Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Генри Ортон Уайли (11 қараша 1877 – 22 тамыз 1961) – Джон Уэслидің ізбасарларымен байланысты христиан дінтанушысы, қадірлілік қозғалысының өкілі. Назарет шіркеуінің мүшесі болған ол, үш томдық жүйелі теологиясы «Христиан дінтануы» ең маңызды еңбегі саналады.
Henry Orton Wiley (11 November 1877 – 22 August 1961) was a Christian theologian primarily associated with the followers of John Wesley who are part of the Holiness movement. A member of the Church of the Nazarene, his "magnum opus" was the three volume systematic theology Christian Theology.
Ерте өмір және білім
Генри Ортон Уайли 1877 жылғы 11 қарашада Небраска штатының Маркет қаласында дүниеге келген. 1886 жылы сәуірде Уайлилер отбасы Калифорнияға, ал 1893 жылы Орегонға көшіп барды. Х. Орттон Уайли 1895 жылғы 31 мамырда Орегон штатындағы Медфорд орта мектебін бітірді. Жоғары мектептің соңғы жылы Уайли жергілікті дәріханада жұмыс істеді және фармацияны оқуға кірісті, ал 1897 жылғы 9 наурызда Орегон штатының фармацевтикалық кеңесі оған фармация сертификатын берді. Кейіннен 1897 жылы Чикаго, Иллинойс штатындағы Ұлттық фармация институтынан фармация саласы бойынша диплом алды. Уайли 1895 жылы христиан дініне енді. Уайли әйелі Элиспен әкесінің дүкенінде жұмыс істеген кезде танысты. Олар 1902 жылы үйленді. Уайли білімін одан әрі жалғастыруға шешім қабылдады және 1910 жылы Тынық мұхиты университетінен бакалавр дәрежесін, сондай-ақ сол жылы Тынық мұхиты теологиялық семинариясынан дінтану бакалаврын алды.
Henry Orton Wiley was born in Marquette, Nebraska on 11 November 1877. The Wiley family moved to California in April 1886, then to Oregon in 1893. H. Orton Wiley graduated from Medford High School in Oregon on May 31, 1895. In his last year of high school, Wiley was employed at a local drugstore and began the study of Pharmacy and was awarded his certificate of Pharmacy by the Oregon State Board of Pharmaceutics on March 9, 1897. He later received a diploma in Pharmacy in 1897 from the National Institute of Pharmacy in Chicago, Illinois. Wiley converted to Christianity in 1895. Wiley met his wife, Alice, while working at his father's store. They were married in 1902. Wiley decided to further his education and earned his Bachelor of Arts degree from the University of the Pacific in 1910 and also a Bachelor of Divinity from Pacific Theological Seminary the same year.
Білім беру саласындағы мансап
1910 жылы Уайли Тынық мұхиты Киелі кітап колледжінің деканы болып сайланды. Президент Финес Ф. Брези Уайлиден колледждің алғашқы каталогын жазуды сұрады. Онда Уайли христиандық гуманитарлық колледжінің рөлін қорғап, оның мәдениетті сақтаушы және рухани ынтақты күшейтуші ретіндегі маңыздылығын атап өтті. Кейіннен Уайли 1913 жылы Назарет университетінің президенті болды, бірақ 1916 жылы Айдахо-Орегон қасиеттілік мектебінің президенті болып кетті, ол Уайли басшылығымен Солтүстік-Батыс Назарет колледжі деп аталды. Ол 1927 жылы Айдаходан Калифорнияға президенттік лауазымға қайта оралды, бірақ 1928 жылы тағы да қызметтен кетіп, 1933 жылдан 1949 жылға дейін Пасадена қаласында үшінші рет президент болды. Айдахо-Орегон қасиеттілік мектебіне келгеннен кейін Уайлиге президенттік қызметке он жылдық келісімшарт ұсынылды. Осы кезеңде ол алғашқы «Оазис» жылнамасын және «Назарет хабаршысы» басылымын жариялады, сондай-ақ Назарет шіркеуінің үш томдық стандартты теологиялық тұжырымын жазды. Ол мектепті эмоционализмнің Сцилласы мен формализмнің Харибдисі арасында сақтап, дұрыс бағыт берді. Оның басшылығымен жаңадан ашылған мекеме гуманитарлық колледжге айналды, бұл арман мектеп атауын Солтүстік-Батыс Назарет колледжі деп өзгерту арқылы іске асырылды.
In 1910, Wiley was elected dean of the Pacific Bible College under President Phineas F. Bresee. Wiley was asked by President Phineas F. Bresee to write the first catalogue for the college. In it, Wiley defended the role of the Christian liberal arts college, emphasizing its roles as a cultural custodian and promoter of spiritual intensity. Later, Wiley would himself become president of Nazarene University in 1913, but leave in 1916 to become president of the Idaho Oregon Holiness School, which would be renamed Northwest Nazarene College under Wiley's leadership. He would leave Idaho to become president in California again in 1927 until leaving again in 1928, and was president at Pasadena one more time from 1933 to 1949. Upon arriving at the Idaho Oregon Holiness School, Wiley was offered a notable ten year contract as president, during which he published the first Oasis yearbook and Nazarene Messenger, wrote a standard three volume theological statement of the Church of the Nazarene. He “guided the school between Scylla of emotionalism and the Charybdis of formalism.” His leadership pushed the upstart institution to become a liberal arts school, a dream represented through changing the school’s name to Northwest Nazarene College.
Теология
Уили өзінің "Христиандық теологияға кіріспе" кітабында кальвинизмнің негізгі қағидаларына қарсы, шексіз құрбандық, шартты сайлау және алдын ала рақым туралы арминийлік көзқарастарды қорғайды. Христиандық теологияда ол алдын ала рақымның "адамгершілік өмірдің алғашқы шағынан" бастап үздіксіз әрекет ететінін баса көрсетеді. Бұл адамның жауапкершілігі мен толық бұзылуын жоққа шығармай, адам еркімен бірлесіп жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Уэйн Грудем бұл еңбекті ХХ ғасырдың ең жақсы арминиандық жүйелі теологиясы деп есептейді, бірақ Джон Майлидің деңгейіне жете алмайды. Уайли құрбандықтың үкіметтік теориясын қолдайды.
In his book Introduction to christian theology, Wiley argues for the Arminian views of unlimited atonement, conditional election and prevenient grace in opposition to the main points of Calvinism. In Christian theology, he stresses that the prevenient grace, operates in a continuous way from "the first dawn of the moral life". This would allow a synergistic co operation with the human will, that doesn't undermine the responsibility and the total depravity of man. Wayne Grudem considers this work to be the best Arminian systematic theology from the twentieth century, but not reaching to the level of John Miley’s. Wiley hold to the governmental theory of atonement.
Ескерткіш/ мұра
Орттон 1961 жылғы 22 тамызда Пасаденадағы үйінде қатерлі ісіктен қайтыс болды. H. Орттон Уайли үйі, ішінара Уайлимен байланысы болғандықтан, Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген.
Orton died of cancer in his residence in Pasadena on 22 August 1961. The H. Orton Wiley House is listed on the National Register of Historic Places in part for its association with Wiley.