Кіріспе

Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда көбінесе өндірілетін дистильденген алкогольдік сусын.

Арак – Үндістан, Шри-Ланка және Оңтүстік-Шығыс Азияда көбінесе өндірілетін, кокос гүлдерінің немесе қант қамысының ашытылған шырынынан, сондай-ақ, дәнді (мысалы, қызыл күріш) немесе шыққан еліне байланысты жемістерден жасалған дистильденген алкогольдік сусын. Оны кейде арақ деп те жазады, немесе жай ғана ‘рақ’ деп атайды. Оны анис дәмді дистильденген арақ немесе арақпен шатастырмау керек. Үндістанның көптеген аймақтарында арак "дези дару" деп аталады. Арактың өте ерекшеленетін екі негізгі түрі бар: Батавия арағы көбінесе мөлдір түсті, бірақ оның дәмі қараңғы ромға ұқсас, ашытылған қызыл күріштен берілетін ерекше "функ" немесе "хого" сипаттамасына ие. Ал Шри-Ланка (Сейлон) арағы керісінше, одан да тазартылған және нәзік спирттік сусын. Онда коньяк пен ромның иісі сезіледі, сонымен қатар көптеген нәзік гүлдік ноталар бар. Екі түр де жергілікті тұрғындармен "үйде" жасалады және олардың сапасы ай шайырына ұқсас болуы мүмкін.

Тарих

Страбонның мәліметінше, үндістер күріштен арақ деп аталатын сусын дайындаған. Арак, барлық "Жаңа әлем" спирттерінен бұрын пайда болған, себебі ол агуардьентенің (өзінің кезегінде, ром, рум агриколь және рон спирттерінің бастауы) бастауы болды. Азиядан тыс жерлерде, бұл спирт үнділік алкогольді пунштің кеңінен таралуының құрамына кірді, әсіресе Голландия мен Швецияда танымал болды. АҚШ құрлық бөлігінде, Жаңа Швеция және Жаңа Нидерланд колонияларында тұтынылған алғашқы дистилляцияланған спирт осы арақ болды, бірақ қазір көбінесе одан көп таралған және анистік дәмді арақпен шатастырылады. Нақты шығу тегіне қарамастан, арақ Азия мен Жерорта теңізінің шығысында өндірілетін, көбінесе байланыссыз, дистилляцияланған спирттердің символына айналды. Бұл, негізінен, 14-шы ғасырда Таяу Шығыста дистилляция білімінің таралуына байланысты. Әр ел өзінің спиртін атау үшін латын әліпбиінің әртүрлі формаларын қолданды, бұл сол кезде дистилляциямен синоним болған (арак, арака, араки, арики, арак, арак, раки, раке, рак, рак, рак). 1864 жылғы ағылшын және австралиялық аспаздық кітабы арақты "Шығыс Үндістаннан алынған спиртті сусын" деп сипаттаған. Бұл термин немесе оның бұрмалануы, рак, Шығыста кез келген спиртті сусынға қолданылады. Шын арақ кокос гүлінің ашытылған шырынынан – тұщы судан дистилляцияланады. Дегенмен, ол көбінесе күріш пен қанттан дистилляцияланып, какао жаңғағының шырынымен ашытылады.

