Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киамичи өзені – Америка Құрама Штаттарының Оклахома штатының оңтүстік-шығысындағы өзен. Оңтүстік Қызыл өзенінің саласы болатын бұл өзеннің бастауы Арканзас штатының шекарасына жақын Оуачита тауларындағы Пайн тауынан басталады. Арканзас штатының Полк округінен басталып, Оклахома штатының Хьюго қаласында Оңтүстік Қызыл өзенімен қосылатын жеріне дейін шамамен 177 миль (285 км) ағып өтеді.
The Kiamichi River is a river in southeastern Oklahoma, United States of America. A tributary of the Red River of the South, its headwaters rise on Pine Mountain in the Ouachita Mountains near the Arkansas border. From its source in Polk County, Arkansas, it flows approximately 177 mile (285 km) to its confluence with the Red River at Hugo, Oklahoma.
Атау көзі
Киамичи сөзінің шығу тегі күмәнді және толыққанды анықталмауы мүмкін. Көптеген мәліметтерде бұл сөз француз тілінен алынған, фонетикалық түрде жазылған "мүйізді дауыс шығарушы" немесе "құс-сайрағы" деген мағынаны білдіреді, бұл өзен жағасында мекендейтін тоқылдақтар немесе басқа құстарға сілтеме жасайды. Қазіргі заманғы сөздің жазылуы тек ХХ ғасырда ғана қалыптасқан, сондықтан оның бастауын анықтау қиын. "Антлерс Ньюс" газеті, сол кездегі Антлерс, Үндістан территориясы (қазіргі Оклахома штаты) басылымында алғаш рет 1900 жылдың қараша айында "Киамичи" деп жазылған. Осыған дейін газет, сондай-ақ басқа да сенімді дереккөздер өзеннің атын "Киамихия" немесе "Киамития" деп жазған (соңғысы француз тіліндегі жазуға жақын). Мюриэл Х. Райт Каимичи сөзі француз тіліндегі "камичи" сөзінен шыққан болуы мүмкін деп болжады, ол "мүйізді дауыс шығарушы" дегенді білдіреді және өзен бойындағы қара журавльдерге қатысты болуы мүмкін. Атаудың басқаша жазылу түрлері: Kiomitchie, Cayameechee, Kiamisha, Kimesha, Kimichy және Kimishi.
The origin of the word Kiamichi is a matter of debate and may never be fully known. Most accounts say the word is a French word, which has been transliterated phonetically, for "horned screamer" or "noisy bird," a reference to woodpeckers or other birds living along the river's banks. The spelling of the modern word was not standardized until the twentieth century, making its origin more difficult to determine. The Antlers News, a newspaper published in what was then Antlers, Indian Territory (now in Oklahoma) first used the spelling "Kiamichi" in November 1900. Prior to this, the newspaper, along with other authoritative sources, spelled the name of the river as "Kiamichia" or "Kiamitia" (the latter is closest to a French spelling). Muriel H. Wright suggested that Kaimichi may be from the French word kamichi, which meant "horned screamer", and possibly referred to the whooping cranes along the river. Other spellings of the name have included: Kiomitchie, Cayameechee, Kiamisha, Kimesha, Kimichy, and Kimishi.
