Кіріспе

Океандық кеме (1938–1968) – 1939 жылы теңізге жіберілген Cunard Line компаниясының мұхит кемесі. RMS Queen Elizabeth – Cunard Line компаниясы басқаратын мұхит кемесі. Екі кеме бірге Ұлыбританиядағы Саутгемптон мен АҚШ-тағы Нью-Йорк арасында, Франциядағы Шербург арқылы апта сайын салтанатты лайнер қызметін ұсынды. 1930 жылдардың ортасында Джон Браун және компаниясы Шотландияның Клайдбанк қаласында құрылыс кезінде Hull 552 деп аталды. Hull 552 кемесі 1938 жылдың 27 қыркүйегінде теңізге жіберілді және король Георг VI-ның әйелі, королева Елизаветаның құрметіне аталды. Ол сол кездегі және одан кейінгі 56 жыл бойы салынған ең үлкен жолаушылар кемесі болды. Ол 1940 жылдың наурыз айында Екінші дүниежүзілік соғыста әскери кеме ретінде пайдалануға жіберілді және 1946 жылдың қазанына дейін мұхит кемесі ретіндегі мақсаты бойынша алғашқы коммерциялық сапарын жасаған жоқ. Трансатлантикалық бағыттың танымалдылығы төмендегеннен кейін, екі кеме де кішірек, үнемді Queen Elizabeth 2 кемесімен алмастырылды, ол 1969 жылы алғашқы сапарын жасады. Queen Mary 1967 жылдың 9 желтоқсанында қызметтен шығарылып, Калифорния штатының Лонг-Бич қаласына сатылды. Queen Elizabeth 1968 жылдың 8 желтоқсанында Нью-Йоркке соңғы рет келгеннен кейін қызметтен шығарылды. Ол Флорида штатының Порт-Эверглейдс қаласына көшіріліп, 1969 жылдың ақпан айында ашылған туристік орталыққа айналдырылды. Кәсіп сәтті болмады және 1970 жылдың тамызында жабылды. Соңында, Queen Elizabeth гонконгтық бизнесмен Тунг Чао Юнгқа сатылды, ол оны Seawise University деп аталатын жүзбелі университет круиздік кемесіне айналдыруды жоспарлады. 1972 жылы, Гонконг портында жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқанда, кемеде түсіндіріле алмайтын жағдайда өрт шықты, ал өртті сөндіру үшін қолданылған су кемені құлатып жіберді. Келесі жылы апат аймақтағы кеме қатынасына кедергі келтіретін нәрсе деп танылды және 1974 және 1975 жылдары оның бір бөлігі сол жерде бөлшектелді.

