Кіріспе

Атлант мұхиты арқылы жолаушылар мен жүк тасымалы

Трансатлантикалық өткелдер – Еуропа немесе Африка мен Америка арасындағы Атлант мұхиты арқылы жолаушылар мен жүк тасымалы. Жолаушылар ағынының көп бөлігі Батыс Еуропа мен Солтүстік Америка арасындағы Солтүстік Атлант мұхиты арқылы жүзеге асырылады. Марклендпен сирек-сирек викингтердің саудасы тоқырағаннан кейін ғасырлар өткен соң, Кристофер Колумбтың саяхаттарынан кейін 1566 жылы испандық Батыс Индия флоттарымен тұрақты трансатлантикалық сауда жолы құрылды.

Теңіз арқылы

XIX ғасырға дейін Атлантикалық мұхитты кесіп өту желкенді кемелермен жасалатын, бұл сапарлар уақытты көп алатын және көбінесе қауіпті болатын. Американы еуропалықтар ашқаннан кейін бірнеше онжылдық өткен соң, Испания Атлантика арқылы алғашқы сауда жолын ашты, 1566 жылы Батыс Үнді флотын құрды. Бұл жүйе екі ғасырдан астам уақыт бойы Америкадағы Испанияның иеліктері мен Испания арасындағы тұрақты байланысты қамтамасыз етті. Португалия Бразилиядағы порттары мен Португалия материгі арасында ұқсас теңіз жолын құрды. Ұлыбритания, Франция және Нидерланды сияқты басқа колониялық державалар да Жаңа әлемді отарлауға кірісті. Гиннес рекордтар кітабы әртүрлі кластағы кемелерге – саяхалық лайнерлерге, желкенді қайықтарға және ескек қайықтарға рекордтарды тағайындады. Континенттердің пішіні және мұхит ағымдарының (көмегі немесе қарсылығы) салдарынан, шығысқа қарайғы сапар батысқа қарайғы сапардан жылдам.

Жолаушылар лайнерлері

XIX ғасырда пароходтар пайда болғаннан кейін Атлантикалық мұхитты кесіп өту жылдам, қауіпсіз және сенімді болды. 1838 жылы салынған ағаш қабықты, күректі дөңгелекті кеме Бристольден Нью-Йоркке жүйістік рейс жасаған алғашқы, мақсатты түрде салынған Атлантикалық пароход деп танылды. Британдық инженер Изамбард Кингдом Брунелдің жобасы оның өлшемі, бұрын-соңды болмаған жолаушылар сыйымдылығы және Брунелдің үлкен кеменің отын тиімділігін пайдалануымен үлкен жетістік болды. Ол осы сияқты кемелердің прототипіне айналды. Британдық және Солтүстік Америка Корольдік пошталық бу кеме компаниясы 1840 жылы Ливерпуль, Галифакс және Бостон қалаларына жыл бойы қызмет көрсетуді бастады, мұнда төрт жаңа пароход пен британ үкіметінен алған пошта келісімшарты қолданылды. Кейіннен компания Cunard Line компаниясына айналды, ал Cunard-тың үстемдігі АҚШ үкіметінің назарын аударды, олар бәсекеге дайын американдық фирмаға ұсынуға дайын пошта келісімшартынан бас тартпады. 1850 жылы келісімшарт Нью-Йорк және Ливерпуль Америка Құрама Штаттарының Бу кемелері компаниясына берілді, ол Коллинз Линиесі болып танылды және Кунардқа өзінің жаңа, үлкен, жылдам және сәнді төрт кемесімен жауап берді. Сол кездегі өнеркәсіптік державалар – Ұлыбритания, Франция, Германия, Италия және Америка Құрама Штаттары арасында ұлттық техникалық шеберліктің және күштің символы ретінде үлкен мұхит лайнерлерін бәсекелестікпен салуға тырысты. Бәсеке жылдамдық үшін болды. 1838 жылдан бері Атлантика мұхиты арқылы жүйістік рейс жасаған пароходтың ең жылдам орташа жылдамдығы үшін «Көк лента» сыйлығы тағайындалды. Бұл рекорд халықаралық беделге соншалықты маңызды болды, британ үкіметі оны немістерден және олардың SS Kaiser Wilhelm der Grosse кемесінен қайтарып алуды тапсырды, ол 1907 жылы орындалды. Үкімет сондай-ақ қажет болған жағдайда оны әскер тасымалдағышқа айналдыруды талап етті. 1935 жылы кемелер магнаты Гарольд Хейлс төрт футтық, таза күмістен жасалған Хейлс трофейін тапсырып, сыйлықты ресми түрде бекітті. Басқа да танымал Атлантикалық лайнерлердің мысалдары: , , , , , , , , , , Queen Elizabeth 2, , және . АҚШ қазіргі уақытта Хейлс трофейінің иегері. 1952 жылдың шілдесінде ол 3 күн, 10 сағат, 40 минутта мұхитты кесіп өтті. Cunard Line компаниясының RMS Queen Mary 2 кемесі қазіргі уақытта жыл бойы, әдетте Саутгемптон мен Нью-Йорк арасында жүйістік Атлантикалық рейстерді жасайтын жалғыз кеме болып табылады. Осы себепті ол круиздік кеме ретінде емес, мұхит лайнері ретінде жобаланған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Атлантиканы кесіп өту Ұлыбритания үшін өте маңызды болды, өйткені Германия мен оның одақтастары Еуропаның көп бөлігін басып алып, сауда мен жабдықтауға кедері келтірді; бұл күрес Атлантика шайқасы деп танылды.

