Кіріспе
1972 жылдан 1984 жылға дейін өндірілген итальяндық автомобиль. Lancia Beta (Type 828) – 1972 жылдан 1984 жылға дейін итальяндық автомобиль өндіруші Lancia компаниясы шығарған бастапқы деңгейдегі сәнді автомобиль. Бұл, 1969 жылы Fiat компаниясы Lancia-ны сатып алғаннан кейін ұсынған алғашқы жаңа модель болды. Beta бірнеше кузов түрлерінде жасалды, атап айтқанда: 4 есікті fastback седан (Beta berlina), 4 есікті үш бөлімді, notchback седан (Beta Trevi), 2 есікті купе (Beta Coupé), 2 есікті targa (Beta Spider), 3 есікті универсал (Beta HPE); сондай-ақ ортада орналасқан қозғалтқышты спорттық автомобиль да Beta деген атпен сатылды – Lancia Beta Montecarlo.
The Lancia Beta (Type 828) was an entry level luxury car produced by Italian car manufacturer Lancia from 1972 to 1984. It was the first new model introduced by Lancia after it had been taken over by Fiat in 1969. The Beta was made in several body styles, namely 4 door fastback saloon (Beta berlina), 4 door three box, notchback saloon (Beta Trevi), 2 door coupé (Beta Coupé), 2 door targa (Beta Spider), 3 door estate (Beta HPE); a mid engined sports car was also sold under the Beta name, the Lancia Beta Montecarlo.
Шығу тегі
Fiat 1969 жылы Lancia-ны сатып алған кезде, компания техникалық директор Антонио Фессияның қайтысынан кейін бір жыл бойы техникалық директорсыз қалды. 1970 жылдың басында Инг. Серхио Камуффоға жаңа модельді әзірлеу жұмысы тапсырылды. Фиаттың басқаруына өткенге дейінгі қиын жылдары бірқатар инженерлер компанияны тастап кеткенімен, Камуффо 1972 жылдың соңына дейін машинаны өндіріске дайындауды міндеттеген Lancia инженерлерінің ядролық құрамын жинап алды. Романини шасси дизайнымен, Закон Мина қозғалтқышты әзірлеумен, ал Жилио мен Бенчини сынақ жүргізумен айналысты. Бұл өте қысқа мерзім болды және дамуға жұмсалатын қаржы да шектеулі болды. Осы факторлар қолданыстағы қозғалтқышты пайдалану туралы шешімге әсер етті: Fiat екі жоғарғы валға ие, тік төрт цилиндрлі қозғалтқыш, қорытпа басы мен шойын блогы бар. Бетаның 1972 жылдың соңында таныстырылуында Фиаттың басшысы Джанни Аньелли журналистерге 1972 жылы Lancia шамамен 40 000 дана өндіріске шығаратынын мәлімдеді, ал автомобильдерді әзірлеу мен құрастыруға байланысты тұрақты шығындарды жабу үшін 100 000 данаға жуық көлем қажет болды. Басқа алдыңғы жетектегі Lancia модельдері сияқты, қозғалтқыш пен қоробка корпустың астыңғы бөлігіне бекітілген қосалқы рамаға орнатылды. Алайда, Бетада қозғалтқыш пен қолмен басқарылатын қоробка тік бойымен орналастырылды. Бұл Fiat-тан алынған конфигурация қозғалтқыш бөлімін ыңғайлы етіп орналастыруға ғана емес, сонымен қатар қозғалтқышты 20 градусқа артқа бұру арқылы Lancia инженерлері жетекші дөңгелектерге және машинаның ортасына салмақтың жақсы таралуын, сондай-ақ ауырлық орталығын төмендетуді қамтамасыз етті. Артқы жетектегі Lancia Montecarlo да ұқсас орналасуды қолданды, бірақ қосалқы рама артқы жағына орнатылды. Алдыңғы жетектегі Бетада Lancia ерекше тәуелсіз артқы серікпелерді жобалады, MacPherson тіректері параллель көлденең иілімдерге бекітілді, олар еденнің астыңғы бөлігіне бекітілген орталық иілімге тіреледі. Артқы серікпелердің алдында еденге қалқымаға қарсы тақта орнатылды, оның екі шеті артқы серікпелерге бекітілді. Бұл ерекше дизайн кейіннен Lancia модельдерінде қолданылды. Lancia бұл дизайнды патенттемегендіктен, 1980 және 1990 жылдары басқа өндірушілердің көліктеріндегі ұқсас артқы серікпелер жүйесіне әсер етті. 1973 жылдың маусымында қысқа дөңгелек аралығы бар купе, ал келесі жылы 2+2 Spider кабриолет таныстырылды. 