Кинабатанган өзені: Малайзияның Сабах штатындағы екінші ең ұзын өзен. Биоәртүрлілігі жоғары, орман мен батқылық жерлерге толы. Табиғатты сүйетіндерге арналған!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сабах, Малайзиядағы өзен. Кинабатаган өзені – Малайзияның шығыс Сабах штатындағы Сандакан бөлімінде орналасқан өзен. Бұл Малайзиядағы екінші ең ұзын өзен, бастауы Сабахтың оңтүстік-батысындағы таулардан Сулу теңізіне, Сандаканның шығысына дейін созылады. Аймақ жоғары биоәртүрлілігімен белгілі, оның ішінде Гомантун төбесіндегі әктас үңгірлері, құрғақ диптерокарп ормандары, өзен жағалауындағы ормандар, тұщы су батпақтары, ескі арналы көлдер және жағалауға жақын тұзды мангр батпақтары бар.
River in Sabah, Malaysia
The Kinabatangan River is a river in Sandakan Division, in eastern Sabah, Malaysia. It is the second longest river in Malaysia, with a length of from its headwaters in the mountains of southwest Sabah to its outlet at the Sulu Sea, east of Sandakan. The area is known for its high biodiversity, including its limestone caves at Gomantong Hill, dryland dipterocarp forests, riverine forest, freshwater swamp forest, oxbow lakes, and salty mangrove swamps near the coast.
Этимологиясы мен тарихы
Ертедегі қытай саудагерлері өзен сағасы аймағына қоныстанған кезде, жергілікті халық өзенді Кіна Батанган деп атаған, мұндағы «Кіна» сөзі Дусун тайпасының қытай халқына берген аты болған. Оранг-Сунгай тайпасы дәстүрлі түрде өзен жағалауында тұрған, олардың тегі Дусун, Сулук, Бугис, Баджау және қытайлықтардың араласуынан құралған. Британдық Солтүстік Борнео кезеңінде өзен тауарлар мен ағаш экспорттау үшін маңызды арна болды, оған бу кемелері де, кішкентай қайықтар да жүзе алды. Уильям Берджесс Прайер өзен жағалауындағы Доминголь деген жерде базар ашуға тырысты, бірақ жоспары жүзеге аспады.
With the early Chinese traders' settlement around the river mouth area, the name Kina Batañgan was used by the indigenous people of the area for the river, with the word Kina being a reference by the indigenous Dusun for the Chinese people. The Orang Sungai traditionally lived along the river banks and were of mixed ancestry, including Dusun, Suluk, Bugis, Bajau as well the Chinese. During the British North Borneo era, the river served as the route for goods and timber exports, navigable for steam launches as well for smaller boats. William Burgess Pryer attempted to establish a market at one location called Domingol along the river coast, but the plan did not flourish.
Геология және экология
Өзен аймағы, оның ішінде Лабанг және Куамут, ерте және орта миоцен кезеңдерінде қалыптасқан, ал Маляу бассейні өзен жүйесінің көп бөлігі ерте және кеш миоценде пайда болған. Өзен сағасына қарай, аймақ орта миоценнің хаотикалық шөгінділерінен тұрады. Өзен бойындағы көптеген ауылдардағы тұщы су балығына деген сұраныс әрқашан жоғары болды, ал ауыл тұрғындарының күнкөрісі көбінесе уылтанымнан түскен табысқа байланысты. Жыл сайын солтүстік-шығыс муссонының мол жауыны өзеннің деңгейінің жылдам өсуіне себеп болады. Өзеннің терең бөлігінің көп бөлігі 1999 жылы құрылған Төменгі Кинабатанган қорығымен қорғалады, ол флора, әсіресе тұщы су батпақ орманы, мангрлер, пальмалар және бамбук, сондай-ақ фауна үшін әртүрлі мекендеу орындарын қамтамасыз етеді, мысалы, Хосе лангуры, сопақша мұрынды маймылдар, орангутан, шошқақұйрықты макакалар, гибондар, баяу лорилер, пілдер, Сунда бұлтты барыстары және мүйізқұйрықтар. 1950 жылдардың басындағы қазіргі заманның басталуынан 1987 жылға дейін Төменгі Кинабатанган аймағы коммерциялық ағаш кесуге ұшырады, және оның жазық жаңбырлы орманның көп бөлігі какао және пальма майы плантацияларына айналдырылды. 2011 жылы Nestlé Сукаудегі Кинабатанган өзенінің жағалау аймағын қайта орманды ету жобасын бастады, бұл адамдардың, табиғаттың және суға қажеттіліктеріндегі ауылшаруашылық қызметінің үйлесімді өмір сүруіне мүмкіндік беретін ландшафтты құру мақсатында жасалды. Кинабатанган өзені аймағындағы табиғат туризмінің көп бөлігі Сукаудың маңында шоғырланған, себебі ол автомобиль жолы арқылы қолжетімді және жақсы ұйымдастырылған турларға ақы төлеуге дайын келушілерге ыңғайлы жағдай ұсынады.