Атлантиканы кесіп өтетін ең кішкентай моторлы қайық

2009 жылы Ральф пен Роберт Браун екі бауыр Атлант мұхитын 6,40 метрлік, өте шалқая суларда жүзуге арналған арнайы қайықпен кесіп өтті. Осы қайықты Ральф Браун жобалап, салған. Саяхат "Мен екінші жараланған батыр саяхаты" деп аталды, ол "Бөрік тырнағы" операциясында қаза болғандардың құрметіне арналған. Ральф Браун сол кезде АҚШ Теңіз корпусында (USMC) қызмет етіп, оған миссияға қатысатыны айтылған. Бірақ ол соңында қатыспады, ал операцияға барған басқа әскерилер сәтсіз әскери операцияда қаза тапты.

Зодиак

1952 жылы Ален Бомбар "Л'Эретике" атты "Зодиак" қайығымен Атлантика мұхитын шығыстан батысқа қарай 113 күн саяхат етті.

Жағалар

1956 жылы Анри Боду ағаш пен арқаннан жасалған "Л'Эгаре II" салатымен Атлантиканы батыстан шығысқа, Галифакстан Фалмутқа дейін 88 күнде кесіп өтті. 1970 жылы Тор Хейердал ежелгі Мысыр үлгісімен салынған папирус салда, "Ра II" атты кемеде Атлантиканы өтті. Бұл сапардан бұрынғы жылы оның алғашқы салаты "Ра I" жасаған сәтсіз әрекетінен кейін орын алды. 1988 жылы "Таун-холлдың ұлы" аталған салдырауыш Солтүстік Атлант мұхитын кесіп өтті. 2011 жылы Энтони Смит және "Антики" Атлантиканы кесіп өтті.

Қайықтану және ескіру

2003 жылдың 13 маусымында француз грекшісі Мауд Фонтеной Сент-Пьер мен Микелоннан Атлант мұхитын шығысқа қарай кесіп өтуді бастады. Ол 10 қазанда Испанияның А-Корунья қаласына жетіп, осы құрлықты кесіп өтуде алғашқы әйел атанды. 2005 жылы "Вивальди Атлантик 4" кемесі бұрынғы 55 күндік рекордын жаңа 39 күндік рекордпен ауыстырды. 2010 жылдың 26 қазанында поляк Александр Доба 60 жастан асқан адамдардың арасында каякпен Атлант мұхитын тоқтаусыз кесіп өтуші алғашқы адам болды. Ол Сенегалдың Дакар қаласынан шығып, 99 күннен кейін Бразилияға жетті.

Трансатлантикалық ескіру жарыстары

1997 жылы Канар аралдарынан Кариб теңізіне дейін алғашқы Шығыс-Батыс Атлантикалық қайықпен жүзу жарысы өтті. Қазір ол шамамен екі жылда бір рет ұйымдастырылады. 2006 жылы алғашқы Батыс-Шығыс Солтүстік Атлантикалық қайықпен жүзу жарысы өтті, ол Нью-Йорк қаласынан Ұлыбританиядағы Корнуоллдың Фалмут қаласына дейін жүргізілді.