1975 жылы Женева автосалонында Lancia HPE (High Performance Estate) моделін ұсынды, ол Reliant Scimitar және Volvo 1800ES сияқты стильде жасалған, Berlina дөңгелек аралығын пайдаланды. Кейіннен екі орындық, ортада қозғалтқышы бар "Бета Монтекарло" купесі шығарылды. Әр түрлі модельдер жылдар бойы әртүрлі түзетулер мен жақсартуларға ұшырады. Неміс компаниясы ZF арнайы өндірген күштік рульді кейбір сол жақтан басқарылатын модельдерде қолдануға болады және Gamma-да да қолданылды. 1975 жылы Pininfarina сыртқы дизайнын өзгертті: "арқа терезені көруді жақсарту үшін тік орналастырды", артқы төртінші бағаналар өткір жиектерге ие болды, белі жоғарырақ көтерілді және терезелер үлкенірек болды. 1978 жылы электрондық тұтану жүйесі пайда болды. Сол жылы автоматты қоробка да қолжетімді болды; Бета - автоматты қоробкасы бар заводтық опциямен шығарылған алғашқы Lancia болды. 1981 жылы күштік рульді кейбір оң жақтан басқарылатын модельдерде де қолдануға болады. Сол жылы кейбір модельдерде 2.0 литрлік қозғалтқыштың жанармай инжекторлы нұсқасы қолжетімді болды. Купе мен HPE 1983 жылдың маусымында (сонымен қатар VX-тың турбокомпрессорлы нұсқалары енгізілді) қайта жаңартылды және басқа үлгілерге қарағанда біраз уақыт бойы қолжетімді болды. Модельдің өмірінің соңында Lancia Trevi VX-ті шығарды, карбюратор мен төмен қысымды екі литрлік қозғалтқыш арасында орнатылған Roots типті турбокомпрессормен; Coupé VX және HPE VX көп ұзамай пайда болды (маусым 1983). Бұл үш нұсқа Volumex үлгілері деп аталды және барлық жолдағы өндіріс Беталардың ішіндегі ең жоғары өнімділікке ие болды, және қалыпты екі литрлік қозғалтқышқа қарағанда айтарлықтай жоғары крутящий моментке ие болды. Coupé VX және HPE VX қалыпты машиналардан капоттағы жаңа ауа соруды тазарту үшін қажетті оқшаулау төбешігімен, алдыңғы бампердің астына орнатылған спойлермен және резеңке артқы спойлермен ерекшеленеді. Олардың серікпелері де қаттырақ болды. Lancia 1272 Coupé VX, 2370 HPE VX және 3900 Trevi VX өндірді. Көбіне сол жақтан басқарылатын болды (бірнеше машина Ұлыбританияға 186 оң жақтан басқарылатын HPE және шамамен 150 RHD Coupé импортталды, бірақ автомобиль басқа RHD нарықтарында да сатылды, сондықтан RHD өндірісінің нақты мөлшері белгісіз). Тек бір ғана оң жақтан басқарылатын Trevi VX жасалды. Аз сандағы Treviстер бензинге емес, сұйытылған газбен жүруге арналған.
Солтүстік Америкада
Бұл автомобиль Lancia-ның 1975 жылдан бастап АҚШ нарығына қысқа мерзімге қайта оралуын белгіледі. Федералдау толыққанды үйлесімді болмады, сонымен қатар дилерлердің жетіспеуі АҚШ сатып алушыларын ынталандырмады. Trevi-ден басқа барлық кузов түрлері әртүрлі уақытта ұсынылды, бірақ кейбіреулері басқа атаулармен сатылды: Spider 1979 жылдан бастап Lancia Zagato ретінде, ал Montecarlo – Lancia Scorpion ретінде сатылды (себебі Chevrolet-тің Монте-Карло модельінің құқығы АҚШ-та бұрыннан болған). Федералдалған автомобильдер бастапқыда 1756 см³ көлемді екі камералы қозғалтқышпен сатылды, бірақ шығарындылар ережесі қатаңдалған сайын ол төмендетілді. 1979 жылғы модельге екі литрлік қозғалтқыш орнатылды, қуаты біршама артты, бірақ ең маңыздысы, айналымдық күш 17 пайызға өсті. 1979 жылы 500 данадан тұратын қара және алтын түсті Zagato Limited Edition (LE) ұсынылды, одан кейін 1981 жылы ұқсас түс схемасымен арнайы нұсқа (SE) ұсынылды. Сапа мәселелеріне байланысты АҚШ инспекторлары зауытқа барып, жақсартуға болатын нәрсені анықтады, бірақ Lancia үзіліс жасап, 1980 жылғы модельдерді әкелмеді. 1981 жылы қайта оралғанда Berlina моделінен бас тартылды, өйткені назар көбірек танымал спорттық нұсқаларға аударылды. Отын инъекциясы 2.0 қозғалтқыштың қуатын айтарлықтай арттырды (жарияланған деректер әртүрлі). 2.0 литрлік қозғалтқыштардың айналымдық күші жақсарды (2800 айналымда 128 фунт-футқа дейін 20% - ға дейін). Өндірілген саны: 194 914 Berlina және 36 784 Trevis.