Дизайн және құрылыс

"Квин Мэри" кемесі алғашқы сапарына шыққан күні "Куньард" компаниясының төрағасы Перси Бейтс, Джордж Патерсон басқарған кеме конструкторларына жоспарланған екінші кеменің жобалауын бастау уақыты келді деп хабарлады. "Куньард" пен үкіметтік қаржыгерлер арасындағы ресми келісім 1936 жылдың 6 қазанында қол қойылды. Жаңа кеме "Квин Мэри" кемесінің дизайнын жетілдіріп, қазандықтың санын жиырма төрт емес, он екіге дейін азайту сияқты өзгерістер жасады, бұл конструкторларға бір түтікшені алып тастауға және палуба, жүк және жолаушылар кеңістігін ұлғайтуға мүмкіндік берді. Екі түтікше өздігінен тұрып, сыртқы түрінің таза болуы үшін іштен бекітілді. Алдыңғы палубаны алып тастау арқасында кеме корпусының формасы жақсартылды және үшінші бағыттық нүкте үшін өткір, қисайған мұрын қосылды. Интерьерді сәулетші Джордж Грей Ворнум басқарған суретшілер тобы жасады. Сатылар, вестибюльдер және кіреберістер H. H. Martyn & Co. компаниясы жасаған жобалар бойынша салынды. "Куньардтың" жоспары бойынша кеме 1938 жылдың қыркүйегінде суға түсірілуі керек еді, ал 1940 жылдың көктемінде пайдалануға беру үшін кеменің жабдықталуы аяқталуға тиіс болды. Содан кейін кеме жабдықтау үшін докқа қойылды. Кейіннен Адмиралтействоның бірінші лорды кемеге Клайдсайдтан мүмкіндігінше тезірек кетуге және "бұйрық күшінде болғанша Британ аралдарынан алыс болуға" бұйрық берді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, «Елизавета» патшасының соғысқа тигізер ықпалы зор болғандықтан, оның қозғалысын Клайдбанк аймағындағы неміс тыңшыларының бақылауына алуға болмайтыны шешілді. Неміс бақылаушыларына, кеме Саутгемптонға толық жабдықталу үшін келе жатқаны туралы жалған ақпарат таратылды. 1940 жылдың наурыз айының басына қарай «Елизавета» құпия сапарына дайын болды. «Cunard» түстері соғыс кемесінің сұр түсімен жабылды, ал 3 наурыз таңында кеме Клайдтағы тұрақтан тыныш сырғып шығып, жағалау бойымен теңізге қарай бет алды, онда Патшаның хабаршысы күтіп тұрды. Наурыздың ортасында 8000 американдық әскерді тасымалдап, «Елизавета» Сан-Францискодан Сиднейге, Австралияға 7700 мильдік сапарға шықты. Бастапқыда ол Австралия әскерін Азия мен Африкадағы операцияларға тасымалдады. 1942 жылдан кейін екі «Королева» Солтүстік Атлантикаға американдық әскерді Еуропаға тасымалдау үшін қайта орналастырылды. Соғыс кезінде олардың жоғары жылдамдығы неміс суасты қайықтары сияқты қауіптерден озуға мүмкіндік берді, көбінесе конвойдан тыс жүзуге рұқсат етті. Командир Хорст Вильгельм Кесслер жарылыс дыбысын естіді. Бірақ шындығында, торпедалардың бірі мерзімінен бұрын жарылып, «Елизавета» зардап көрмеді. Әскер тасымалдау кемесі ретіндегі қызметі барысында «Елизавета» 750 000-нан астам әскерді тасымалдады және шамамен 800 000 миль (804 670 км) жүзіп өтті. «Елизаветаның» қозғалтқыштары 32 түйіндік жылдамдыққа дейін жете алатын. «Queen Mary» кемесімен ұқсас сипаттамаларына қарамастан, «Елизавета» «Blue Riband» иегері болған жоқ, себебі «Cunard White Star» компаниясының төрағасы сэр Перси Бейтс екі кеменің бір-бірімен бәсекелеспеуін өтінді. 