Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ерте бор дәуіріндегі теризинозаврлардың жойылған туысы.
Extinct genus of therizinosaur dinosaur from the Early Cretaceous
Falcarius ("орақ кескіш") – ерте бор дәуірінде қазіргі Солтүстік Америкада өмір сүрген примитивті теризинозаврлар туысы. Оның қалдықтары алғаш рет 1999 жылы Седар таулары формациясында табылды, ал кейінгі жаңалықтар 2000-ші жылдарда жасалды. Бұл туысқа жас, дамымаған және толық бой жеткен жекелеген өкілдердің көптеген үлгілері белгілі. Falcarius – кішкентай басы және созылған мойны мен құйрығы бар, ұзын, екі аяқты шөп жеуші динозавр. Дамыған теризинозаврлардан айырмашылығы, Falcarius-та пропубикалық таз және үш саусақты аяқтары болған, ал аллукс (бірінші саусақ) кішірейген. Falcarius – белгілі ең алғашқы теризинозаврлар туысы, және ол тероподтардың қалыпты дене құрылысын Therizinosauridae-дің ерекше морфологиясына байланыстыратын көпірлік форма деп есептеледі. Оның 2005 жылы сипатталуы, 1999 жылы Қытайдың ерте бор дәуірінен табылған базальды теризинозауроид Beipiaosaurus-тың сипатталуынан кейін, теризинозаврлардың ерте эволюциясын және олардың ірі тероподтар тобындағы байланыстарын анықтауға көмектесті.
Falcarius (meaning "sickle cutter") is a genus of primitive therizinosaur dinosaur that lived during the Early Cretaceous period in what is now North America. Its remains were first collected in the Cedar Mountain Formation in 1999, with subsequent findings made during the 2000s. The genus is known from multiple specimens ranging from immature to fully grown individuals. Falcarius was a long bipedal herbivore with a small head and an elongated neck and tail. Unlike advanced therizinosaurs, Falcarius had a propubic pelvis and three toed feet with a reduced hallux (first digit). Falcarius is the basalmost known definitive therizinosaurian genus, and has been considered a transitional form connecting the typical theropod bodyplan to the unusual morphology of Therizinosauridae. Its description in 2005, following that of the basal therizinosauroid Beipiaosaurus from the Early Cretaceous of China in 1999, helped clarify the early evolution of the Therizinosauria and its relationships within the larger group of Theropoda.
Ашу тарихы
Фалькариус қалдықтарын алғаш рет 1999 жылы коммерциялық қазбалар жинаушы Лоуренс Уокер Гранд округінің Кристалл Гейзер карьерінде тапты. Ол палеонтолог Джеймс И. Киркландқа бұл туралы хабарлап, ол 2001 жылдан бастап Юта геологиялық зерттеулер тобымен бірге Ютаның Седар тау формациясының (Сары мысық мүшесі) екі акр (8,000 шаршы метр) ауданында сүйектерді қазып шығарды, олардың бар екені дәлелденді. Осылайша Фалькариус ерте крест кезеңінде өмір сүрген. Жаңа түрдің жүздеген, тіпті мыңдаған жеке дарақтарының қалдықтарын қамтитын екі кең сүйек қабаты табылды. 2006 жылы жеке жануарлардың ең кем саны үш жүзге бағаланды. 2008 жылы екінші орналасқан жер, Суарес карьері хабарланды, онда негізінен ересек дарақтар болды, бірақ бәлкім, сәл өзгеше түрде. 2010 жылы бастапқы карьердегі үлгілер саны 2700-ден асып, сол жылдың соңында үш мыңнан асты. Алғашқы қалдықтар 2004 жылы палеонтолог Линдсей Э. Занно, сол кезде университетте докторант, Джеймс И. Киркланд, Скотт Д. Сэмпсон, Юта университетінің Юта табиғи тарих мұражайының бас кураторы, Дональд Д. ДеБлиу, Дэвид К. Смит және Р. Кент Сандерс жазған бірнеше мақалаларда ішінара сипатталды және талқыланды. Ол ресми түрде 2005 жылдың мамыр айында Nature журналында жарияланған ғылыми еңбекке дейін аталмады. Кейіннен Занно Фалькариусты "ерекше біртіндеп өзгеше: страус, горилла және Эдвард Қарақша қолдарының араласуы" деп бейресми түрде сипаттады.
