Италиялық Vespa скутерлерінің тарихы

Кіріспе

Итальяндық скутер

скутерлер тізімі

Vespa – Piaggio компаниясы өндіретін итальяндық сәнді скутерлер мен мопедтердің бренді. Атауы итальян тілінде "шемеңке" дегенді білдіреді. Vespa 1946 жылы Италияның Понтедера қаласындағы Piaggio & Co. S. p. A. компаниясы жасаған бір модельді мотороллерден бастап, бүгінде Piaggio-ға тиесілі жеті компанияның біріне айналған скутерлердің толық тізіміне дейін дамыды.

Дизайн

1944 жылы Piaggio инженерлері Ренцо Спольти мен Витторио Казини қозғалтқыш бөлімін толық жабатын және алдыңғы жағында жоғары шашыраудан қорғайтын мотоцикл жасады. Дизайнға рульге орнатылған басқару элементтері, мәжбүрлі ауамен салқындату жүйесі, кішкентай диаметрлі дөңгелектер және үлкен орталық бөлігі кірді. Прототип MP5 («Moto Piaggio no. 5») деп аталды, ал оған «Паперино» («Дональд Қанат» деген мағынаны білдіретін италиялық сөз) деген лақап ат берілді. Негізгі патенттелген конструкция жаңа модельдерді жылдам дамытуға мүмкіндік беретін тірек рамкасында бірқатар мүмкіндіктерді пайдалануға мүмкіндік берді. Алғашқы Vespa жолаушыға арналған артқы орындыққа немесе қалау бойынша сақтау бөліміне ие болды. Алғашқы алдыңғы қорғаныс «қалқан» аэрометалдан жасалған жалпақ бөлік болды, кейіннен ол алдыңғы қалқанның артында қосымша сақтау үшін екі қабатты конструкцияға айналды, бұл автомобильдегі қолғапқа ұқсас болды. Отын құлыпты (арқанмен) орындықтың астына орналастырды, бұл отын құлыпты қосымша құлыптау немесе тегіс корпусқа қосымша металл жұмыстарын жасау қажеттілігінен құтылды. Скутердің артқы серігі қатты болды, ал кішкентай дөңгелектері ықшам дизайнға және жолаушының аяқтарына жеткілікті орынға мүмкіндік берді. Vespa-ның жабық, көлденең орнатылған 98 см³ екі тактілі қозғалтқышы үш жылдамдықты беріліс арқылы тікелей артқы жетек дөңгелегіне әсер етті. Бұрылыс тұтқасымен басқарылатын беріліс ауыстыру жүйесінде таяқшалар қолданылды. Ертедегі қозғалтқышта мәжбүрлі ауамен салқындату болмады, бірақ магниттік генератордың (нүктелер орналасқан және аксессуарлар мен қозғалтқыштың тұтандыруы үшін электр қуатын өндіретін) желдеткіш пернелері тез арада қосылды. Қазіргі заманғы Vespa қозғалтқышы осылай салқындатылады. MP6 прототипінде қозғалтқышты жабатын артқы крылдың алдыңғы және артқы жағында үлкен торлар болды. Бұл прототипте желдеткіш болмағандықтан, қозғалтқышты салқындату үшін ауа кіруіне мүмкіндік беру үшін жасалды. MP5 «Paperino» прототипіндегідей салқындату желдеткіші Vespa-ның өндірістік дизайнына енгізілді, ал торлар крылдан алынып тасталды. Vespa клубтары бүкіл Еуропа бойынша пайда болды, ал 1952 жылы Vespa Club мүшелерінің саны 50 000-нан асты. 1950 жылдардың ортасына қарай Vespa Германияда, Ұлыбританияда, Францияда, Бельгияда және Испанияда лицензия бойынша өндірілді, ал 1960 жылдары өндіріс Үндістанда, Бразилияда және Индонезияда басталды. 1956 жылы бір миллион дана сатылды, ал 1960 жылы екі миллион дана. 1960 жылдары Vespa – бастапқыда пайдалы көлік ретінде жоспарланған – еркіндік пен қиялдың символына айналды, бұл одан әрі сатылымды арттырды: 1970 жылға қарай төрт миллион, ал 1980 жылдардың соңында он миллион. Бастапқы дизайнға жақсартулар енгізіліп, жаңа модельдер ұсынылды. 1948 жылғы Vespa 125 артқы серігі мен үлкен қозғалтқышына ие болды. 1953 жылы фара рульге көшірілді, қозғалтқыштың қуаты артты және артқы бөлігі қайта жасалды. Сондай-ақ, арзан, қарапайым нұсқасы да қол жетімді болды. Ең сүйікті модельдердің бірі 1955 жылы ұсынылған 150 см³ қозғалтқышы, ұзын отырғышы және фарасы бар рульді бөлігімен Vespa 150 GS болды. Содан кейін 1963 жылы 50 см³ скутері шықты, ал 1968 жылы Vespa 125 Primavera ең берік модельдің біріне айналды. Vespa екі өлшемде шықты, олар «үлкен» және «кішкентай» деп аталды. Кішкентай скутерлер 50 см³, 90 см³, 100 см³ және 125 см³ нұсқаларында болды, барлығы 1963 жылғы 50 см³ модельінен алынған қозғалтқышты пайдаланды, ал үлкен скутерлер 125 см³, 150 см³, 160 см³, 180 см³ және 200 см³ көлеміндегі қозғалтқыштарды пайдаланды, олар 1957 жылғы қайта жасалған 125 см³ VNA қозғалтқышынан алынған. Үлкен Vespa 1970 жылдардың соңында PX қатарына айналды және 125, 150 және 200 см³ нұсқаларында 2007 жылдың шілдесіне дейін өндірілді. 1981 жылдан бастап 80 см³ нұсқасы да қол жетімді болды. Piaggio 2011 жылы PX 125 және 150 модельдерін EURO3 стандартына сәйкес келетін жаңартылған қозғалтқыштармен қайта ұсынды. Кішкентай скутер 1980 жылдардың басында PK қатарына айналды, бірақ кейбір винтаждық стильдегі кішкентай скутерлер жапон нарығы үшін 1990 жылдардың ортасына дейін өндірілді.