1959 жылдың 29 шілдесінде Нью-Йорк портындағы тұманды ауа райында «Елизавета» американдық «American Hunter» жүк кемесімен соқтығысып, су сызығынан жоғары зардап шекті. «Queen Mary» және американдық лайнерлермен бәсекелесіп, «Елизавета» Атлантикалық мұхиттық жолаушылар тасымалында үстемдік құрды, бірақ 1950 жылдардың соңында жылдам және үнемді реактивтік ұшақтар пайда болғаннан кейін олардың табысы төмендеді. Алайда, кеменің терең суына батып, Панама каналын пайдалана алмайтындығы және жоғары жанар май шығындары стратегияның сәтсіздігіне себеп болды. «Cunard» компаниясы 1967 жылы «Queen Mary» кемесін қызметтен шығарды, ал «Елизавета» 1968 жылдың 5 қарашасында Нью-Йоркке соңғы Атлантикалық теңізден өтті. Кеме 1970 жылы аукционда Гонконгтық магнат Тун Чао Юнгке сатылды. Тун Чао Юнг кемені 3,5 миллион долларға сатып алып, 8 миллион долларға сақтандырғандығы кейбір адамдарды сақтандыру төлемін алу үшін жасалған алаяқтық деп күдіктендірді. Басқалары өрттердің себебі Тунның, қытай ұлтшылының, және коммунистік кеме құрылысы кәсіподақтары арасындағы қақтығыс болуы мүмкін деп болжады. Кеме өрттен қирады, ал өрт сөндірушілердің шашырған суы күйген қалдықтардың Гонконгтың Виктория портында батып кетуіне әкелді. Кеме қауіпті деп жарияланды және 1974 жылдың желтоқсаны мен 1975 жыл арасында металл тескілеріне бөлшектелді. Құтқарылмаған кеме қабығының бөліктері шығанақтың түбінде қалды. Кеменің келі, қазандықтары мен қозғалтқыштары портың түбінде қалды және аймақ жергілікті теңіз карталарында «Қауіпті» деп белгіленді, кемелерге онда тұрақтап алмау ескертілді. Шамамен кеме қалдықтарының 40-50 пайызы теңіз түбінде қалған. 1990 жылдардың соңында кеме апатының соңғы қалдықтары 9-контейнерлік терминал құрылысы үшін жерді қалпына келтіру кезінде көмілді. Өрттен кейін Тун кеменің зәкірлерінің бірін және «Q» және «E» әріптерін кеме номынан алып, Калифорния штаты Торранс қаласындағы Del Amo Fashion Center кеңсе ғимаратының алдына орнатты, бұл орын Seawise University кәсіпорнының бас кеңсесі ретінде жоспарланған еді. Кейін олар Нью-Йорк қаласы 88 Pine Street мекенжайындағы Wall Street Plaza лоббисінде естелік тақталармен бірге қойылды. Кеменің өрт сигнализациясының екі мыс тақтасы кеме туралы көрме үшін Гонконгтағы Абердин қайық клубынан табылды. Кеменің соңғы байрағының күйген қалдықтары 1972 жылы жалаушадан кесіліп, шеңберге салынды және бүгінгі күнге дейін Гонконгтағы теңіз полициясы штаб-пәтеріндегі офицерлер үйінің қабырғасын безендіреді. Parker Pen Company кеме апатынан алынған материалдардан жасалған 5000 қаламнан тұратын арнайы басылым шығарды, олардың әрқайсысы презентациялық қорапшада болды; бүгінгі таңда олар коллекционерлердің назарында. «Елизаветаның» қазасынан кейін, белсенді қызметтегі ең үлкен жолаушылар кемесі 66 343 БРТ болды, ол «Cunard» лайнерінен ұзын болғанмен, тоннажы аз болды. «Елизавета» 1996 жылы 101 353 GT Carnival Sunshine (қазіргі Carnival Sunshine) рекордты басып алғанша ең үлкен жолаушылар кемесі ретінде 56 жыл бойы рекордты сақтап келді. Бүгінгі күнге дейін «Елизавета» ең ұзақ, 56 жыл бойы сақталған ең үлкен жолаушылар кемесі ретінде танылған.

Көркем шығармаларда

1959 жылы кеме Питер Селлерс пен Жан Себергтің ойнаған рөлімен шыққан британдық сатирикалық комедиялық фильм "Жығылған тышқанда" пайда болды. "Ұлы Фенвик" деп аталатын ойдан шығарылған еуропалық шағын мемлекеттен келген басып кірушілер тобы Атлант мұхитын АҚШ-пен "соғысу" үшін кесіп өтеді, сол кезде олар Елизавета патшайымынан әлдеқайда үлкен кемені кездестіріп, өтеді және Нью-Йорк портының әуе шабуылы жаттығуларына байланысты жабық екенін біледі. Иан Флеминг өзінің 1956 жылғы "Алмаз - мәңгілік" атты Джеймс Бонд романының шешімін "Елизавета" кемесінде көрсетеді. 1971 жылғы Конеридің қатысуымен түсірілген фильмде P&O лайнері SS Canberra пайдаланылды. Кеменің құлауы 1974 жылғы Джеймс Бондтың "Алтын қаруы бар адам" фильмінде МИ6-ның жасырын штаб-пәтері ретінде көрсетілді.