Қазіргі заман
Еуропалықтардың ашқандығы 1719 жылы болды, француз саяхатшысы Бернар де ла Харп Киамичи өзенінің аңғарын зерттеген кезде. Француз саяхатшыларын француз тері аулаушылары тез арада ілесіп келді; олар Оклахоманың көптеген өзендеріне ат қойды. Америкалық саяхатшылар француз саяхатшыларын ұстанды және Киамичи өзенінің алғашқы ұйымдастырылған ғылыми зерттеулерін жүргізді. Томас Натталл 1819 жылы Киамичи және Литтл өзендерінің аңғарларын кесіп өтті, ал Стивен Х. Лонг 1821 жылы Киамичи өзенін зерттеді. Натталл мен Лонг империяның алғабасшылары болды; 1832 жылдан бастап аймақ АҚШ-тың басқа жерлерінен көшірілген чоктау үндістерімен белсенді түрде қоныстанды. 1832 жылы чоктау тайпасының Үндістан аумағына көшірілгеннен кейін, өзен округтер мен аудандар арасындағы саяси шекараны анықтады. Оңай танылатын географиялық шекараны құрап, Оклахома штаты мемлекет мәртебесіне ие болған 1907 жылға дейін осы қызметті атқарды, сол кезде чоктау тайпасының өмір сүруі тоқтатылды және оның әкімшілік бөлімшелері таратылды. Чоктау округі өзеннің атымен аталып, әдетте чоктаулардың жазуын – Киамития деп қолданады. Өзен Джек-Форк және Киамития округтерінің шығыс шекарасын, ал Седар және Таусон округтерінің батыс шекарасын құрады. Киамичи өзенінің кеме жүзе алатындай болуы маңызды мақсат болды, бірақ Қызыл өзендегі үлкен бөгет салдарынан бұл мүмкін болмады, бұл өзен көліктерінің Начитоштан одан ары жүруіне кедергі келтірді. 1825 жылы Арканзас заң шығарушы органы АҚШ Конгресінен «Ұлы Тосқауылды» – яғни бөгетті алып тастауды сұрады, сонда көліктер Қызыл өзенмен Киамичидің сағасына және жаңадан құрылған Форт-Таусонға дейін жүре алады. Бірнеше жыл ішінде Армия инженерлік корпусы осы шараны жүзеге асырды. Қызыл өзен бойындағы қауіпсіздік, АҚШ-тың Испания империясымен халықаралық шекарасы алаңдатушылық тудырды, сондықтан АҚШ шекара бойында бекіністер желісін құрды. Олардың бірі – чоктау тайпасының Форт-Таусон бекінісі. Ол Гейтс-Крик өзенінің сағасына жақын салынды. Форт-Смиттен Форт-Таусонға дейін Литтл өзенінің аңғары арқылы әскери жол салынды, ол оңтүстік аялдамасына жақын жерде Киамичи өзеніне бұрылды. Америка Азамат соғысы кезінде конфедерат әскерлерінің соңғылары 1865 жылдың 23 маусымында Форт-Таусонда капитуляциялады. Конфедеративтік штаттардың үкіметі осы уақытқа дейін ыдырап кеткен, ал оның жеке әскерлері бірінен соң бірі капитуляциялады. Роберт Лидің Вирджиния штатының Аппоматтокста капитуляциясы қақтығыстың аяқталғанын білдірді, бірақ ол Форт-Таусонда соңғы оңтүстік әскерлері капитуляциялағанға дейін толыққанды аяқталған жоқ. 1882 және 1887 жылдар аралығында Киамичи өзенінің аңғарындағы көлік революциясы Сент-Луис және Сан-Франциско темір жолының құрылысымен болды, ол әдетте Фриско деп аталады. Арканзастағы Форт-Смит пен Техастағы Парижді байланыстыратын ұлттық желінің бөлігі болған темір жол Талихинадан Оклахома штатындағы Антлерстен солтүстікке қарай үш шақырым жердегі Келлондқа дейін Киамичи өзеніне параллель салынды. Пойызбен бірге телеграф, кейіннен телефон пайда болды. Фрисконың келуі чоктау тайпасына еуропалық американдықтар мен еуропалық иммигранттардың қоныстануын ынталандырды. Темір жол стансаларының әрқайсысының айналасында сауда мен жаңа нарықтардың ықпалымен халық орталықтары қалыптасты. Өзен пойыздарға таза, көп мөлшерде су беруде маңызды рөл атқарды, олардың кейбіреулері күнделікті жүріп тұрды. Фрисконың жиі қызмет көрсетуі ресурстарды өндіру үшін кәсіпкерлерді келтірді. Ағаш өндіруші компаниялар мен жеке ағаш кесушілер көп ұзамай қоныс аударды. Келесі бірнеше онжылдықтарда олар Киамичи тауларындағы ескі орманды тазартты. Орман шаруашылығы осы аймақтың басты саласы болып табылады. Фрискодан өзеннен алыстаған өзен аңғарлары бойымен көптеген темір жол тармақтары салынды. Ағаш өңдеу үшін аңғарларда үлкен арақ диірмендері кең таралды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Техастағы базадан ұшып келе жатқан Ұлыбританияның Корольдік әуе күштерінің жаттығу рейсі нашар ауа райы салдарынан қате кетті және екі ұшақ апатқа ұшырады. Бірі Оклахома штатының Мойерс қаласының үстіндегі Уайт-Рок тауының оңтүстік беткейіне құлап түсті, ал екіншісі Мойерс пен Косома арасындағы Биг-Маунтинге құлады. Екінші апатта екі ұшқыш қаза тапты. 2000 жылы Оклахома штатының Раттан қаласындағы оқушылар олардың құрметіне Биг-Маунтинге АТ6 монументін орнатты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ әскери-теңіз флоты өзенді USS Kiamichi кемесін сүзіп, оны Флорида штатының Джексонвилл қаласындағы St. Johns River Shipbuilding компаниясында салды. Ол 1945 жылдың 17 тамызында, Жапонияның капитуляциясына үш күн қалғанда сүзілді. Соғыс аяқталғандықтан, кеменің құрылысы 1945 жылдың 29 тамызында тоқтатылды. Klickitat класындағы бензин танкері болған ол кейін Панамадағы International Tankers компаниясы үшін аяқталды. Кеме 1951 жылы Transmere деп қайта аталды және 1952 жылы Колумбияға сатылды, онда оған Sancho Jimeno деп ат қойылды. 1961 жылдың 29 қазанында президент Джон Ф. Кеннеди Оклахома штатының Талихинаның шығысындағы Биг-Сидарға АҚШ 259 тас жолының ашылуын белгілейтін сөз сөйлеу үшін келді. 1975 жылдың тамызында Киамичи өзені ұлттық жаңалықтарға шықты, өйткені оның жайылмаларында Оклахома штатының Хьюго қаласынан қашқан екі пілді күндіз-түні іздеу жұмыстары жүргізілді. Олар Хьюго көлінде табылған.
