Франц Райт: Американдық ақын және өлеңдерінің шолуы
Franz Wright
Франц Райт – американ ақыны, Пулитцер жүлдесінің лауреаты. Әкесімен бірге поэзияда марапат алған жалғыз отбасы. Туған күні, білімі, туындылары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франц Райт (18 наурыз 1953 – 14 мамыр 2015) – американдық ақын. Ол және оның әкесі Джеймс Райт – Пулитцер сыйлығын бір санатта жеңіп алған жалғыз ата-бала жұбы.
American poet
Franz Wright (March 18, 1953 – May 14, 2015) was an American poet. He and his father James Wright are the only parent/child pair to have won the Pulitzer Prize in the same category.
Өмір және мансап
Райт Австрияның Вена қаласында дүниеге келген. Ол 1977 жылы Оберлин колледжін бітірген. "Wheeling Motel" (Knopf, 2009) кітабынан таңдамалар "Wheeling Motel" оқуларына музыка жазылды. Райт "Hungry Bird" (2009) альбомындағы "Encounter at 3AM" әнінің сөздерін жазды және орындады. Райттың соңғы кітаптарының ішінде "Kindertotenwald" (Knopf, 2011) – алпыс бес прозалық өлеңдер жинағы бар, ол әйеліне арналған махаббат өлеңімен аяқталады, бұл өлең Райт өкпе рагымен ауырған кезде жазылған. Бұл өлең 2011 жылы "Poetry" журналының жылдық ең үздік әдеби сыйлығын жеңіп алды. 2012 жылы прозалық өлеңдер жинағынан кейін жапон ақыны Йоса Бусонның 30 хайкуының аудармаларын қамтитын "Бусон: Хайку" кітабы жарық көрді. Бұл кітап Tavern Books баспасынан шығып, тек бірнеше жүз данада басылды. 2013 жылы Райттың негізгі баспасы, Нью-Йорктегі Knopf, өлеңдер мен прозалық өлеңдердің тағы бір толық жинағын – "F" кітабын шығарды. Бұл кітап Бостон ауруханасының жансақтау бөлімінде, өкпесінің бір бөлігі алынып тасталғаннан кейін жазыла бастады. "F" – Райттың ең жақсы қабылданылған туындысы. "Huffington Post" газетінде жарияланған мақаласында Анис Шивани оны американдықтардың ең үздік поэзия кітаптарының қатарына қойып, Райтты "қазіргі заманғы ең ұлы ақынымыз" деп атады. 2013 жылы Райт "Kindertotenwald" кітабынан 15 прозалық өлеңді Еуропалық сахналарда Дэвид Сильвиан, Стефан Матье және Кристиан Феннес ұйымдастырған импровизациялық концерттер сериясына енгізу үшін жаздырды. Райттың туындылары "The Best of the Best American Poetry", сондай-ақ Чеслав Милоштің "A Book of Luminous Things Bearing the Mystery: Twenty Years of Image" және "American Alphabets: 25 Contemporary Poets" антологияларына енген.
Wright was born in Vienna, Austria. He graduated from Oberlin College in 1977. Wheeling Motel (Knopf, 2009) had selections put to music for the record Readings from Wheeling Motel. Wright wrote the lyrics to and performs the Clem Snide song "Encounter at 3AM" on the album Hungry Bird (2009). Wright's most recent books include Kindertotenwald (Knopf, 2011), a collection of sixty five prose poems concluding with a love poem to his wife, written while Wright had terminal lung cancer. The poem won Poetry magazine's premier annual literary prize for best work published in the magazine during 2011. The prose poem collection was followed in 2012 by Buson: Haiku, a collection of translations of 30 haiku by the Japanese poet Yosa Buson, published in a limited edition of a few hundred copies by Tavern Books. In 2013, Wright's primary publisher, Knopf in New York, brought out another full length collection of verse and prose poems, F, which was begun in the ICU of a Boston hospital after excision of part of a lung. F was the most positively received of any of Wright's work. Writing in the Huffington Post, Anis Shivani placed it among the best books of poetry yet produced by an American, and called Wright "our greatest contemporary poet." In 2013, Wright recorded 15 prose poems from Kindertotenwald for inclusion in a series of improvisational concerts performed in European venues, arranged by David Sylvian, Stephan Mathieu and Christian Fennesz. Wright has been anthologised in works such as The Best of the Best American Poetry as well as Czeslaw Milosz's anthology A Book of Luminous Things Bearing the Mystery: Twenty Years of Image, and American Alphabets: 25 Contemporary Poets.