Желкен

1775 жылы Джон Дербидің 62 тонналық шхунасы «Кверо» Массачусетс штатының Салем қаласынан Уайт аралына 28 күнде (28 сәуір - 25 мамыр) теңізден өтті. 1866 жылы 8 метрлік «Қызыл, ақ және көк» атты құтқару қайығы 38 күнде Нью-Йорк қаласынан Англияның Маргейт қаласына жүзіп келді. 1870 және 1871 жылдары «Рагуза қаласының» 20 футтық яулы (кішкентай қайығы) Ирландияның Куинстаун қаласынан Нью-Йоркке және кері бағытта, әр бағытта екі адамнан (және бір иттің) күшімен жүзіп өтті.

Трансатлантикалық рейстер

Трансатлантикалық ұшу 20 ғасырдың ортасында Атлантиканы кесіп өтудің басым түрі ретінде мұхит кемелерінен басып өтті. 1919 жылы американдық NC 4 Атлантиканы (бірақ бірнеше кезеңде) кесіп өткен алғашқы ұшақ болды. Сол жылы британдық Vickers Vimy ұшағы Алькок пен Браунның басқаруымен Ньюфаундлендтен Ирландияға дейін тұңғыш рет тоқтамай Атлантиканы ұшып өтті. 1919 жылы британдықтар әуе кемесімен алғаш рет Атлантиканы кесіп өтті. Бұл R34 рейсі болды. Оның капитаны Корольдік әуе күштерінің майоры Джордж Герберт Скотт өзінің экипажымен және жолаушыларымен бірге Шотландияның Ист-Фортунасынан Лонг-Айлендтің Минеола қаласына ұшып кетті. Оңтүстік Атлантиканы әуеден алғаш рет 1922 жылы португалдық әскери-теңіз авиаторлары Гаго Коутиньо мен Сакадура Кабрал кесіп өтті. Коутиньо мен Кабрал Лиссабоннан (Португалия) Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласына үш түрлі Fairey III бипланымен кезең-кезеңмен ұшып, 30 наурыз бен 17 маусым аралығында белгілі бір қашықтықты басып өтті. Атлантикалық мұхитты түнде алғаш рет 1927 жылы 16-17 сәуірде португалдық авиаторлар Сарменто де Бейрес, Хорхе де Кастильо және Мануэль Гувея Биягос архипелагынан, Португалия Гвинеясынан, Бразилиядағы Фернандо де Норонхаға дейін, Argos аталған Dornier Wal ұшатын қайығымен ұшып өтті. 1927 жылы мамыр айында Чарльз Линдберг (Нью-Йорк пен Париж арасында) ұшақта тұңғыш рет жалғыз өзі тоқтамай Атлантиканы ұшып өтті. Екінші жеке ұшқыш, ал жолаушыны бірінші көтеретін адам – Кларенс Дункан Чемберлин, 6 маусым 1927 жылы. Эдвард Армстронг Атлантиканы кесіп өту үшін жанармай құюға арналған зәкірленген "теңіз аэродромдарының" тізбегін ұсынды. Трансатлантикалық жолаушылар нарығының үлесін мұхит кемелерінен алудың алғашқы маңызды әрекетін Германия жасады. 1930 жылдары Германия Атлантиканы 60 жолаушыны тасымалдайтын Zeppelin ұшақтарымен өтті, бұл мұхит кемелеріне ұқсас сәндік стильде болды. Алайда 1937 жылы болған "Гинденбург" апаты Атлантиканы кесіп өтетін Zeppelin ұшақтарының ұшуын тоқтатты. 1944 жылдың 1 маусымында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің (USN) Blimp Squadron ZP 14 екі K класты дирижаблі тұңғыш рет Атлант мұхитын қатаң емес дирижабльдермен кесіп өтті. Екі K кемесі (K 123 және K 130) 1944 жылдың 28 мамырында Массачусетс штатының Оңтүстік Веймут қаласынан шығып, Ньюфаундленд штатының Аргентия әскери-теңіз стансасына шамамен 16 сағатта ұшып келді. Аргентиядан дирижабльдер Азор аралдарындағы Терсейра аралындағы Лейес аланына шамамен 22 сағат ұшып келді. Бірінші Атлантиканы кесіп өтудің соңғы бөлігі Азор аралдарынан Француз Мароккосының Порт-Ляуте (Кенитра) қаласындағы Кроу-Филдке дейін 20 сағатқа созылатын ұшу болды. 1950 жылдардан бастап, үлкен реактивті ұшақтар жолаушыларды теңіз арқылы аз уақыт ішінде тасымалдауға кіріскенде, мұхит кемелерінің басымдығы азайды. Сондықтан мұхитты қалай кесіп өтуге қарағанда, оның жылдамдығы маңыздырақ болды. Боинг 707 ұшағынан бастау алған Jet Age кезеңінде Лондон мен Нью-Йорк арасындағы орташа ұшу уақыты ауа райына байланысты 6,5 пен 8 сағатқа дейін қысқарды. 1970 жылдары суперсондық Concorde ұшақтары екі қаланы 4 сағаттан аз уақыт ішінде байланыстыра алды, ал тек бір мұхит кемесі, Елизавета 2 патшайымы, саяхаттың баяу стилін ұнататындар үшін трансатлантикалық бағытта қалды. Коммерциялық трансатлантикалық ұшудың экономикасы 1950 жылдан бері айтарлықтай өзгерді; 1970 жылдардың басында кең корпусты ұшақтардың (Боинг 747 және Дуглас DC 10) енгізілуі трансатлантикалық саяхатты көпшілікке қолжетімді етті. 1990 жылдан бері заманауи реактивті қозғалтқыштардың жоғары сенімділігі Боинг 767, Боинг 777 және Airbus A330 сияқты қос қозғалтқышты реактивті ұшақтардың трансатлантикалық бағыттарда төрт қозғалтқышты реактивті ұшақтардың орнын көп бөлігін басып алғанын көрсетті, ал суперсондық Concorde 2003 жылы жоғары пайдалану шығындарына байланысты зейнеткерлікке шықты. 1990 жылдардың соңынан бері қос қозғалтқышты, тар корпусты реактивті ұшақтар Атлантикааралық рейстерге пайдаланылуда, яғни Солтүстік Американың ірі хабтары мен екінші реттік Еуропа қалалары арасындағы қалалар жұптары енді үлкен кең корпусты ұшақтарға мұқтаж болмай, тікелей байланыстыра алады, бұл жолаушылар сұранысы төмен бағыттарда экономикалық тиімсіз еді. Boeing 757 осы үрдісті ETOPS сертификатымен бастады, бірақ Boeing 737 және Airbus A320-ның ең соңғы нұсқалары қазір трансатлантикалық мүмкіндікке ие.