In 1944, Piaggio engineers Renzo Spolti and Vittorio Casini designed a motorcycle with bodywork fully enclosing the drivetrain and forming a tall splash guard at the front. In addition to the bodywork, the design included handlebar mounted controls, forced air cooling, wheels of small diameter, and a tall central section that had to be straddled. Officially known as the MP5 ("Moto Piaggio no. 5"), the prototype was nicknamed "Paperino" (meaning "Donald Duck" in Italian). The basic patented design allowed a series of features to be deployed on the spar frame that would later allow quick development of new models. The original Vespa featured a rear pillion seat for a passenger, or optionally a storage compartment. The original front protection "shield" was a flat piece of aero metal; later, this developed into a twin skin to allow additional storage behind the front shield, similar to the glove compartment in a car. The fuel cap was located underneath the (hinged) seat, which saved the cost of an additional lock on the fuel cap or need for additional metal work on the smooth skin. The scooter had rigid rear suspension and small wheels that allowed a compact design and plenty of room for the rider's legs. The Vespa's enclosed, horizontally mounted 98 cc two stroke engine acted directly on the rear drive wheel through a three speed transmission. The twistgrip controlled gear change involved a system of rods. The early engine had no forced air cooling, but fan blades were soon attached to the magneto flywheel (which houses the points and generates electricity for accessories and for the engine's spark) to push air over the cylinder's cooling fins. The modern Vespa engine is still cooled this way. The MP6 prototype had large grilles on the front and rear of the rear fender covering the engine. This was done to allow air in to cool the engine, as the prototype did not have fan cooling. A cooling fan similar to that used on the MP5 "Paperino" prototype was included in the design of the production Vespa, and the grilles were removed from the fender. Vespa clubs popped up throughout Europe, and by 1952, worldwide Vespa Club membership had surpassed 50,000. By the mid 1950s, Vespas were being manufactured under licence in Germany, the United Kingdom, France, Belgium and Spain; in the 1960s, production was started in India, Brazil and Indonesia. By 1956, one million had been sold, then two million by 1960. By the 1960s, the Vespa—originally conceived as a utility vehicle—had come to symbolize freedom and imagination, and resulted in further sales boosts: four million by 1970, and ten million by the late 1980s. Improvements were made to the original design and new models were introduced. The 1948 Vespa 125 had rear suspension and a bigger engine. The headlamp was moved up to the handlebars in 1953 and had more engine power and a restyled rear fairing. A cheaper spartan version was also available. One of the best loved models was the Vespa 150 GS introduced in 1955 with a 150 cc engine, a long saddle, and the faired handlebar headlamp unit. Then came the 50 cc of 1963, and in 1968 Vespa 125 Primavera became one of the most durable of all. Vespas came in two sizes, referred to as "largeframe" and "smallframe". The smallframe scooters came in 50 cc, 90 cc, 100 cc, and 125 cc versions, all using an engine derived from the 50 cc model of 1963, and the largeframe scooters in 125 cc, 150 cc, 160 cc, 180 cc, and 200 cc displacements using engines derived from the redesigned 125 cc VNA engine from 1957. The largeframe Vespa evolved into the PX range in the late 1970s and was produced in 125, 150 and 200 cc versions until July 2007. Starting in 1981, an 80cc version was available as well. Piaggio reintroduced the PX 125 and 150 models in 2011, with a revised EURO3 compliant engine. The smallframe evolved into the PK range in the early 1980s, although some vintage styled smallframes were produced for the Japanese market as late as the mid 1990s.