Купе
1973 жылы пайда болған екінші стиль – 2+2 екі есікті купе, дөңгелек базасымен, бірақ отын дағдарысына байланысты 1974 жылдың басына дейін көпшілікке қолжетімді болмады. Ол 1.6 және 1.8 литрлік қозғалтқыштармен шығарылды. 1975 жылдың соңында жаңа 1.6 және 2.0 литрлік қозғалтқыштар бастапқы қозғалтқыштарды алмастырды, ал 1976 жылдың басында 1.3 литрлік қозғалтқыш қосылды. 1978 жылы Beta Coupé автомат беріліс және күшті рульмен қолжетімді болды. 1981 жылы автомобильге шағын жаңарту жасалды, сонымен бірге 2.0 литрлік қозғалтқыш Bosch электронды отын инжекциясымен қолжетімді болды. 1983 жылы 135 а.к. қуатты 2.0 VX турбокомпрессорлы қозғалтқыш ұсынылды. Корпусы Aldo Castagno басқарған Centro Stile Lancia компаниясымен жасалды, ал Пиеро Кастаньеро стиль жөніндегі кеңесші болды. Кастаньеро Бетаның алдыңғы моделі – Lancia Fulvia седаны мен купесін де жасаған. Құрастырылған саны: 111,801. Бұл Солтүстік Америкада сатылымға шығарылған корпус түрлерінің бірі болды. Солтүстік Америкада ұсынылған 2.0 литрлік қос вал I4 қозғалтқышы 5500 айналымда қуат өндірді.
Қарауыл (Zagato)
Келесі шығарылатын нұсқа екі есікті кабриолет Spider (немесе Америкада Zagato) деп аталды, ол да 2+2 орындықпен жабдықталған. Spider купе нұсқасының қысқа дөңгелек базасын пайдаланды және жылжымалы шатыр панелі, құлаудан қорғайтын бағана және бүктелетін артқы шатыры болды. Алғашқы үлгілерде А және В бағаналары арасында шатырды қолдайтын көлденең элемент болмады. Кейінірек шыққан модельдерде бекітілген көлденең элементтер болды. Өндіріс 1975 жылы басталды. Бастапқыда 1600 немесе 1800 қос вал қозғалтқыштарымен жабдықталды, кейін 1.6 және 2.0 жаңа қозғалтқыштарымен алмастырылды. Еуропа нарығында отын инжекторлы қозғалтқышпен жабдықталған жоқ, бірақ 1981 және 1982 жылдары АҚШ нарығында отын инжекторлы нұсқасы сатылды. Spider Pininfarina компаниясымен жобаланған, бірақ Zagato компаниясы өндірді. Өндіріс процесі күрделі болды: купе кузовтары шатырсыз түрлендіру үшін Zagato-ға жеткізілді, содан кейін Lancia-ға тотқа қарсы өңдеу үшін, қайтадан Zagato-ға бояу, интерьер және жинау үшін, ал соңғы рет Lancia-ға қозғалтқышты орнату және соңғы құрастыру үшін қайтарылды. Lancia әрбір машинадан шығынға ұшыраған болуы мүмкін.
