ең ірі компаниялардың біріне айналды. Union Castle Line Африка және Үнді мұхитында үлкен флотымен жұмыс істеді.
Неміс, француз және голланд тілдерінде
Екі бәсекелес компания, Гамбург Америка желісі (көбінесе "HAPAG" деп аталады) және Нордддойчер Ллойд Германияда бәсекелесті. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар екі компанияға да көп зиян келтірді, екеуі де екі соғыста жеңімпаз тарапқа кемелерін беруге мәжбүр болды. 1970 жылы екеуі бірігіп "Хапаг Ллойд" компаниясын құрды. Францияның мұхиттық тасымал индустриясы да екі бәсекелес компаниядан тұрды: Compagnie Générale Transatlantique (көбінесе "Transat" немесе "French Line" деп аталады) және Messageries Maritimes. CGT Солтүстік Атлантика бағытында белгілі лайнерлермен, ал MM Азия мен Африкадағы француз колонияларында жұмыс істеді. ХХ ғасырдың екінші жартысындағы деколонизация MM-нің табысының күрт төмендеуіне әкелді, және ол 1975 жылы CGT-мен бірігіп Compagnie Générale Maritime компаниясын құрды. Нидерландыда үш негізгі компания болды. Holland America Line негізінен Солтүстік Атлантика бағытында жұмыс істеді, Франция мен Германия индустриясынан айырмашылығы, Holland America Line-тің осы саудада ішкі бәсекелесі болған жоқ және тек шетелдік желілермен ғана бәсекелесуге тура келді. Басқа екі голланд желісі – Stoomvaart Maatschappij Nederland (SMN), басқаша Netherland Line және Koninklijke Rotterdamsche Lloyd (KRL) болды; екеуі де Нидерланды мен Голландияның Шығыс Индиясы (қазір Индонезия деп аталады) арасында тұрақты қызмет көрсетті және ұзақ жылдарға созылған достық бәсекелестікке ие болды.
Басқа елдер
United States Lines компаниясы Солтүстік Атлантика саудасы үшін еуропалық компаниялармен бәсекелесті. Италияда 1932 жылы үш компанияның бірігуі нәтижесінде Italian Line құрылды. Ол Hikawa Maru және Asama Maru сияқты Тынық мұхиты арқылы жүретін лайнерлерді иеленді, ал жапондықтар Nippon Yusen, сонымен қатар NYK Lines деп белгілі болған компанияны құрды.
Солтүстік Атлантика
Теңіз кемелері үшін ең маңызды бағыт Солтүстік Атлантика бағыты болды. Ол Ливерпуль, Саутгемптон, Гамбург, Ле-Хавр, Шербург, Коб және Нью-Йорк қалалары арасында саяхаттайтын клиенттердің көп бөлігін қамтыды. Бұл бағыттың табыстылығы АҚШ-қа көшіп барумен байланысты болды. Жылдамдыққа деген қажеттілік осы бағытқа арналған лайнерлердің құрылысына әсер етті, ал ең жоғары жылдамдыққа ие лайнерге «Көк лента» сыйлығы табысталды. Бұл бағыт ірі кеме компаниялары үшін басым бағыт болды және олардың арасындағы қатыгез бәсеке орын алды.
Оңтүстік Атлантика
Оңтүстік Атлантика мұхиты Оңтүстік Америка, Африка және кейде Океанияға бағытталған лайнерлердің таралған жолы болды. White Star Line компаниясының бірнеше кемелері, мысалы, Ливерпуль – Кейптаун – Сидней маршрутында жүрді. Оңтүстік Атлантикада Солтүстік Атлантикадағыдай бәсекелестік болған жоқ. Кеме қақтығыстары да аз болды. Hamburg Süd осы маршрут бойынша жұмыс істеді; оның кемелерінің ішінде танымал кеме де болды.
Жерорта теңізі
Жерорта теңізінде көптеген лайнерлер қатынайтын. Италия мен Балқан аймақтарынан АҚШ-қа көші-қон көптеген компанияларға пайда әкелді. Cunard компаниясы Гибралтар-Генуя-Триест маршрутында қызмет көрсетті. Сол сияқты, итальяндық лайнерлер Солтүстік Атлант мұхитына түсу алдында Жерорта теңізінен өтті. Суэц каналының ашылуы Жерорта теңізі арқылы Азияға бару мүмкіндігін жасады.