1950 жылдар және одан кейінгі жылдар

ET модельдер қатары осып/аэродинамикалық дизайн қағидаларына сәйкес келе берді. Ол жеңілірек, көбірек аэродинамикалық, автоматты қоробкамен жабдықталған және 50 куб см екі тактылы немесе төрт тактылы, тіпті 150 куб см төрт тактылы қозғалтқыштарды орнатуға болатын.

Еуропа

Vespa-ның ең ірі нарығы бүкіл әлем бойынша Италия болып табылады, бірақ 1960 жылдары қалыптасқан Mod субмәдениетінің нәтижесінде Ұлыбритания әлі де Vespa-ның екінші ірі әлемдік нарығы болып табылады – тіпті 1960 жылдардың бір кезеңінде ол ең ірі нарыққа айналған. Vespa-ның стильді Mod жандарға тартымдылығы – ауа райынан қорғау мүмкіндігі болды. Олардың қарсыластары, Rockers, Triumph Bonneville және BSA сияқты классикалық британдық мотоциклдерін айдап, ауа райының жағдайларына қарсы былғары киім киюге мәжбүр болды. Mod жандар өздерінің Vespa-ларын шамдар, талисман, аксессуарлар, түрлі сөрелер мен қауіпсіздік балкаларымен жаңартып, өзгертетін. Ұлыбританияда жаңа өмір салты қалыптасты, мыңдаған адамдар скутер жиындарына қатысты. 1970 жылдары Vespa-ның басымдығы төмендеді, себебі шағын автомобильдерге иелік ету артып, Honda Super Cub сияқты арзан және сенімді мотоциклдер сатылымына әсер етті. 1970 жылдары көбірек заманауи 'P' сериясы енгізілгеніне қарамастан, дамудың тоқтауы Vespa-ға қиындық тудырды, және басқа нарықтардағыдай, 1980 жылдардағы экономикалық өркендеу кезінде сатылым күрт төмендеді. Содан кейін Vespa трендтік ET2 автоматты скутерін ұсынды, Лондон қаласы кептеліс салымын енгізді және – BBC2 телеарнасындағы танымал аспазшы Джейми Оливердің жанама көмегінің арқасында – сатылым күрт өсті.

