Кіріспе
Цинь әулетінің саясаткері Чонг Фатт Цзе (туған аты Чан Чинь Сунь; шамамен 1840–1916), сондай-ақ Тжонг Тжен Хсоэн, Тио Тяу Сиат немесе Чжан Биши аттарымен де белгілі, қытай өнеркәсіпшісі, саясаткер және меценат болған. Өмірінің көп бөлігін Малайя мен Голландиялық Шығыс Индияда өткізген ол Наньянгтың ірі бизнес магнаты және Қытайдың бірінші санаттағы мандарині болды; ол Сингапурда бас консул және экономикалық кеңесші қызметтерін атқарды. Бір кезде ол Малайяның ең бай адамы деп есептелген, оның күміспен өлшенген байлығы 80 миллион теңгеге (қазіргі шарап бойынша шамамен 2,4 миллиард доллар) жетеді, осылайша ол "Қытайдың Рокфеллері" деген лақап атын алды. Ол Батавияда пневмониядан көз жұмды.
Cheong Fatt Tze (born Chang Chin Hsun; c. 1840–1916), also known as Tjong Tjen Hsoen, Thio Tiauw Siat or Zhang Bishi was a Chinese industrialist, politician and philanthropist. Spending the majority of his life residing in Malaya and the Dutch East Indies, he was a powerful Nanyang business magnate and a first class Mandarin of China; he was made Consul General in Singapore and economic advisor. He was once regarded as the richest man in Malaya, with a reputed net worth of 80 million taels worth of silver (equivalent to approximately $2.4 billion today), which brought him the moniker "the Rockefeller of China". He died in Batavia from pneumonia.
Ерте өмір
Ол 1840 жылы Қытайдың Гуандун провинциясының Дабу қаласында кедей хака отбасында дүниеге келді. Чон кішкентай кезінен ауылында сиыр бағып жұмыс істеді. 16 жасында Чон Гуандунды тастап кетті, осы кезде Кантонның Қызыл бас киімді көтерілісі мен саяси тазалаулар Гуандунның көп бөлігін шарпыды, сонымен қатар сол жылы хакалар мен кантондық жергілікті тұрғындар арасында тағы бір соғыс басталды. Соғыс кезінде қашқан адамдар аштық, қиыншылық пен азапты бастан өткерді. Осының салдарынан Чонг Фатт-Цзе басқа жағалаудағы қытай отбасыларымен бірге Оңтүстік-Шығыс Азияға бақыт іздеу үшін көшті.
Мансап
Ол су тасушы болып жұмыс істеді, кейін Голландияның Шығыс Индиясындағы Батавияда (қазіргі Жакарта, Индонезия) дүкен иесі болды. Үйленгеннен кейін, әкесінің көмегімен сауда компаниясын құрды. Қайырлы еңбек пен табандылық арқасында ол байлығын бірте-бірте жинақтады. 1877 жылы ол бизнесін Жакартадан Меданға дейін кеңейтті. Оның бизнесі каучук, кофе және шай сияқты ауыл шаруашылығы өнімдеріне негізделген, бірақ ол банк сатып алып қаржы секторына да қадам басты. Осы қадам оны бай адамға айналдырды. Ол Қытайдың Гуандун провинциясындағы туған жері – Дабуда тағы бір үй салдырып қалдырды.