The remains of Falcarius were first discovered in 1999 by commercial fossil collector Lawrence Walker at the Crystal Geyser Quarry site in Grand County. He informed paleontologist James I. Kirkland of the find, who with a team of the Utah Geological Survey from 2001 onwards began to uncover the bones that proved to be present in a two acre (8,000 square meter) area of Utah's Cedar Mountain Formation (Yellow Cat member). Falcarius thus lived in the Early Cretaceous period. Two extensive bone beds were discovered, including the remains of hundreds, perhaps thousands, of individuals of the new species. The minimum number of individual animals was in 2006 estimated at three hundred. In 2008 a second site was reported, the Suarez Quarry, with mainly adult individuals, but of a perhaps slightly different type. In 2010 the number of specimens from the original quarry had increased to over 2,700, and was later that year reported to have risen to over three thousand. The first remains were partially described and discussed in 2004 on several abstracts by paleontologists Lindsay E. Zanno, then a doctoral student at the university, James I. Kirkland, Scott D. Sampson, chief curator at the University of Utah's Utah Museum of Natural History, Donald D. DeBlieux, David K. Smith and R. Kent Sanders. It was not formally named until a subsequent paper published in the May 2005 issue of the journal Nature. Zanno subsequently and informally described Falcarius as "the ultimate in bizarre: a cross between an ostrich, a gorilla, and Edward Scissorhands."
Сипаттама
Фалькариус түрлі онтогендік сатыдағы бірнеше үлгілерден белгілі. Ең кішкентай үлгісі шамамен кішкентай болса, орташа ересектердің ұзындығы шамамен , ал салмағы шамамен құрады.
Falcarius is known from multiple specimens at different ontogenic stages. While the smallest specimen was approximately less than , average adults were about in length weighing approximately .
Бас сүйегі
Фалкарийдің бас анатомиясы ішінара белгілі. Бас сүйегі кішкентай және созылған. Ұзын мойнының арқасында, Фалкарий жерден жоғары созылып, жапырақтар мен жемістерді, мүмкін, тіпті одан да биік жерлерден шайнай алған. Жоғарғы жақ сүйегінде кемінде он алты тіс болған. Тіс тістеуішінде (төменгі жақ сүйегінің бөлігі) жиырма сегіз тіс тіркелген. Оның жапырақ пішіндес, өте ұсақ тісті жақ тістері өсімдіктермен қоректенгенін көрсетеді. Дегенмен, төменгі жақтың алдыңғы бес тісі әлдеқайда ұзын, түзу және сүйкірлеу, бұл оның ішінара етқоректі диетамен қоректенгенін, мысалы, кішкентай жануарларды, әсіресе кесірткелерді көрсетуі мүмкін. Басының артқы бөлігінде ми қабығы салыстырмалы түрде үлкен болған. Оның төменгі бөліктері пневматизацияланған, қуыс сүйек тінімен орташа деңгейде кеңейген. Мұрынның үлкен бас сүйегіндегі тесік, fenestra antorbitalis, мұрын сүйегінің қабырғасына жететін ойыста орналасқан. Төменгі жақтың алдыңғы бөлігінде кемінде бес жұп конус тәрізді тістер бар. Бұл тістердің ішкі беті қуыс. Мойын омыртқаларының астыңғы жағында орта сызығында қырқасы бар ойыс бар. Ми қабығының астыңғы жағында жақсы дамыған тереңдік, recessus basisphenoidalis орналасқан. Басының артқы жағында, арқаншаның астында және суботикада бірнеше пневматикалық жолдары бар терең ойыстар бар.
The head anatomy of Falcarius is partially known. The skull was small and elongated. With its long neck, Falcarius could apparently reach about off the ground to munch leaves or fruit, possibly higher. The teeth numbered at least sixteen in the maxilla of the upper jaw. The dentary (part of the lower jaw) carried twenty eight teeth. Its small leaf shaped and very finely serrated maxillary teeth indicate that it consumed plant material. The front most five teeth of the lower jaw are much longer, straighter and more pointed though, and might indicate a partially omnivorous diet including meat, e. g. small animals such as lizards. In the back of the head, the braincase was relatively large. Its lower elements were moderately inflated by pneumatised, hollowed out, bone tissue. The large skull opening in the snout, the fenestra antorbitalis, is positioned in a depression which reaches the side of the nasal bone. There are at least five pairs of conical teeth in the front of the lower jaws. These teeth are hollowed out at the inside. On the underside of the vertebrae of the neck there is a depression with at the mid line a ridge. On the underside of the braincase there is a well developed depression, the recessus basisphenoidalis. At the back of the head there are deep depressions below the occipital condyle and on the subotics, each with several pneumatic grooves.
Бас сүйектің соңы
Омыртқа бағанасының бөлінуі көптеген манирапторларға ұқсас болды. Мойын өте ұзын, мойын омыртқалары созылған. Құйрығы салыстырмалы түрде ұзын болды. Жүзі орташа ұзындықта, бірақ біршама күштілікпен келген қылыш сүйегіне ие болды. Салыстырмалы түрде үлкен және сәл иілген, оннан он үш сантиметрге (төрт-бес дюйм) дейінгі ұштардың тырнақтары, әлдеқимде өзін қорғану үшін пайдаланылған болуы мүмкін.
The partitioning of the vertebral column followed that of most maniraptorans. The neck was very long with elongated cervical vertebrae. The tail was relatively long. The arm was moderately long with a somewhat robust humerus. The relatively large, and slightly recurved, pointed ten to thirteen centimeter (four to five inch) hand claws were likely used in self defence.