Өлім
Райт 2015 жылдың 14 мамырында Массачусетс штатының Уолтем қаласындағы үйінде өкпе рагынан қайтыс болды.
Wright died of lung cancer at his home in Waltham, Massachusetts on May 14, 2015.
Қабылдау
Нью-Йорк кітаптар шолуында жазған Хелен Вендлер былай деді: «Райттың тәжірибесі, Берримен сияқты, кісі өлтіруден экстазға дейін жетеді. [Оның өлеңдерінің] ең жақсы түпнұсқалық белгілері – үлгілеудегі шеберлік, таңғажайып метафоралар, сөздің өткірлігі, ауырсыну мен қуаныштың бірдей қысылуы, және өмірдің азаптары мен жазаларына төзімділік». Романшы Денис Джонсон Райттың өлеңдерін «көк, бүлінген саусақтармен жасалған кішкентай асыл тастар сияқты керемет сыйлықтар» деп атады. «Бостон ревью» журналы Райттың поэзиясын «бүгінгі жазылған ең адал, мағыналы және адамгершілік туындылардың бірі» деп сипаттады. Ақын және сыншы Эрнест Хилберт «Рэндом Хаус» баспасының «Bold Type» журналына «Райт тікелей және жалтарып айтудың арасында, бардағы еден мен өнер клубының трибунасы арасында, афоризмдерден мұздай поэтикалық абстракцияға дейін ауытқиды» деп жазды. Әсіресе, «Марта жүзім бағына саяхат» (2003) жақсы қабылданды. «Publishers Weekly» басылымының мәліметінше, жинақта «жүректі бірақ көбінесе құпия өлеңдер бар, оқырмандар Райттың өзін-өзі талдауын қозғалтады». «The New York Times» газеті Райттың үлкен сезімдерді уәде етіп, оларды жеткізе алатынын атап өтті, сонымен қатар Райттың біздің оның үнімізге сенуімізге және оның айтқандарын ғана емес, жаңа нәрсе айтқанына да сенуімізге қатты тәуелді екенін айтты. [Осы мәселе бойынша] «Марта жүзім бағына саяхат» кейде сәттілікке жетеді. Ақын Джордан Дэвис «The Constant Critic» журналына жазған хатында Райттың жинағы соншалықты табысқа жеткендіктен, оны «импульстік ұрлықтан сақтауға» тура келетінін айтты. Дэвис былай деп қосты: «Өлгеннен де өлі, кез келген Райт өлеңі көп нәрсеге ұқсамайды, олардың бірнешеуін оқымайынша. Алайда, мәтінге енгеннен кейін, сіз оның жазған әрбір сөзін табуға тырысасыз». Кейбір сыншылар оған қарсы болды. «The New Criterion» журналының сыншысы Уильям Логан, Райт кейіннен онымен ашық түрде қақтығысқа түскен, «бұл ақын өзінің азаптарының ерекшеліктері туралы таңқаларлықтай түсініксіз (оның өлеңдерінің көпшілігі – қараңғыдағы айқай-шу және қарғыс). Ол ата-анасының ажырасуынан қатты зардап шекті, бірақ, мүмкін, қырық жыл өткен соң, мұндай мәселелерге шектеу қою керек. Кітаптағы ең жақсы өлең «Жалғыз жануар» кішіпейілділікке құлдырап, машинаның приборлық тақтасындағы Исаның бейнесін қояды». «Райт азаптың қарапайым, өңделмеген ағынды суын ұсынады», - деді ол. «Ол біздің денсаулыққа құштар заманымыздағы ондаған ақындардан гөрі көп ішіп, көп есірткі қолданды және ауруханалар мен психиатриялық клиникаларда жазасын төледі». Райттың 2011 жылғы «Kindertotenwald» жинағына сыншылардың пікірі көбінесе оңды болды. Грейс Кавальери «Вашингтондық тәуелсіз кітап шолуында» жазған хатында бұл жинақты Райттың ең танымал өлеңдерінен айырмашылығы бар екенін айтты. «Прозалық өлеңдер – бұл поэзияны ақыл-ой процесі ретінде көрсететін қызықты ойлар. Бұл түпнұсқа материал, егер ұлы ақын түпнұсқа болып қала алмаса, онда ол шынымен де соншалықты ұлы емес. Бұл мәтінде қуаныш бар, ол бізді энергиямен толтырып, жазуды мақсатты толқын ретінде сезіндіреді. Бұл – өмірлік күш. Бұл әдеби өнердің жақсы көрсеткіші. Естелік пен өткен, өлім, құштарлық, балалық шақ, уақыт, кеңістік, география және жалғыздық – бәрі ақынның ойыншықтары. Осы әңгімелерде Франц Райт ақылының сезімдермен қалай жұмыс істейтінін және миының жүрекпен күресін көрсетеді». «Чикаго трибьюнының» мәдениет сыншысы Джулия Келлер «Kindertotenwald» «әдетте қуаныш пен рақым және құтқарылу мүмкіндігі туралы, эмоционалдық апаттан кейін толыққанды шығу туралы» дейді.