Солтүстік Америка

Vespa өзінің бастапқы дизайны үшін Cushman Army скутерін пайдаланғаны сияқты, Vespa өз кезегінде Sears, Roebuck & Company (белгіленген және "Allstate" скутерлері ретінде сатылатын) және Cushman үшін скутерлер жасады. Morton Colby компаниясының Colby General Tire Company, 662 East Fordham Road, Bronx, Нью-Йорк мекенжайында импорттаған Sears модельдері 3 және 4 жылдамдықты 125 см³ Vespa скутерлері болды, олар Sears Allstate Cruiseaires деп аталды. Innocenti сонымен қатар екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде Montgomery Ward каталогы арқылы Lambretta брендін таратты. Бұл скутерлердің ең танымал брендтері болды, олар көптеген адамдар үшін, соның ішінде фермерлер үшін жоғары бағаны ұсынды. Олар осы каталогтар арқылы жасалған сатып алулар арқылы сыртқы әлеммен байланысқан. Cushman қайта таңбаланған Vespa скутерлерін Cushman ретінде сатты, бірақ көптеген Cushman дилерлері "шетелдік" машинаны сатудан бас тартты. Дегенмен, коллекционерлер Cushman Vespa-ны өте бағалайды, өйткені ол салыстырмалы түрде сирек кездеседі. Екі қымбат өнімділіктің салдарынан туындаған сот процесі, жапон скутерлерінен күшейген бәсекелестік және кейбір штаттардың "жасыл заңдар" деп аталатын заңдар қабылдауы Vespa-ның американдық импорттаушысының банкротқа ұшырауына және 1981 жылдың соңында Vespa-ның АҚШ нарығынан шығарылуына әкелді. 1981–2001 жылдары АҚШ-тағы ішкі сатылымның болмауына қарамастан, Vespa-ның тұрақты әуесқойлар тобы ескі скутерлерді жолдарда ұстап тұрды, оларды қайта құрып, қалпына келтіріп, және тозған кезде қосалқы бөлшектерді ауыстырып, қозғалтқыштың өнімділігін арттыратын бөлшектерді қосты. Vespa 2001 жылы американдық нарыққа 50 см³ екі және төрт тактілі, сондай-ақ 150 см³ төрт тактілі жаңа, заманауи стильдегі ET сериясымен оралды. "Қозғалтқыштың қуатын өзгерту және жоғары сапалы "турингтік" Vespa-ны шығару оны ұзақ қашықтыққа саяхаттауға ыңғайлы етеді". Мотоцикл индустриясы кеңесінің мәліметінше, АҚШ-тағы скутер сатылымы алты жыл ішінде бес есеге өсіп, 1997 жылы 12 000 данадан 2002 жылы 69 000 данаға дейін жетті. 2001 және 2002 жылдар аралығында АҚШ-та Vespa сатылымы 27 пайызға өсті. АҚШ-та шашыраңқы орналасқан 65 "Vespa Boutique" скутершілерге Vespa скутерлерін сатып алуға, жөндеуге және баптауға, сондай-ақ Vespa сағаттары мен шлемдерінен бастап Vespa күртелеріне, футболкаларына және күн көзілдірігіне дейін киінуге мүмкіндік берді. Vespa американдық сату күшін қайта жандандырды және Ventura Boulevard, Sherman Oaks, Калифорниядағы алғашқы бутигін ашты. АҚШ-тағы сатылымның күрт өсуіне байланысты Vespa GT-ді әзірледі, ол 200 см³ төрт тактілі және Еуропада 125 см³ нұсқасы ретінде ұсынылды. 2004 жылы Vespa Америка Құрама Штаттарына жаңартылған PX 150-ді қайта әкелді. 2005 жылдың күзінде Piaggio өздерінің ең көп сатылатын Vespa скутерін ұсынды, 250 см³ қозғалтқышы бар GTS250, ол Еуропада ABS жүйесімен қол жетімді болды. 2009 жылы Vespa GTS 300-ді шығарды.