Индонезия (Батавия) арақасы

Индонезияның өзінде «арак» термині әлі күнге дейін аракты сипаттау үшін жиі қолданылады. Арак (немесе күріштен жасалған шарап) отаршылдық дәуірде танымал алкогольдік сусын болған. Оны Индонезияның «ромы» деп атайды, себебі ром сияқты, ол да қант қамысынан дистилленеді. Бұл – қазандық дистилляциясы. Ферментацияны бастау үшін жергілікті қызыл күріш пен жергілікті ашытқы қосылып, дистиллятқа ерекше дәм мен иіс береді. Ол шамамен 70% спирттілікке дейін дистилленеді. Ром сияқты, Батавия арағы да әртүрлі бастапқы партиялардың қоспасы болып табылады. Индонезиядағы ең көне арак компанияларының бірі – 1872 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Батавия Арак компаниясы (голландтық Batavia Arak Maatschappij), 1901 жылы жауапкершілігі шектеулі серіктестікке айналып, 1950 жылдардың басына дейін жұмыс істеген. Батавия Арак компаниясы Нидерландыға да арак экспорттаған және Амстердамда кеңсесі болған. Батавия Арак компаниясы өндірген арак маркаларының кейбіреулері – KWT (ескі Джакартаның Бандеган (Кампунг Бару) ауданында өндірілген) және OGL. Батавия арағы әлі де Солтүстік Еуропа мен Оңтүстік Азияда қолжетімді, бірақ АҚШ-та табу қиын. Batavia Arrack van Oosten – жақында ғана қолжетімді болған бренд. Батавия арағы басқа өнімдерде, мысалы, нан өнімдерінде (фин Рунеберг торты немесе Дрезден штоллендері сияқты) немесе кондитерлік және хош иіс өнеркәсіптерінде компонент ретінде қолданылғанда дәмді жақсартады. Ол шөптік және ащы ликёрлерде, сондай-ақ алкогольді пунштардың құрамында қолданылады (мысалы, пунш, регент пуншы, корольдік пунш және қара шайлы порт сүт пуншы). Пуншта қолданылуын американдық алғашқы бармен Джерри Томас атап өткен: «Бұл елге импортталатын арактың көп бөлігі күріштен дистилленген және Батавиядан келеді. Ол Америкада тек пуншқа дәм беру үшін аз қолданылады; оның дәмі осы қоспада өте жағымды. Арак жасымен жақсарады. Ол Үндістанның кейбір аймақтарында кеңінен қолданылады, онда ол кокос ағашының шырынынан дистилленеді». Индонезияда арак көбінесе ай шайыны ретінде жасалады.

Метанолдан улану

Индонезиядағы арактың құрамындағы метанол жергілікті тұрғындар мен туристердің метанолдан уланудан қаза болуына себеп болды. Арак Бали қоғамында маңызды әлеуметтік және мәдени рөл атқарады, оны көбінесе сумен араластырып, достарымен бөліседі немесе діни обрядтар кезінде шамалы мөлшерде ішеді. Бірақ туризмнің дамуымен, арзан алкогольге деген қажеттілікпен, алкоголь импортына салынатын салықтар мен ережелердің күшеюімен арак көптеген барлардағы аралас сусындарға арналған таңдаулы спирттік ішімдікке айналды. Арак өндірісі мен танымалдылығының артуына байланысты метанолдан уланудан көбірек өлім жағдайлары тіркелді. Арак көбінесе реттелмейтін қара нарықта сатылады, онда дұрыс емес дистилляциялау әдістері салдарынан метанол арактың құрамында қалуы мүмкін, себебі метанолдың булануы үшін жеткіліксіз жылу қолданылады.