Трансатлантикалық кабельдер

Трансатлантикалық кабельдер – Солтүстік Америка мен Еуропаны байланыстыратын мұхит түбіне төселген кабельдер. Радионың пайда болуына дейін Атлант мұхиты арқылы хабарласудың жалғыз тәсілі континенттерді трансатлантикалық телеграф кабелімен физикалық түрде байланыстыру болатын, алғашқысы 1858 жылы Ирландияның Валентия қаласынан Ньюфаундлендтің Хартс Контентіне орнатылды. Ол бір ай бойы жұмыс істеді. Алғашқы шығыс және батыс бағытындағы трансатлантикалық телефон кабельдері, TAT 1, 1955 және 1956 жылдары HMTS Monarch кабель кемесімен төселді. Алғашқы трансатлантикалық оптикалық талшықты кабель, TAT 8, 1988 жылы орнатылды. АҚШ доллары мен британ фунты арасындағы валюта бағамы қаржы нарығында әлі күнге дейін "кабель" деп аталады, себебі бұл мақсат үшін трансатлантикалық кабельді ерте пайдаланған.

Трансатлантикалық туннель

Трансатлантикалық туннель – 19-шы ғасырдың соңынан бері бірнеше рет ұсынылған теориялық құрылыс. Ол Нью-Йорк қаласы мен Ұлыбритания немесе Франция арасында Атлант мұхитын басып өтетін туннель болар еді.