Much as Vespa had used the Cushman Army scooter as inspiration for its original design, Vespa in turn made scooters for Sears, Roebuck & Company (labeled and marketed as "Allstate" scooters) and Cushman after World War II. Imported by Morton Colby of Colby General Tire Company, 662 East Fordham Road, Bronx, New York, the Sears models were 3 and 4 speed 125 cc Vespas rebadged as Sears Allstate Cruiseaires. Innocenti also distributed their Lambretta brand via Montgomery Ward's catalogue during this post World War II period. These were the premier brands of scooters, bringing premium pricing to many, including farmers, whose link to the outside world was via purchases made in these catalogues. Cushman sold rebadged Vespa scooters as Cushmans, but many Cushman dealers refused to market a "foreign" machine. However, collectors prize the Cushman Vespa because it is relatively rare. Two expensive product liability lawsuits, increased competition from Japanese scooters, and certain states' passing so called "green laws" led to the bankruptcy of Vespa's American importer and the withdrawal of Vespa from the US market in late 1981. During 1981–2001, despite an absence of United States domestic sales, Vespas continued to have a core group of enthusiasts who kept vintage scooters on the road by rebuilding, restoring, and adding performance enhancing engine parts as the stock parts would wear out. Vespa returned to the American market in 2001 with a new, more modern style ET series, in 50 cc two and four stroke, and 150 cc four stroke. "These adjustments in engine power and the production of high end “touring” Vespas make it apt for long distance driving." According to the Motorcycle Industry Council, U. S. scooter sales increased fivefold over six years, swelling from 12,000 units in 1997 to 69,000 units in 2002. Vespa sales in the U. S. increased 27 percent between 2001 and 2002. The 65 "Vespa Boutiques" scattered throughout the U. S. gave scooterists a place to buy, service, and customize Vespa scooters, and outfit themselves in everything from Vespa watches and helmets to Vespa jackets, T shirts, and sunglasses. Vespa restarted its American sales effort, opening its first boutique on Ventura Boulevard in Sherman Oaks, California. In light of vastly increasing US sales, Vespa developed the GT, offered as a 200 cc four stroke and a 125 cc variant in Europe. In 2004, Vespa reintroduced a modernized PX 150 to the United States. In the fall of 2005, Piaggio offered their largest selling Vespa scooter ever, the 250 cc engined GTS250, available in Europe with ABS. In 2009, Vespa released the GTS 300 which can cruise at .

Италиядан тыс өндіріс

Vespa скутерлері Еуропа мен Солтүстік Америкадан тыс аймақтарда да сатылды. Жаңа нарықтарға енген кезде Vespa көбінесе жергілікті өндірушілермен серіктесіп жұмыс істеген немесе белгілі бір модельдеріне лицензия берген.

Үндістан

Piaggio алғаш рет 1960-шы жылдары Үндістанда Bajaj Auto компаниясына Vespa скутерлерін өндіруге лицензия берді. 1971 жылы сол кездегі премьер-министр Индира Гандидің жекешелендіру бағдарламасының аясында Piaggio-ның лицензиясы жаңартылмады. Ынтымақтастық аяқталғаннан кейін Bajaj Vespa дизайны негізінде, атап айтқанда Chetak скутерін өндіруді жалғастырды. Үндістанда Vespa компаниясының тағы бір серіктесі LML Motors болды. 1983 жылы Piaggio-мен бірлескен кәсіпорын ретінде құрылған LML, Piaggio-ға ірі бөлшектерді жеткізуден басқа, Үндістан нарығы үшін P сериялы скутерлерді өндірді. 1999 жылы Piaggio-мен ұзаққа созылған даудан кейін LML компания Piaggio-ның үлесін сатып алып, серіктестік тоқтатылды. LML P сериясының АҚШ нарығында Stella деп, ал басқа нарықтарда әртүрлі атаулармен өндіріліп, экспортталды. Осы P сериялы нұсқаларды өндірген LML зауыты 2017 жылдың 2 маусымында банкроттық туралы хабарлама жариялады және 2018 жылы толығымен жабылды. 2012 жылы Нью-Делиде өткен автокөлік көрмесінде танымал Vespa Үндістан нарығына қайта оралды. Piaggio көрмеде скутерлерінің ассортиментін таныстырды. Бұл Piaggio-ның жергілікті серіктессіз Үндістандағы алғашқы қадамы болды. 1976 жылы шамамен 40 000 дана өндіріліп, DMVI Индонезия скутер нарығында үшінші орынға ие болды. Үкіметтік салық жеңілдіктері осы скутерлерді Таиландқа ішкі нарықтан арзан бағамен экспорттауға мүмкіндік берді, осылайша олардың бәсекеге қабілеттілігі артты. DMVI тек 90 және 150 куб см модельдерін өндірді. 1972 жылдан бастап компания Пулу-Гадунг қаласындағы арнайы салынған зауытта орналасқан. 1977 жылы үкіметтік қаулыға сәйкес, отандық өндірістің үлесін арттыру мақсатында зауыт кеңейтіліп, қосалқы бөлшектерді өндіруге көшті. Piaggio бекіткеннен кейін қосалқы бөлшектер Индонезияның басқа өндірушілерінен де сатып алынды. Westinghouse 1955 жылы Douglas компаниясын сатып алды, мотоцикл өндірісі 1957 жылы тоқтатылса, Ұлыбританияда Vespa өндірісі 1965 жылға дейін жалғасты. Douglas Piaggio-дан импортталған бөлшектерді құрастырудан гөрі көп нәрсе жасады; Douglas жасаған көптеген модельдерде Douglas өндірген компоненттердің үлесі жоғары болды (мысалы, цилиндр бастары, беріліс жиынтығы, тежегіш барабандары және басқа механикалық бөлшектер) немесе Ұлыбританиялық жеткізуші компаниялар (мысалы, орындықтар, карбюраторлар, шиналар және кейбір электр компоненттері Ұлыбританияда жасалды). Douglas жасаған модельдер негізінен Vespa 125 және 150 (VBB) болды.