Discovery by Europeans occurred in 1719, when French explorer Bernard de la Harpe explored the Kiamichi River valley. French explorers were quickly followed by French fur trappers; they named most of Oklahoma's rivers. American explorers followed French ones, and were the first organized scientific surveys of the Kiamichi River. Thomas Nuttall traversed the Kiamichi and Little River valleys in 1819 and Stephen H. Long explored the Kiamichi River in 1821. Nuttall and Long were the precursors of empire; the region was actively settled by Choctaw Indians displaced from elsewhere in the United States starting in 1832. After the relocation of the Choctaw Nation to the Indian Territory in 1832, the river defined the political boundary or border between counties and districts. Forming an easily recognizable geographic frontier, it served in this capacity until Oklahoma's statehood in 1907, when the Choctaw Nation ceased to exist and its political subdivisions were eliminated. A Choctaw county was named after the river, although generally using the Choctaws’ spelling, Kiamitia. The river formed the eastern boundary of Jack's Fork County and Kiamitia County, and the western boundary of Cedar County and Towson counties. Navigability of the Kiamichi River was an important goal but proved elusive due to a massive logjam in the Red River which prevented river traffic from going much beyond Nachitoches. In 1825 the Arkansas legislature petitioned the United States Congress to remove the Great Raft, as the logjam was called, so that boats could ply the Red River as far west as the mouth of the Kiamichi and the newly established Fort Towson. Within several years, the Army Corps of Engineers had done so. Security along the Red River, the United States' (US) international frontier with the Spanish Empire was a concern, and the US established a chain of forts along the border. Fort Towson in the Choctaw Nation was one. It was built on Gates Creek near the mouth of the Kiamichi. A military road was built from Fort Smith to Fort Towson through the valley of Little River, switching to the Kiamichi River near its southern terminus. During the American Civil War, the last Confederate Army troops to surrender did so at Fort Towson on June 23, 1865. The Confederate States government had disintegrated by this time, and its individual armies surrendered one by one. While the surrender of Robert E. Lee at Appomattox, Virginia signaled the end to the conflict, it did not truly end until the surrender of the last fighting Southern troops at Fort Towson. Transportation in the Kiamichi River valley was revolutionized between 1882 and 1887 with the construction of the St. Louis and San Francisco Railroad, commonly known as the Frisco. Part of a national network connecting Fort Smith, Arkansas with Paris, Texas, the railway was constructed parallel to the Kiamichi River from Talihina to Kellond, a small settlement three miles north of Antlers, Oklahoma. With the train came the telegraph and later the telephone. The coming of the Frisco stimulated settlement in the Choctaw Nation by European Americans and European immigrants. Population centers formed around each of the railroad's station stops, stimulated by trade and new markets. The river was important as a source of fresh, plentiful water for the trains, several of which ran daily. The frequent Frisco service encouraged developers to come for resource extraction. Timber companies and individual loggers soon moved in. Over the next several decades, they cleared the old growth forest in the Kiamichi Mountains. Forestry remains the area's chief industry. Numerous rail spurs were developed from the Frisco outward along the creek valleys stretching away from the river. Large saw mill operations became common in the valleys for processing the lumber. During World War II, a training flight conducted by Britain's Royal Air Force—flying from a base in Texas—went awry in poor weather and two planes crashed. One crashed into the south slope of White Rock Mountain above Moyers, Oklahoma, and another crashed on Big Mountain between Moyers and Kosoma. Two fliers lost their lives in the latter crash. In 2000 school children from Rattan, Oklahoma erected the AT6 Monument in their honor on Big Mountain. Also during World War II, the U. S. Navy honored the river with the launch of the USS Kiamichi, hull number AOG 73, built by St. Johns River Shipbuilding in Jacksonville, Florida. She launched on August 17, 1945, three days after the surrender of Japan. Because of the end of the war, completion of the ship was canceled on August 29. A Klickitat class gasoline tanker, she was later completed for International Tankers of Panama. The ship was renamed Transmere in 1951 and in 1952 was sold to Colombia; it was renamed Sancho Jimeno. On October 29, 1961, President John F. Kennedy visited Big Cedar, east of Talihina, Oklahoma to give a speech marking the opening of U. S. Route 259. In August 1975 the Kiamichi River made national news when its bottomlands were the scene of a days long hunt for two elephants that had escaped from a circus in Hugo, Oklahoma. They were found at Hugo Lake.