HPE
Beta HPE – 1975 жылғы наурыз айында таныстырылған үш есікті спорттық универсал немесе аңшылық тежегіші. HPE – High Performance Estate, кейіннен High Performance Executive деген мағынаны білдіреді. Бұл модельде Berlina-ның ұзын дөңгелек базасы, купе алдыңғы бөлігі мен есіктері қолданылған. HPE-ны Pininfarina компаниясы әзірледі. Ол бастапқыда 1600 немесе 1800 қос вал қозғалтқыштарымен жабдықталды, олар сол жылдың қараша айында жаңа 1.6 және 2.0 литрлік қозғалтқыштармен ауыстырылды. 1978 жылы, басқа Beta модельдері сияқты, автомат беріліс және гидротізгіш руль қолжетімді болды. 1979 жылдан бастап H. P. Executive (Бета деген атаусыз) деп аталды, ал 1981 жылдың күзінде 2.0 литрлік инжекторлы қозғалтқышты таңдау мүмкіндігі пайда болды. 1984 жылы 2.0VX турбожүктегішті нұсқасы қолжетімді болды. Beta модельдерінің барлық өзгелері сияқты HPE де 1984 жылы өндірістен алынды. Дегенмен, Lancia компаниясы Beta-ны әзірлеуде Fiat-тан белгілі бір тәуелсіздікке ие болды. Fiat маркасының негізгі себебі – Beta-ның бірегей Lancia шассиі, аспасы, интерьері және кузовы болғанымен, Fiat негізіндегі қозғалтқыш қолданылғандығы еді. Fiat Twin Cam қозғалтқышы, бастапқыда Аурелио Лампреди жобалаған, ол Fiat компаниясы оны жұмысқа алғанға дейін Ferrari үшін қозғалтқыштар жасаған, сол кезде Еуропадағы ең жетілген 4 цилиндрлі қозғалтқыштардың бірі саналды.
Қозғалтқыштар
МодельЖылдарҚозғалтқыштың орын ауыстыруыҚозғалтқыштың қуатыОттық жүйесі14001972 74I4 DOHC1438 см³ карбюратор16001972 75I4 DOHC1592 см³ карбюратор18001972 75I4 DOHC1756 см³ карбюратор13001974 75I4 DOHC1297 см³ карбюратор16001975 84I4 DOHC1585 см³ карбюратор20001975 84I4 DOHC1995 см³ карбюратор13001976 79I4 DOHC1301 см³ карбюратор2000 i. e.1980 84I4 DOHC1995 см³ отын инжекциясы2000 VX1982 84I4 DOHC1995 см³ карбюратор, турбокомпрессор
Мұра
Бета-моделі автокөлік прессасы мен көпшілік тарапынан жақсы қабылданып, шығарылған кезде үлкен қызығушылық тудырды. Әр түрлі модельдері өнімділігі, жақсы басқарылуы және жол ұстауы үшін мақталып, жоғары бағаланды. Олар «жүргізушінің көлігі» ретінде кеңінен танылды, өте ерекше мінезге ие болды. Бета экспорттық нарықтарда бәсекеге қабілетті бағамен сатылып, сол кезге дейін Lancia моделінің ең көп сатылған моделі атанды. Айынышты жағдай, Бета тотқа шалдығуға бейімдігімен, әсіресе 1-ші сериялы көліктерде (1972-1975 жылдары жасалған) жаман танылды. Көп тараған әңгіме бойынша, машиналар Fiat-қа Lada зауытын салу үшін берілген кеңестік болаттан жасалған. Бірақ, бұл мәлімдемелер ешқашан расталмады. Болаттың мәселесі металдың өндіріс орнына қарағанда, нашар тотқа қарсы өңдеу технологияларына және сол кезде Италияны мазалаған ұзақ ереуілдерге байланысты болуы ықтимал. Тотығу мәселелері конструкциялық сипатта болуы мүмкін; мысалы, қозғалтқыш пен қоробканы ұстап тұратын қосалқы шасси көліктің астыңғы жағына бекітілген жерінде. Қосалқы шассидің артқы бөлігі орнатылған бөлік тотығып, шассидың босауына әкелуі мүмкін. Шасси көліктен түсіп қалған жағдайлар шындыққа сай келмесе де, шассиы босаған көлік техникалық тексеруден өтпейтін еді. Бұл тек 1-ші сериялы көліктерге ғана емес, қайта өңдеу фирмасының қызметкерінің айтуынша, 2-ші сериялы, HPE, Coupe және Spider модельдері де зардап шекті. 