Кіріспе

Дж. Ли Томпсонның "Көздің ізі" (англ. Eye of the Devil) – 1966 жылы түсірілген британдық фильм. Фильмнің сюжеті 1964 жылы Филипп Лорейннің "Ат күні" романына негізделген. Фильмнің сюжеті құпиялылықтармен оралып, өте ритуалды түрде сақталатын мүлік мұрасын және осы қауіпті ерекшеліктердің мәнін анықтауға жасалған тергеуді қамтиды. Фильм коммерциялық сәттілікке жете алмаса да, кейбір адамдар оны белгілі бір культты мәртебеге ие деп санайды. (Дэвид Нивен) Бордодағы ежелгі егістіктің мұрагері, үш жылдан бері жеміс бермей тұрған жүзімдіктері бар, өзінің адал әйелі Кэтрин және екі кішкентай баласы Жак пен Антуанеттамен бірге Париж қаласында тұрады. Ол кенеттен Беллакқа шақырылады, онда зұлым дін қызметкері (Дональд Плезенс) оған ерекше амулет сыйлайды. Ұлы Жак әкесінің өзіне қажет екенін армандағаннан кейін, маркиза (Дебора Керр) балаларын шатоға алып кетеді. Олар келгенде, садақшы Кристиан де Карей (Дэвид Хеммингс) көгершінге оқ атып, ол Кэтриннің аяғына құлайды. Сұрақтар салғанда, Филипптің әпкесі Эстель Кристианның "өте жаман бала" екенін және оның қарындасы Одильдің (Шарон Тейт) "ешқандай жақсы емес" екенін айтады. Эстель Кэтринді жұмыстан шығарып, қызметшісіне: "Бұл жолы мен араласа алмаймын" дейді. Түнде Кэтрин Одиль мен Кристианның салтанатты түрде садақпен ілінген көгершіннің денесін шам жарығындағы бөлмеге алып кіргенін көреді. Олар көгершіннің денесін алдымен құрбандық таққа, содан кейін оның басында отырған тұлғаға ұсынады. Есіктер Кэтриннің алдында жабылады, ал қарт кісі оған балаларын алып, ешқашан қайтып келмеуін ескертеді. Филипп Кэтриннің алаңдауын тез жоққа шығарады – аймақ ежелгі сенімдерге толы. Ол өзінің отбасының Белленактағы 1000 жылдық тарихы және осылайша оған жүктелген ауыр жауапкершілік туралы айтады. Оның әпкесі оған Кэтринге "ешнәрсе айтудан гөрі" өлгенін айтады және қашуды сұрайды. Осы уақытта Одиль Жакты бақаны көгершінге айналдырып таңқалдырады. Кэтрин Кристиан мен Одильдің ұлына деген ерекше қызығушылығын тез байқайды және олардың оның жанында жиі болуына алаңдайды. Отбасы досы Жан Клод Кэтринге Монфокон тарихын ашуға көмектеседі: 1200 жылдарға дейін отбасы басшыларының жиырма екісі "күдікті жағдайларда" қайтыс болған. Осы арада Филипп құрғаған жүзімдіктерге барады және Кэтриннің Эдуард де Монфоконның қабіріне аттанғанын білуге оралады. Ол жерде ол шатодағы суреттермен сәйкес келетін ою-өрнектерді және он екі биші туралы жазуды табады. Мавзолейден шыққанда, оны киім киген адамдар қуып жетеді, ол есінен танып, төсегінде оянады. Филипп оған тыныштандыратын дәрі береді және сүйеді. Бірқатар қорқынышты түстерден қашып шыққан Кэтрин өзін жатын бөлмесінде құлыптап табады; ол ақырында терезе жапқышын бұзып, Эстельге белгі беретін қызметшісін шақырады. Кэтрин оянады, бәрі қалыпты. Дәрігер оған галлюциногенді белладонна бергенін айтады. Қоғам "Les Trente Jours" ("Отыз күн") мерекесін тойлап жатыр. Адамдар Доминик әкесінің латын тілінде дұға оқитын шіркеуге толы. Филипп жалғыз тізе бүгіп отырса, Эстель мен балалар алдыңғы қатарда отырды. Филипп Кэтриннің келгенін көргенде тоқтайды, бірақ дін қызметкері "Procedamos in pace" (Тыныштықпен жүріңіз) деген сөзді қайталайды. Сыртта Филипптің алдында киім киген он екі адам шеңбер құрып, бір жағынан екінші жағына тербеледі. Филипп Жакты сүйеді, көпшілік таңғалады. Филипп барлығын мейрамға шақырып, Жаратылыс кітабының 1:11 аятын қайталап айтады: "Жер жүзім бұтасын өсіріп, өз түріне қарай жеміс берсін, оның тұқымы өзінде, жер бетінде, ал Сөз Құдай еді". Эстель айқайлайды. Жактың қамы үшін Эстель Кэтринге өзінің інісі Аленнің, Филипптің әкесінің өлмегенін, қашып кеткенін айтады. Қазір ол жоғарыдағы мұнарада тұрады. Жоғарғы қабатта ол Аленді таниды, ол оны ескерткен. Ол былай түсіндіреді: "он үш күн / ойыншылар", яғни он үш күн / бишілер – бұл Мәсіхтің айналасында билейтін он екі елші, немесе ереуілші қаласы Белленак жағдайында, қан құрбандығына лайық тірі құдай. Доминик әкесі, пұтқа табынушы, қара жұмыс істейді. Филипп Жакты сүйгенде, Филипптің өлімге кесілгенін көрсетті. Басқа жерде Жак дін қызметкерінің әкесі үшін дұға оқитынын көреді. Дін қызметкері Кэтринді Филиппке әкеледі. Ол оған бұл тоқтатылмауын, Филипп өзінің сенетін нәрсесі үшін өліп жатқанын және оның ашқандарын ешкімнің сенбейтінін айтады. Филипп рәсімдік киім киген адамдармен және Кристианмен бірге қашып бара жатқанда, Кэтрин қашып, топты қуып жетеді, бірақ күйеуін құтқара алмайды; оның күш-жігері тым кеш болады, өйткені Кристиан Филиппті тығыз орманның ортасында өлтіреді. Филипптің денесі содан кейін рәсімдік түрде жүзімдіктер арқылы және Белленак қаласының ортасына әкелінеді. Жак бақылайды. Күшті жаңбырға ауысады, Жан Клод "оқиға" туралы газетте жарияланған хабарды оқып отыр. Отбасы кететінге дайындалып жатқанда, Жак тоқтап, сағатын алып кетуге талап етеді; ішінде дін қызметкері Жак үшін күтіп отырады, амулетті ұстап тұрады, Жак оны сүйіп, содан кейін көлікке қайта оралады. Соңғы кадрда көлік шатодан кетіп бара жатыр, камера Одильдің желді дауылда сыртта отырғанын және жұмбақ күлімсіреп қарағанын көрсетеді.