Демалыс
Өзен бойында балық аулау, аң аулау және қайықпен жүзу жиі кездеседі. American Whitewater жеке ұйымы, Big Cedar маңындағы өзеннің жеті миліне "II-III дәрежелі тасқын" сипаттамасын береді. Өзеннің жоғарғы ағысында туристер арасында каякинг танымал спорт түрі. Хьюго көлінде қайықпен жүзу және кемпинг жасау кең таралған. Сардис көлі әлі ірі туризм үшін толыққанды пайдаланылмаған, бірақ оның кемпинг алаңдары жиі қолданылады. Көлде қайықпен жүзу және су шаңғысымен сырғанау да кездеседі. 1988 жылы Конгресс Жоғарғы Киамичи өзенінің қорығын құрды. Киамичи өзенінің бастауындағы және одан төменгі аймақтарда орналасқан Пайн және Рич тауларындағы бұл жабайы жерлер қазір 9 754 акр жерді қамтиды. Ол Ұлттық қорықтар жүйесінің бір бөлігі. Өзеннің су жиналатын алабының бір бөлігі Оуачита ұлттық орманмен де қорғалады.
Fishing and hunting are common along the river, as is boating. American Whitewater, a private organization, defines seven miles of the river near Big Cedar as a "Class II III rapid". In these upper reaches of the river, kayaking is a popular sport among tourists. In Hugo Lake, boating and camping are popular. Sardis Lake has yet to be tapped for large scale tourism, but its campgrounds are well used. Some boating and waterskiing takes place on the lake. In 1988 Congress created the Upper Kiamichi River Wilderness. Defined as a territory at and below the headwaters of the Kiamichi River at Pine Mountain and Rich Mountain, the wilderness now encompasses 9,754 acres. It is part of the National Wilderness Preservation System. A portion of the river's watershed is also protected by the Ouachita National Forest.
Жабайы табиғат
Өзен аңғарында үш федералды түрлердің қорғалуы қауіп төніп тұр: Индиана жарғанаты, қызыл тоқылдақ және жолбарыс балығы. Сондай-ақ, онда түрлі моллюскалар, оның ішінде кейбіреулері сирек кездесетін, мекендейді. Киамичи өзені 1894 жылдан бері зерттеліп келеді, ол кезде алғашқы ғылыми балық жинағы Оклахома штатының Альбион қаласындағы Уолнат-Крик ағысында жасалған. Бұл жинақ 36 түрлі балықты қамтыды. 1970-1980 жылдары Сардис және Хьюго тоғандарының салынуынан кейін өзеннің экологиялық жағдайы нашарлады. Сардис тоғанынан келген су ағысынан төмен қарай моллюскалардың саны айтарлықтай азайды, ал Хьюго тоғанынан келген су ағысынан төмен қарай олардың популяциясы дерлік құрып кетті. Дегенмен, өзенде 101 түрлі балық әлі де тіршілік етеді және кейбір жағдайларда гүлденеді.
Three federally designated endangered species occupy the river valley – the Indiana bat, red cockaded woodpecker and leopard darter. It is also home to a variety of mussels, including several that are somewhat rare. The Kiamichi River has been studied since at least 1894, when the first scientific fish collection was made at Walnut Creek at Albion, Oklahoma. This collection netted 36 different kinds of fish. Since construction of Sardis and Hugo dams in the 1970s and 1980s the river has suffered in environmental quality. Its mussels decrease significantly below the inflow from Sardis dam, and almost extinguished as a species below the inflow from Hugo dam. Nonetheless 101 species of fish still survive, and in some cases thrive, in the river.