1983 жылдың соңында Крюкернедегі (Сомерсет) Hallett Metals металл қалдықтарын қабылдау орталығы зардап шеккен соңғы көліктерді талқандады. Шындығында, 1983 жылға қарай 2-ші сериялы көліктер 1-ші сериялы модельдерден үлкен пайызбен басып өтті. Hallett Metals компаниясына тасымалдауды негізінен Abbey Hill тасымалдау фирмасы жүзеге асырды. Талқандау алдында (жапсыру алдында) қозғалтқыш пен қоробка алынып, бөлек контейнерге салынатын еді, ал ешқандай бөлшектер алынып тасталмайтын немесе халыққа қайта сатылмайтын. Ұлыбританияда (Lancia компаниясының сол кездегі ең ірі экспорттық нарығы) компания дилерлер мен клиенттердің шағымдарын тыңдап, шасси мәселесіне ұшыраған көліктерді қайта сатып алу науқанын бастады. Кейбір көліктердің жасы 6 жылдан асып, екінші немесе үшінші иесіне тиесілі болды. Клиенттер өздерінің көліктерін Lancia дилеріне тексеруге шақырылды. Егер көлік шасси мәселесіне ұшыраса, клиентке басқа Lancia немесе Fiat көлігін сатып алу үшін бөлшекті ауыстыру ұсынылды. Тексеруден өтпеген көліктер жойылды. Бірақ, 1980 жылдың 9 сәуірінде Daily Mirror газеті мен телеарналар бұл мәселе туралы хабарлады. Кейінгі көліктерде мәселе сақталғанын көрсету үшін 1-ші сериялы седанның суреттерін жариялап, оларды бес және алты жылдан кем деп көрсетті. Сол кездегі басқа өндірушілердің де коррозияға ұшыраған көліктері соншалықты қатаң қарастырылмады. Lancia бір жыл бұрын Ұлыбританияда алғашқы рет 6 жылдық коррозияға қарсы кепілдік енгізді. Кейінгі Беталар (2-ші сериялы көліктер) шассины бекіту нүктелерін күшейтіп, 1979 жылдан кейінгі көліктер сыртқы факторлардан жақсы қорғалды. Бірақ, бұл мәселелер брендтің көптеген экспорттық нарықтардағы сату табысына зиян келтірді. Кроссбалканы қайта қарау өте қарапайым болды, оны 180 градусқа бұрып, «u» арнасының орнына «n» арнасын жасау, осылайша кір мен су жиналмай, тот басудың алдын алуға болады.
Арнайы тағамдар
Джованни Мишелотти Бета шассиіне негізделген үш концепт-көлік жасады. Оның екеуі Berlina моделіне негізделген төрт есікті седан болды – біреуі ерекшеленіп, төрт қанат есігіне ие болды, ал екіншісі Coupé моделіне негізделген екі орындық ашық автомобиль болды. 1980 жылы Джорджетто Джуджаро Монтекарло шассиіне негізделген концепт-көлік құрастырды, оған Медуза деп ат қойды. Ортада орналасқан қозғалтқышы бар автомобиль үшін ерекше жағдай ретінде, ол төрт есікке ие болды, ал кузовы сол кезге арналған өте төмен соққы коэффициентіне ие болды. Lancia өзі Бетаның ерекше бір түрін жасады. Екі қозғалтқышпен жабдықталған Trevi Bimotore Lancia-ның жаңа төрт дөңгелекті раллилік автомобильдеріне қатысты сынақтар үшін пайдаланылды; ол капот астындағы бір Volumex қозғалтқышымен, ол алдыңғы дөңгелектерді жетектеді, және артқы дөңгелектерді жетектеген артқы қозғалтқышымен, артқы есіктердегі ауа түтікшелерімен жабдықталды. Екі қоробка байланыстырылған, ал механикалық жүйенің орнына электронды басқарылатын газ педалі орнатылды, соның арқасында екі қозғалтқыш бірлесіп жұмыс істеді.
Памплонадағы жиналыс
Италиядан тыс жерде Lancia машиналары құрастырылғаны туралы мәліметтер аз, бірақ ерекше жағдайда Beta құрастырылды. 1976 жылдың тамызында SEAT компаниясы Lancia Beta-ның испандық өндірісін бастайтыны туралы хабарлады. Үш жыл өткен соң SEAT компаниясы жақында сатып алынған Памплона зауытында Beta өндірісін іске қосты, алайда тек Coupé және HPE лифтбек нұсқалары ғана өндірілді. Бұл келісім 1979 жылдан 1980 жылға дейін қысқа ғана уақытқа созылды, себебі 1980-ші жылдардың басында Fiat, Lancia компаниясының бас компаниясы, мен Испания үкіметі арасында SEAT модельдерін жаңартуға қажетті инвестициялар мәселесі бойынша келіспеушілік туды. 1982 жылы Volkswagen SEAT-тің негізгі автокөлік өнеркәсіптік серіктесіне айналды, ал жаңа басшылық астында Lancia Beta, SEAT Panda және SEAT 124 машиналарын құрастырған зауыт Volkswagen Polo өндірісіне көшті.