Кіріспе

Реформашы Демократиялық партия (испанша: Partido Democrático Reformista) – Перудегі саяси партия. Ол 1920 жылы Аугусто Бернардино Легуия и Сальседо құрған, ал оның режимі өткен жылы басталған және диктаторлық үкіметке әкелген. Бұл партияның ерекшелігі – жеке тұлғаға бағынушылық, оның құрамына президент Легуияның достары мен туыстары, сондай-ақ көптеген мемлекеттік қызметкерлер кірген. Партияның нақты идеологиясы мен бағдарламасы болмады, ол тек Легуияның билікте қалуын қолдау мақсатында құрылған. 1930 жылы Легуияның құлағаннан кейін, Перу саясатында маңызды рөл атқара алмады және таратылды.

Контекст

Президент Хосе Пардо и Барреданың (Civilista партиясының) екінші үкіметінің соңында 1919 жылы сайлаулар жарияланды. Бұрынғы президент Аугусто Б. Легуия Перуге оралып, өзінің үміткерлігін ұсынды, оны Конституциялық партия қолдады, оның төрағасы генерал Андрес Авелино Касерес болды. Легуия елдің құрылымын түбірімен өзгертуді ұсынатын жетекші күш ретінде таныстырды. Ол "Жаңа Отан" идеясы негізінде біріккен бірқатар реформаларды ұсынды, соның арқасында әлеуметтік және экономикалық дағдарысқа ұшыраған, сондай-ақ civilista үкіметінің сәтсіздігінен кейін өзгерістерді күткен халықтың қолдауын алды. Университет студенттері де оған қолдау көрсетіп, Легуия академиялық дәрежесі болмаса да, оны "Жастардың ұстазы" деп жариялады. Легуияның жеңісіне күмән болған жоқ, себебі одан танымал кандидат болған жоқ. Алайда, civilista үкіметі оның жеңісін мойындамайды деп санаған Легуия 1919 жылдың 4 шілдесінде жандармерияның қолдауымен төңкеріс жасады. Одан кейін ол уақытша президент болып тағайындалды және Конгрессті таратып жіберді. Легуияның келесі қадамы – өкіметін заңдастыру болды. Ол қажет деп санайтын конституциялық реформалар бойынша референдум өткізуді ұсынды. Бұл реформаларға Республика Президенті мен Конгрестің бірдей уақытта, бес жылдық мерзімге сайлануы (бұрын президенттік мерзім төрт жылды құраса, Парламенттің үштен бірі екі жылда бір рет жаңаруы мүмкін болған) кірді. Осылайша, атқарушы билік парламентте қарсы көпшілікке ие болудан сақтанды. Сонымен қатар, ол Ұлттық Ассамблея өкілдерін сайлауға шақырды, ол алғашқы 30 күн ішінде конституциялық реформаларды бекітуге, яғни Конституциялық Ассамблея рөлін атқаруға тиіс болды. Ұлттық Ассамблея 1919 жылдың 24 қыркүйегінде құрылды, оған социолог және юрист Мариано Х. Корнехо төрағалық етті. Ассамблеяның алғашқы міндеттерінің бірі – бұрынғы президенттік сайлаудағы дауыстарды санау болды, содан кейін ол Легуияны жеңімпаз деп жариялады, ол 1919 жылдың 12 қазанында Конституциялық президент болып жарияланды. Содан кейін Перу Конституциясы жаңадан жазылды. Бұл екінші Легуия үкіметі он бір жылға созылды, себебі конституциялық реформалардан кейін ол 1924 және 1929 жылдары қайта сайланды. Сондықтан оны "Онсеньо" деп те атайды. Осы он бір жыл ішінде екі ірі дәстүрлі партия – Civilista және Демократиялық партиялар өз маңыздылығын жойды. Тек Легуияның одақтас партиясы – қартайған генерал Касерес басқаратын Конституциялық партия ғана сақталды. Ол Конгресс тарапынан генерал-маршал дәрежесіне көтерілді. Билікті сақтап қалу үшін Легуия баспасөзді басып, саяси қарсыластарын қатал қудалады. Бірқатар қоғамдық жұмыстарды жүзеге асырып, Перуді жаңғыртуға да белсенді түрде кірісті.

Қор

Осы орайда президент Легуия өзінің «Демократиялық реформатор» деп атаған саяси партиясын құруға шешім қабылдады. Партияның бастапқы бағдарламасы Легуияның бұрынғы сөздерінде айтқандарынан ештеңе жаңа бермеді, соған қоса ол жергілікті халықты қорғауды мақсат еткен (бірақ «Он жылдық» саясаты кезеңінде бұл мақсат іс жүзінде орындалмады). Партия жарғысын Герман Легуия и Мартинес жасады, ол ресми газет «El Peruano»-да жарияланды. Партияның алғашқы уақытша президенті – майор Эстебан Кобилих, ал қазіргі президент – Гильермо Рей болды. 1925 жылы Роберто Легуия, Аугустоның інісі, президенттікке келді; сол жылдан бастап Легуия 1930 жылы құлағанға дейін директорлар кеңесінің мүшелері өз қызметтерінде қалды. Аталған жарғының бір бабында партия басшысының өзі Аугусто Б. Легуия екендігі нақты көрсетілген, ол партияның барлық іс-қимылдарын іс жүзінде шешті.

Немісшілдік

Легуизм ішінде, Герман Легуия и Мартинестің айналасында жиналғандықтан, «германизм» деп аталатын солшыл қанат пайда болды. Герман Легуия – президенттің туысы, ол 1919 жылдың соңынан бастап премьер-министр және үкімет министрі қызметін атқарды. Осы ретте ол президенттік биліктің абсолюттілігін қамтамасыз етудің ауыр міндетін атқарды, бірқатар заңбұзушылықтар жасады: сот шешімдерін елемеді, «La Prensa» газетін тәркіледі, парламенттік юрисдикцияны мойындамады, режимнің жауларын қуғындады, түрмеге жапты немесе жер аударып жіберді. Легуист партиясының бір бөлігі Герман Легуияны президент Легуияның лайықты мұрагері деп санады. Президент өзін жақтаушылармен қоршады, ал «германист» партиясы туралы әңгімелер тарады. Бірақ кенеттен Аугусто Б. Легуия қайта сайлану ниетін жариялады және осы мақсатта Конституцияға өзгеріс енгізуді бұйырды. Герман Легуия бұған қарсы шықты және наразылық ретінде 1922 жылдың 7 қазанында министрлік лауазымынан кетті. Ол президенттің қайта сайлануын өте ауыр қателік деп сынады. Кейін ол тұтқындалып, отбасымен бірге жер аударылды. «Германизм» уысып, әлсіреп қалды.

Қайта өрлеу

Легуяның құлдырауы мен қайтысынан көп уақыт өткен соң, бұрынғы президенттің қызы Кармен Легуяның күш-жігерінің нәтижесінде Реформашыл демократиялық партия қайта құрылды. Ол 1978 жылы Конституциялық жиналысты сайлауға қатысты, бірақ өте аз дауыс алып, депутаттық мандатқа ие бола алмады.