Филиппин

Жалпы арақталған және арақталмаған ішімдіктерді білдіретін филиппин термині – арақ, ол араб сөзі ‘araq-тан туындаған. Дегенмен, арак сөзі илокано тілінде ғана қолданылады. Олар пальма шырынынан (әсіресе кокос, нипа немесе каонг пальмасы), қант қамысынан немесе күріштен жасалуы мүмкін. Дәстүрлі түрде дистилленетін жергілікті спиртке пальма гүлдерінің шырынынан жасалған ламбаног пен лаксой жатады. Бұл шырынды бамбук ыдыстарға құйып, пісіріп немесе ашытып, аз дәрежелі алкогольді кокос суын (туба) шығарады. Тубаның өзі де танымал сусын, одан әрі ламбаног (немесе лаксой, егер нипа пальмасының шырынынан жасалса) алу үшін дистиллейді. Италиялық саяхатшы Антонио Пигафетта 1521 жылы Палаван мен жақын аралдарда ішкен арақтың дистилленген күріш шарабынан жасалғанын айтқан. Бірақ, ол ықтимал пәнгази шарабын айтқан болуы мүмкін, ол дистилленбейді. Судан басқа, өндіріс процесінің барлығы бір ингредиенттің – кокос пальмасының (Cocos nucifera) жас гүлдерінің шырынының ашытылуы мен дистилленуіне байланысты. Әр таңғы ақжайда, "туба жинаушылар" деп аталатын адамдар кокос ағаштарының басына арқандармен, шатыр тізбегі сияқты, өрмелеп шығады. Бір ағаштан күніне екі литрге дейін шырын жинауға болады. Оның құрамындағы жоғары қант және ашытқы мөлшеріне байланысты, жиналған сұйықтық табиғи түрде және дереу "туба", туак немесе кейде "пальма шарабы" деп аталатын аз дәрежелі алкогольді сусынға айналады. Жиналғаннан кейін бірнеше сағаттың ішінде туба терек немесе *Berrya cordifolia* ағашынан жасалған үлкен ағаш резервуарларға құйылады. Табиғи ашыту процесі резервуарларда алкогольдің құрамы 5-7% жеткенше жалғасады, содан кейін дистилляцияға дайын деп есептеледі. Дистилляция көбінесе екі кезеңнен тұрады, онда дистилляция қазандықтары, үздіксіз дистилляция машиналары немесе олардың комбинациясы қолданылады. Бірінші кезеңде 20-40% алкогольді "төмен шарап" алынады. Екінші кезеңде 60-90% алкогольді соңғы дистиллят пайда болады. Ол әдетте 33-50% алкогольге (ABV) немесе 66-100 proof дейін сұйылтылады. Дистилляция процесінің барлығы 24 сағаттың ішінде аяқталады. Кокос арағының әртүрлі қоспалары өңдеуде өзгеше болуы мүмкін, бірақ алынған спирт шикі күйінде сатылуы, бірнеше рет дистилленуі немесе сүзгіленуі, немесе 15 жылға дейін пісіп-жетілу үшін халмилла резервуарларына қайта құйылуы мүмкін, бұл дәм, түс және хош иіс талаптарына байланысты. Жоғары сапалы арақ қоспаларына басқа ингредиенттер қосылмайды, ал арзан және кең таралған қоспалар бөтелкеге құю алдында бейтарап спирттермен араластырылады. Көптеген адамдар оның дәмін "виски мен ромның араласуына ұқсайды" деп сипаттайды, ұқсас, бірақ ерекше айқын. Кокос арағын дәстүрлі түрде таза немесе Шри-Ланканың танымал газдалған суы – имбирь сырымен бірге ішеді. Оны коктейльдерге де қосып, ром немесе вискинің қажетті мөлшерін алмастыруға болады. Аракты көбінесе кока-кола, содалы су және лимон шырыны сияқты танымал газдалған сусындармен араластырады.

Қасиетті Елена

Тарихи тұрғыдан алғанда, арак Сент-Хелена аралында көптеген жылдар бойы таралған сусын, картоптан айырылған. Бұл, Шығыс Индия компаниясының Сент-Хеленаны басқарып, оны Үндістан мен Англия арасындағы тоқтау орны ретінде пайдалануының салдары болуы мүмкін.

Швеция мен Финляндия

Швеция мен Финляндияда Батавия аракасы дәстүрлі түрде швед паншын (қазір дайын қаптамадағы бөтелкелерде қолжетімді) жасау үшін басқа ингредиенттермен қосылған. Алкогольдің құрамы әдетте 25%-дан аспайды, бірақ құрамында 30%-ға жуық қант бар. Алғашқы рецепт аракты сумен, қантпен, лимонмен және шаймен немесе дәмдеуіштермен (көбінесе мускат жаңғағы) араластырудан тұрған.