Атыс

Фильм түсірілімдері 1965 жылдың 13 қыркүйегінде басталды. Түсірілім орындарына Шато-де-Отефорт және оның айналасындағы аймақтар, сондай-ақ Англияның Борехамвуд қаласындағы MGM British Studios кірді. Қараша айында, түсірілім аяқталуға екі апта қалғанда, Новак маңызды сахнада аттан құлап, арқасын жарақаттады. Ол жазылған кезде, өндіріс Новак қатыспайтын көріністерді түсіріп, оның қалпына келуін күтті. Новак екі аптадан кейін түсірілімге оралды, бірақ бір күндік жұмыстан кейін шаршап, тағы демалыс алуға мәжбүр болды. Өндіріс оған жұмысқа қайту үшін тағы сегіз апта уақыт керек екенін естіген соң, оны Керрмен ауыстыруға шешім қабылданды. Бұл Новак түсірілген кадрлардың үштен біріне жуығын қайта түсіруді білдірді. "Бұл трагедия, бірақ Ким немесе оны алмастыратын адам болмаса, біз жалғастыра алмаймыз", - деді Дэвид Нивен. "Мен ең көп өкінетінім режиссер Дж. Ли Томпсон. Ол осы фильмге бар күшін салды." Түсірілім 1965 жылдың желтоқсан айында Керрдің қатысуымен қайта басталды. Новактың жарақат алғанға дейін түсірілген кейбір алыс кадрлар фильмге кірді. Мұндай танымал актерлермен жұмыс істеу туралы сұрағанда, Тейт: "Әрине, мен қорқыныш сезіндім, бірақ мақтанышпен, қорқумен емес, себебі барлығы мені жайлы сезіндірді. Олар шынайы кәсіпқойлар. Олардың шеберлігін байқамайсыз, бірақ ең жақсылардың арасында болғанда, сіздің де ең жақсы қасиеттеріңіз оянады." "Адамның көзі" АҚШ-та шыққанда коммерциялық сәттілікке жете алмады, бірақ Ұлыбритания мен Еуропада танымал болды. Шығарылғаннан бері фильм атмосфералық түсірілім жұмысы, ерекше стильі және Керр мен Тейттің актерлік шеберлігі үшін мақтау алды. Сюрреалистік тақырыптары мен 1969 жылы Тейттің қазасы салдарынан фильм культты мәртебеге ие болды. Солтүстік Америкадан тыс жазушылар фильмге көбірек оң баға берді, ал ретроспективтер "Тейт керемет визуалды әсер қалдырды, бірақ оның мінсіз британдық акценті дубляждалғанын атап өткен жөн" және "ол, әрине, экранда өте тартымды [ ] және жарқын болашағы бар" деп жазды. "Адамның көзі" MGM компаниясының соңғы қара-ақ фильмдерінің бірі болды. 1967 жылға қарай барлық ірі студиялар түсті түсірілімге көшкен болатын.

Үй медиасы

"Eye of the Devil" фильмі 21 ақпан 2011 жылы Warner Home Video компаниясының Warner Archive DVD on demand қызметі арқылы 1-аймақты, кең экранды DVD форматында жарық көрді. 26 қазан 2021 жылы Warner Archive фильмді Blu-ray дискісінде шығарды. Осы шығарылым үшін Warner Bros. түпнұсқа фильмнің негізгі элементтерін 4K сапасында сканерлеу арқылы фильмді жаңадан қалпына келтірді.