Writing in the New York Review of Books, Helen Vendler said "Wright's scale of experience, like Berryman's, runs from the homicidal to the ecstatic [His poems'] best forms of originality [are] deftness in patterning, startling metaphors, starkness of speech, compression of both pain and joy, and a stoic self possession with the agonies and penalties of existence." Novelist Denis Johnson has said Wright's poems "are like tiny jewels shaped by blunt, ruined fingers miraculous gifts." The Boston Review has called Wright's poetry "among the most honest, haunting, and human being written today." Poet and critic Ernest Hilbert wrote for Random House's magazine Bold Type that "Wright oscillates between direct and evasive dictions, between the barroom floor and the arts club podium, from aphoristic aside to icily poetic abstraction." Walking to Martha's Vineyard (2003) in particular, was well received. According to Publishers Weekly, the collection features "[h]eartfelt but often cryptic poems fans will find Wright's self diagnostics moving throughout." The New York Times noted that Wright promises, and can deliver, great depths of feeling, while observing that Wright depends very much on our sense of his tone, and on our belief not just that he means what he says but that he has said something new [on this score] Walking to Martha's Vineyard sometimes succeeds." Poet Jordan Davis, writing for The Constant Critic, suggested that Wright's collection was so accomplished it would have to be kept "out of the reach of impulse kleptomaniacs." Added Davis, "deader than deadpan, any particular Wright poem may not seem like much, until, that is, you read a few of them. Once the context kicks in, you may find yourself trying to track down every word he's written." Some critics were less welcoming. According to The New Criterion critic William Logan, with whom Wright would later publicly feud, "[t]his poet is surprisingly vague about the specifics of his torment (most of his poems are shouts and curses in the dark). He was cruelly affected by the divorce of his parents, though perhaps after forty years there should be a statute of limitation 'The Only Animal,' the most accomplished poem in the book, collapses into the same kitschy sanctimoniousness that puts nodding Jesus dolls on car dashboards." "Wright offers the crude, unprocessed sewage of suffering", he comments. "He has drunk harder and drugged harder than any dozen poets in our health conscious age, and paid the penalty in hospitals and mental wards." The critical reception of Wright's 2011 collection, Kindertotenwald (Knopf), has been positive on the whole. Writing in the Washington Independent Book Review, Grace Cavalieri speaks of the book as a departure from Wright's best known poems. "The prose poems are intriguing thought patterns that show poetry as mental process This is original material, and if a great poet cannot continue to be original, then he is really not all that great In this text there is a joyfulness that energizes and makes us feel the writing as a purposeful surge. It is a life force. This is a good indicator of literary art Memory and the past, mortality, longing, childhood, time, space, geography and loneliness, are all the poet's playthings. In these conversations with himself, Franz Wright shows how the mind works with his feelings and his brain's agility in its struggle with the heart." Cultural critic for the Chicago Tribune Julia Keller says that Kindertotenwald is "ultimately about joy and grace and the possibility of redemption, about coming out whole on the other side of emotional catastrophe."