Үнді мұхиты мен Қиыр Шығыста
Колониялық үстемдік Азияны кеме тасымалдау компаниялары үшін ерекше тартымды етті. Көптеген мемлекеттік қызметкерлер осы аймаққа уақыт-уақыт сапар шегуге тиіс болды. 1840 жылдардың өзінде P&O компаниясы Суэц тасжолы арқылы Калькуттаға сапарларды ұйымдастырды, себебі канал әлі салынбаған еді. Бұл маршрутпен Үндістанға, Оңтүстік-Шығыс Азияға және Жапонияға саяхат ету көп уақыт алатын, сондай-ақ көптеген тоқтаулар жасалатын. Messageries Maritimes компаниясы осы бағытта, әсіресе 1930 жылдары моторлы кемелерімен жұмыс істеді. Сол сияқты, 1949 жылы пайдалануға берілген "Марсельеза" кемесі оның флотының флагмандық кемелерінің бірі болды. Деколонизация осы кемелердің кірістілігінің төмендеуіне әкелді.
Тынық мұхит
Тынық мұхиты бағытындағы мұхит кемелері Шығыс Азиядан Америкаға, әсіресе АҚШ-қа көптеген көшіп келушілерді әкелді, және Азиядан АҚШ-қа көшіп келуді шектеуге бағытталған бірнеше заңдарға қарамастан, бұл үдеріс жалғасты. Саяхат әдетте үш аптаға созылды, көптеген жағдайы нашар көшіп келушілер ең төменгі сыныпта саяхаттайтын. Бұл бағыттағы ең танымал кемелердің қатарында Ванкуверден рейстер жасайтын Canadian Pacific Steamships компаниясының кемелері мен Nippon Yusen компаниясының Hikawa Maru кемесі "Тынық мұхитының ханымы" атанды.
Ұлттық рәміз
Кейбір мұхит кемелерінің құрылысы ұлтшылдықтың нәтижесі болды. Немец теңіз күшінің қайта жаңғыруы Германияның кайзері Вильгельм II-нің өзінің елін теңіз державасына айналдыруды нақты мақсат тұтқанынан туындады. Осылайша, 1900 жылы салынған кеме өз ана елінің атын тағу құрметіне ие болды, бірақ он жылдық көңілі толмаған қызметтен кейін бұл құрметтен айырылды. Соңында, 1961 жылы салынған кеме Шарль де Голльдің француз ұлттық мақтанышын арттыру ниетімен француз үкіметінің қаржыландыруымен салынды. Кейбір лайнерлер зор танымалдылыққа ие болды. "Мавритания" және олардың қызметтерінде көптеген жанкүйерлері болды, ал олардың қызметтен шығуы мен сүтілуі белгілі бір өкініш тудырды. "Иль-де-Франс" та сондай жағдайға тап болды, оның сүтілуі оның жанкүйерлерінде күшті эмоцияларды оятып, қатты қайғыға ұшыратты. Сол сияқты, британдықтар арасында да өте танымал болды.
Теңіздегі апаттар мен оқиғалар
Кейбір мұхит кемелері көптеген адамның өмірін қиып, суға батып кеткені үшін бүгінде танымал. 1873 жылы бір кеме Канаданың Нова-Шотландия жағалауында су астындағы тасқа шағылысып, батып, кем дегенде 535 адам қаза тапты. Басқа суға бату оқиғаларының ішінде 1915 жылы "РМС Лузитания" кемесінің торпедадан батып, 1198 адамның қаза болуы және осы оқиға халықаралық наразылық тудырды, 1916 жылы теңіз минасынан батып кеткен кеме, сондай-ақ 1932 жылы Аден шығанағында өртеніп, суға батып, 54 адамның қаза тапқан кеме бар. 1956 жылы басқа кеме соқтығысу салдарынан суға батып, 46 адамның өмірін қиды, бұл жаңалықтарда кеңінен жарияланды. 1985 жылы Египет жағалауында "Ахилле Лауро" кемесі Палестина Азат ету майданының мүшелері тарапынан қашқындалған, нәтижесінде қашқындар ұстаған бір адам қаза тапты. 1994 жылы кеме Сомали жағалауында өртеніп, суға батып кетті.
Фильмдер
Океандық лайнерлер көбінесе фильмдерде махаббат оқиғасының көрініс орны болды, мысалы 1939 жылғы "Махаббат оқиғасы" фильмі. Лайнерлер апатты фильмдерде де көрініс орны ретінде пайдаланылды. 1960 жылғы "Соңғы сапар" фильмі "Иль-де-Франс" кемесінде түсірілді, ол жасанды декорация ретінде қолданылып, осы мақсат үшін суға батырылды. 1972 жылғы "Посейдон оқиғасы" фильмі жанрдың классикасына айналды және көптеген қайта түсірілімдерге әкелді. "Титаник" кемесінің апатқа ұшырауы да киношілердің назарын аударды. Оны бейнелеу үшін шамамен он бес фильм түсірілді, ал Джеймс Кэмеронның 1997 жылғы фильмі ең танымал және коммерциялық тұрғыдан сәтті болды.