The river area, including Labang and Kuamut, were formed by the Early and Middle Miocene periods, while large parts of the river system from the Maliau Basin were formed during the Early and Late Miocene. Towards the river mouth, the area is made of Middle Miocene chaotic deposits. In many villages along the river, the demand for freshwater fish has always been high, and the livelihoods of villagers have greatly depended on the income from catches. Each year, the lashing rains of the northeast monsoon cause the river to swell rapidly. Much of the deeper river area is protected under the Lower Kinabatangan Sanctuary, a reserve established in 1999 that provides a variety of habitats for flora, especially a freshwater swamp forest, mangroves, palms, and bamboo, as well as fauna, such as Hose's langurs, proboscis monkeys, orangutans, pig tailed macaques, gibbons, slow lorises, elephants, Sunda clouded leopards, and rhinoceros. Since the beginning of the modern era in the early 1950s until 1987, the lower Kinabatangan area has been subjected to commercial logging activities, and more than of its lowland rainforest have been developed into cocoa and palm oil plantations. In 2011, Nestlé launched a reforestation project of the riparian area along the Kinabatangan River in Sukau to create a landscape where people, nature, and agriculture activities could co exist harmoniously in their need for water. Most nature tourism in the Kinabatangan River area is concentrated around Sukau since it is accessible by road and offers comfortable accommodation to visitors prepared to pay for well managed tours.
Қолжетімділік
Өзенді кесіп өтетін жалғыз көпір Сандаканнан шамамен Федералды трасса 13-те орналасқан. Сукауды Литанг пен Томманггонгпен байланыстыратын көпір жоспарланған, бірақ жергілікті пигмей пілдерінің популяциясына зиян келтіруі мүмкін болғандықтан, Дэвид Аттенборо сияқты табиғатты қорғаушылардың қарсылығынан кейін 2017 жылдың сәуірінде жоба тоқтатылды. Өзенге жыл бойы баруға болады, бірақ желтоқсан мен қаңтар айларындағы ең ылғалды кезеңде су тасиды. Сәуірден қазанға дейін гүлдеу мен жеміс беру маусымында климат көбінесе құрғақ болады және көптеген құстар мен жануарларды көруге қолайлы уақыт. Қарашадан наурызға дейінгі солтүстік-шығыс муссоны кезінде кешке жиі қатты жаңбыр жауады, ол көбінесе желтоқсан мен қаңтарға дейін жалғасады. Жаңбырлы маусымда, иілімді көлдерге дейін жететін көптеген өзен арналарымен жүруге болады, онда жануарлардың шоғырлануы жоғары.
The only bridge crossing the river is located at Federal Route Federal Route 13, about from Sandakan. A bridge linking Sukau with Litang and Tommanggong was planned but cancelled in April 2017 after opposition from conservationists, including David Attenborough, due to potential adverse effect on the local pygmy elephant population. The river can be visited all year round, although it is often flooded during the wettest part of the year in December and January. From April to October during the main flowering and fruiting season, the climate is generally fairly dry and a good time to spot many birds and animals. During the northeast monsoon from November to March, there are often heavy showers during the afternoons which usually extended until December and January. Through the rainy season, it is possible to negotiate many of the river channels leading into the oxbow lakes, where there is a greater concentration of wildlife.