Piaggio first licensed the production of Vespa scooters in India to Bajaj Auto in the 1960s. In 1971, Piaggio's license was not renewed as a part of then Prime Minister Indira Gandhi's privatization programs. After the collaboration ended, Bajaj continued to produce scooters based on the Vespa design, namely the Chetak. Another Vespa partner in India was that of LML Motors. Beginning as a joint venture with Piaggio in 1983, LML, in addition to being a large parts supplier for Piaggio, produced the P Series scooters for the Indian market. In 1999, after protracted dispute with Piaggio, LML bought back Piaggio's stake in the company and the partnership ceased. LML continued to produce (and also exported) the P Series variant known as the Stella in the U. S. market and by other names in different markets. LML Factory which produced these P Series variants issued a notice of insolvency on 2 June 2017 and closed down permanently in 2018. In the 2012 Auto Expo held in New Delhi, the iconic Vespa re entered the Indian market. Piaggio unveiled its range of scooters at the Expo. This became the first such venture of Piaggio in India without a local partner. In 1976 approximately 40,000 units were produced giving DMVI the third biggest share of the Indonesian scooter market. Government tax incentives allowed these scooters to be exported to Thailand at less than the domestic market price, so that they would be economically competitive. DMVI only built 90 and 150cc models. From 1972 onwards the company was located at a purpose built factory in Pulo Gadung. This was greatly expanded in 1977 to also manufacture sub components, following a government decree that a higher domestically built proportion of these should be used. Sub components were also bought from other Indonesian manufacturers after their quality had been approved by Piaggio. Westinghouse took over Douglas in 1955, and while motorcycle production was stopped in 1957, Vespa production in Britain continued until 1965. Douglas was more than a simple assembly plant for parts imported from Piaggio; many of the models made by Douglas had a high percentage of content manufactured by Douglas (eg cylinder heads, gear clusters, brake drums and other mechanical parts) or by UK supply companies (eg seats, carburetors, tyres, and some electrical components were made in the UK). Models made by Douglas were primarily the Vespa 125 and 150 (VBB).

Модельдер

Vespa-ның 34 түрлі нұсқасы болған. Бүгінде бес серия өндірісте: классикалық механикалық берілісі бар PX және заманауи CVT берілісі бар S, LX, GT және GTS.

Vespa 946

Vespa 946 – Пиагжо компаниясының 2013 жылдың шілдесінен бастап Vespa брендімен сататын скутері. Piaggio 2011 жылғы EICMA мотоцикл көрмесінде 1945 жылғы Vespa MP6 прототипіне негізделген ретро-фютуристикалық Vespa Quarantasei концепциясын таныстырды. Vespa 946 деп аталған түпкілікті өндіріс үлгісі келесі жылы, 2012 жылғы EICMA көрмесінде пайда болды. 946 Piaggio-ның жаңа ауамен салқындатылатын, үш клапанды, бір цилиндрлі қозғалтқышымен жабдықталады, оның қуаты көрсетілген көлемдік нұсқасы үшін және нұсқасы үшін шамамен сондай болады. Сондай-ақ, 200 км жүріс қашықтығы бар гибридтік нұсқасы да болады. Piaggio 2018 жылдың қыркүйегінде өндірісті бастап, 2019 жылдың басында сатылымға шығарды.

Гибридтер

Piaggio/Vespa гибридтік скутерлер желісін әзірлеп жатыр. Қазіргі таңда Vespa LX 50 және Piaggio X8 125 модельдері негізінде екі модель дамытылуда.